Dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật (dự kiến sẽ thay thế Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành) vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dự kiến khai mạc ngày 17/10. Một trong những nội dung đổi mới mang tính đột phá trong dự thảo này là đề xuất Chính phủ được ban hành nghị định điều chỉnh quy định của luật do mình trình trong trường hợp cấp bách mà Quốc hội không thể họp, hoặc cần điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật nhằm giải quyết kịp thời vấn đề phát sinh. Với luật không do Chính phủ trình, dự thảo quy định Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh để điều chỉnh quy định. Mọi điều chỉnh phải được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Ở góc nhìn của cơ quan soạn thảo, việc luật hóa quy định này là bức thiết và khả thi. Trước đó, tháng 6/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn vướng mắc do quy định của pháp luật, có hiệu lực đến trước ngày 1/3/2027. Đánh giá một năm thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15, Báo cáo số 727 của Chính phủ cho biết: Có 786 phản ánh, kiến nghị về vướng mắc, bất cập của quy định pháp luật đã được ghi nhận; 522 phản ánh, kiến nghị đã được các bộ, cơ quan ngang bộ xử lý thành công; 264 phản ánh, kiến nghị đang tiếp tục được nghiên cứu xử lý. 26 nghị quyết đã được Chính phủ ban hành theo cơ chế đặc biệt của Nghị quyết số 206 để giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong nhiều lĩnh vực.
Đã có những “chốt chặn pháp lý” được thiết kế. Nghị định chỉ được điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được, hoặc điều chỉnh các nội dung mang tính kỹ thuật để giải quyết ngay vấn đề phát sinh và bắt buộc phải được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền trước khi thực hiện. Cùng với đó là những nguyên tắc chung trong xây dựng pháp luật: bảo đảm kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm; không được làm tăng trách nhiệm bất hợp lý hoặc gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Nghị định/pháp lệnh điều chỉnh quy định của luật chỉ có hiệu lực không quá một năm. Trong thời hạn một năm đó, Chính phủ bắt buộc phải trình Quốc hội ban hành luật để xử lý chính thức các nội dung đã điều chỉnh...
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định, đây là chính sách hoàn toàn mới. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá toàn diện, sâu sắc cơ sở lý luận, thực tiễn và tác động của việc áp dụng.
Những lo ngại của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn toàn có cơ sở. Thời gian thực hiện Nghị quyết 206 chưa dài, chưa đủ thực chứng để có thể luật hóa một thủ tục đặc biệt, đang được quy định trong văn bản riêng, thành thủ tục có thể áp dụng thường xuyên.
Việc sửa đổi, bổ sung luật thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Nếu được phê chuẩn thành luật, dự thảo sẽ làm thay đổi nguyên tắc cơ bản trong lập pháp. Bởi vậy, để thuyết phục được các nhà lập pháp, phải có căn cứ pháp lý và thực tiễn đầy đủ, vững chắc.
Có lẽ vẫn cần thêm những chốt chặn pháp lý nữa, nếu đề xuất được thông qua. Phạm vi nội dung nào tuyệt đối không được điều chỉnh bằng nghị định? Tiêu chí xác định tình trạng cấp bách như thế nào; cơ quan nào có thẩm quyền xác nhận Quốc hội “không thể họp”? Sửa đổi kỹ thuật được xác định thế nào? Cơ chế giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội - cơ quan thường trực của Quốc hội - ra sao? Và sau cùng, nếu Quốc hội không phê chuẩn nội dung đã sửa đổi, bổ sung thì xử lý hậu quả pháp lý và các quan hệ pháp luật đã phát sinh trong thời hạn một năm trước đó ra sao? Mặc dù những khả năng này có thể hy hữu, nhưng dự liệu khung khổ pháp luật là việc không thể không làm ■
CẨM HÀ