Đừng xem nhẹ khủng hoảng tâm lý ở lứa tuổi học sinh

Nhận diện sớm dấu hiệu bất ổn tâm lý ở học sinh

TS tâm lý Đào Lê Hòa An nhận định sức khỏe tinh thần của học sinh đang nhận được nhiều sự quan tâm, nhất là khi sự phát triển tâm lý và bản lĩnh của các em đôi khi chưa đồng đều.

Trong bối cảnh nhiều gia đình chỉ có một đến hai con, trẻ có thể được đáp ứng tốt về điều kiện vật chất nhưng đôi khi thiếu cơ hội rèn luyện ý chí, bản lĩnh và khả năng vượt qua khó khăn.

Bên cạnh đó, xã hội ngày càng phát triển, con người có thể kết nối với nhau chỉ bằng một cú lướt trên mạng. Tuy nhiên, nghịch lý là sự kết nối thực chất trong gia đình, nhà trường và các mối quan hệ xung quanh đôi khi lại giảm đi.

Nhận định trên được đưa ra tại chương trình giao lưu, tư vấn học đường với chủ đề “Bí mật tuổi chúng mình”, do ấn phẩm Mực Tím (Báo Sài Gòn Giải Phóng) tổ chức ngày 12/10, thu hút hơn 1.000 học sinh Trường THPT Võ Văn Kiệt (TPHCM).

“Khi dành quá nhiều sự quan tâm cho những yếu tố bên ngoài, chúng ta có thể thiếu sự hiện diện và quan tâm có chất lượng dành cho những người thân yêu”, TS Hòa An nói.

Chuyên gia cho rằng một số dấu hiệu bất ổn tâm lý ở học sinh dễ bị bỏ qua. Chẳng hạn, các em mất ngủ liên tục, ngủ chập chờn, không ngon giấc hoặc thậm chí không ngủ được. Tình trạng này kéo dài hai, ba tuần hoặc lâu hơn có thể liên quan đến lo âu.

Mất ngủ còn ảnh hưởng đến thần sắc, khiến các em trông nhợt nhạt, thiếu sức sống. Kết quả học tập có thể sa sút nhanh chóng do giảm khả năng tập trung. Ngoài ra, học sinh có thể giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích như tham gia câu lạc bộ, phát biểu trong lớp hoặc trò chuyện với bạn thân.

Những thay đổi về thể chất, giấc ngủ, kết quả học tập và cách giao tiếp là các dấu hiệu cần được quan tâm. Không nên mặc định rằng căng thẳng, lo âu hay trầm cảm đều có thể tự vượt qua bằng cách điều chỉnh suy nghĩ.

“Khi tình trạng nghiêm trọng, học sinh cần được thăm khám và hỗ trợ chuyên môn. Tùy trường hợp, việc can thiệp có thể bao gồm điều trị y khoa theo chỉ định và trị liệu tâm lý. Sự phối hợp giữa bác sĩ chuyên khoa tâm thần với chuyên gia tâm lý giúp đánh giá tình trạng, xác định mức độ lo âu và lựa chọn phương án hỗ trợ phù hợp”, TS Hòa An khuyến cáo.

Chuyên gia tâm lý nhấn mạnh, phụ huynh cần nhận diện những dấu hiệu cảnh báo để đồng hành, hỗ trợ kịp thời, thay vì cho rằng vấn đề rồi sẽ tự hết.

Khi gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần, học sinh cần chia sẻ và tìm đến người có chuyên môn. Nếu chỉ tâm sự với bạn bè chưa có đủ kiến thức, các em có thể nhận được những lời khuyên không phù hợp, khiến tình trạng trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, các em không nên âm thầm chịu đựng hay tự tìm cách giải quyết mà cần chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ đúng cách.

Trang bị tư duy phản biện, cha mẹ cần lắng nghe con

Theo TS Đào Lê Hòa An, mạng xã hội có nhiều điểm tương đồng với đời sống thực, nơi vẫn tồn tại hành vi lừa đảo và những nội dung lệch chuẩn. Tuy nhiên, mạng xã hội còn có khả năng khuếch đại thông tin. Khi một nội dung được lặp lại nhiều lần và có nhiều người chia sẻ, học sinh dễ cho rằng đó là thông tin chính xác mà không kiểm chứng.

Do đó, gia đình và nhà trường cần trang bị cho các em khả năng sàng lọc thông tin và tư duy phản biện. Khi tiếp nhận một nội dung, học sinh cần đặt câu hỏi: Thông tin có đúng không, đã được kiểm chứng chưa, nguồn cung cấp có chính thống hay không?

Bên cạnh đó, gia đình và nhà trường phải thực sự lắng nghe, thấu hiểu, không phán xét để tạo không gian an toàn cho học sinh bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc. Nếu không tìm được sự chia sẻ từ người thân, các em có thể tìm đến cộng đồng mạng, nơi chất lượng thông tin và lời khuyên không phải lúc nào cũng được bảo đảm.

Đối với cha mẹ, điều đầu tiên khi phát hiện con gặp khó khăn là lắng nghe, tôn trọng và công nhận cảm xúc của con. Một số phụ huynh có thể vội vàng phán xét hoặc phủ nhận vấn đề trẻ chia sẻ. Chẳng hạn, khi con nói bị bạo lực học đường, cha mẹ lập tức hỏi: “Con làm gì người ta mới bạo lực con?”.

Cách phản ứng này có thể khiến trẻ cảm thấy không được tin tưởng, làm suy giảm sự kết nối giữa cha mẹ và con cái.

“Thay vì phản ứng ngay lập tức, cha mẹ cần lắng nghe câu chuyện, thể hiện sự đồng cảm, sau đó cùng con trao đổi về cách ứng xử trong những tình huống cụ thể. Qua đó, phụ huynh có thể hiểu rõ hơn suy nghĩ của con, cùng con điều chỉnh hành vi và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

Trong những trường hợp cần thiết, gia đình nên phối hợp với giáo viên, nhà trường và phòng tham vấn tâm lý. Nếu học sinh có dấu hiệu lo âu, trầm cảm hoặc những vấn đề cần can thiệp chuyên sâu, cần kết nối các em với bác sĩ và chuyên gia tâm lý để được đánh giá, hỗ trợ bài bản, kịp thời”, TS Hòa An chia sẻ.