Sáng ngày 8/10, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam (VNR) đã tổ chức lễ khánh thành Khu truyền thống Đường sắt Việt Nam và thế giới tại Nhà máy Xe lửa Gia Lâm (thành phố Hà Nội). Sự kiện đánh dấu một cột mốc ý nghĩa trong việc lưu giữ, tiếp nối và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống vẻ vang của ngành.
Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNR, cách đây 145 năm, những thanh ray đầu tiên được đặt xuống trên dải đất hình chữ S, mở đầu cho một hành trình rất đặc biệt của đường sắt Việt Nam, một hành trình gắn với lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất, kiến thiết và phát triển đất nước.
Từ hơn 70km đường sắt đầu tiên, đến hôm nay đã có hơn 3.000km đường sắt quốc gia, hơn 300 nhà ga, nối những vùng miền, những đô thị, cửa khẩu, cảng biển và kết nối liên vận hành khách và hàng hóa với nhiều nước trên thế giới.
Khu truyền thống Đường sắt Việt Nam và thế giới là nơi trưng bày, lưu giữ những bức ảnh, chiếc vé tàu, bộ đồng phục, tín hiệu, mô hình đầu máy, toa xe hay những dụng cụ lao động rất bình dị. Đằng sau mỗi hiện vật ấy là một câu chuyện về một con người, gia đình; có câu chuyện về nhà ga, cung đường và có những câu chuyện gắn với cả một giai đoạn lịch sử của đất nước.
“Khu truyền thống này không chỉ là nơi chúng ta đến để xem lại những hiện vật của quá khứ. Đây phải là nơi lưu giữ ký ức, nơi các thế hệ người Đường sắt và những người yêu đường sắt tìm về với lịch sử của mình; là nơi để trao truyền lại tình yêu nghề, niềm tự hào và trách nhiệm cho những thế hệ mai sau,” ông Mạnh chia sẻ.
Để có thêm những tư liệu, hiện vật cho không gian này, cùng với việc tiếp tục sưu tầm, bổ sung, số hóa những tư liệu, hiện vật, hình ảnh và những câu chuyện về người Đường sắt, VNR đã gửi thư tới 77 đường sắt các nước đề nghị hỗ trợ, đóng góp hiện vật để khu truyền thống ngày càng phong phú hơn.
“Có những hiện vật giá trị vật chất không lớn, nhưng giá trị lịch sử, giá trị tình cảm thì không gì có thể thay thế,” Chủ tịch VNR nhấn mạnh.
Toàn bộ không gian trưng bày truyền thống được thiết kế độc đáo mô phỏng như một con tàu lớn chuyển động từ Bắc vào Nam. Các phân khu là những “toa tàu lịch sử” kết nối bởi các “nhà ga ký ức”, đưa du khách trải nghiệm chuyến tàu đặc biệt mang số hiệu VNR-145 tái hiện 145 năm lịch sử hình thành và 80 năm truyền thống hào hùng.
Trái tim của nhà truyền thống, lưu giữ hai hiện vật quý giá. Đó là bộ bàn ghế nguyên bản Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ngồi tại Ga Hải Phòng (21/10/1946) và bản sao bức thư Bác gửi Giám đốc Sở Hỏa xa Việt Nam (18/11/1946) với lời dặn: “Công việc Hỏa xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà...”. Nơi đây cũng trưng bày các tư liệu về lãnh đạo Đảng, Nhà nước và bộ sưu tập Huân chương cao quý như toa tàu khởi thủy (1881-1945) cùng những thanh ray, tà vẹt gỗ hằn vết thời gian. Toa tàu Đường sắt trong kháng chiến (1945-1954 và chống Mỹ), tái hiện khẩu hiệu “sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm.”
Điểm nhấn là tổ hợp mô hình cầu Hàm Rồng và cầu Long Biên dưới lửa đạn với quyết tâm “giặc đánh sập ta lại bắc, cầu gãy nhịp ta lại nối”, cùng tuyến đường goòng Tĩnh-Bình (Liên khu IV) gắn liền với lời thề “qua sông không cầu, chạy tàu không ga”…
Tại khu vực kỷ nguyên số và đường sắt tốc độ cao tương lai, VNR giới thiệu diện mạo hiện đại với hệ thống vé điện tử, camera giám sát chạy tàu thời gian thực, dòng tàu SE thế hệ mới và điểm nhấn là sa bàn đường sắt tốc độ cao 350km/h Bắc-Nam giúp rút ngắn hành trình xuyên Việt xuống còn khoảng 5,5 tiếng.
Khu truyền thống đường sắt Việt Nam và thế giới không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ tư liệu, hình ảnh, hiện vật mà còn là không gian tiếp nối, giới thiệu và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của ngành. Hành trình di sản là lời tri ân sâu sắc tới bàn tay, khối óc và sự hy sinh kiên cường của vô số thế hệ người thợ hỏa xa.
Cùng ngày, ngành Đường sắt cũng đã tổ chức buổi liên hoan tiếng hát người lao động ngành đường sắt Việt Nam lần thứ XIV-năm 2026./.
(Vietnam+)