Khảo sát thực hiện tháng 3-5/2026 với gần 5.000 người trên 4 nền tảng số. Phần lớn làm việc trên một năm, hơn 4 giờ mỗi ngày. Thông tin được đại diện Ngân hàng Thế giới (WB) công bố tại hội thảo Việc làm và an sinh cho lao động làm việc trên nền tảng số do Bảo hiểm xã hội Việt Nam tổ chức ngày 22/9.
Tính linh hoạt và tạo thu nhập trực tiếp phụ giúp gia đình là lý do chính thu hút lao động tham gia. Song họ phải bỏ ra 13-25%, tương đương 0,5-2 triệu đồng trong tổng thu nhập cho chi phí hoạt động. Mức thu nhập ròng bình quân đạt được 7,4-9,7 triệu đồng mỗi tháng tùy nền tảng.
Gần 80% cho biết không tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) trong vòng nửa năm trước thời điểm được khảo sát. Song nhiều người trả lời sẵn sàng gia nhập nếu chính sách dễ tiếp cận, linh hoạt và phù hợp hơn với thu nhập. Người lao động ưu tiên quyền lợi ngắn hạn như chăm sóc sức khỏe, tai nạn và ốm đau, trong khi phụ nữ độ tuổi 25-29 đánh giá quyền lợi thai sản rất quan trọng.
"Việc thiết kế gói an sinh tích hợp quyền lợi ngắn hạn cùng với chế độ hưu trí sẽ có sức hấp dẫn hơn nhiều so với chỉ có chế độ hưu trí đơn thuần", đại diện WB gợi mở.
Mức độ quan tâm tới các chế độ liên quan BHXH của lao động nền tảng theo khảo sát của WB. Nguồn: WB
Bảo hiểm xã hội Việt Nam thống kê đến tháng 8/2026 khoảng 22,4 triệu người tham gia BHXH và bao phủ gần 47% lực lượng lao động trong độ tuổi. Để đạt mục tiêu năm 2030 bao phủ 60% thì cần phát triển thêm 5 triệu người tham gia.
Ông Trần Đình Liệu, Phó giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam, nhận định một bộ phận lao động đang chuyển dịch sang công việc phi truyền thống như cung ứng dịch vụ vận chuyển, giao nhận, bán hàng, môi giới, làm việc trên các nền tảng số và thời gian ngắn hoặc không trọn thời gian. Thực tế phát triển hình thức việc làm mới đặt ra yêu cầu mở rộng diện bao phủ BHXH.
"Nghiên cứu cơ chế tham gia BHXH phù hợp với đặc điểm việc làm, thu nhập và quan hệ lao động của các nhóm làm việc trên nền tảng số, hình thức khoán việc, theo ngày hoặc bán thời gian có thu nhập ổn định rất quan trọng trong quá trình mở rộng bao phủ", ông nhận định.
Nữ tài xế chạy xe công nghệ trên đường phố TP HCM, tháng 4/2026. Ảnh: Như Quỳnh
Bà Hồ Thị Kim Ngân, Phó ban Quan hệ lao động Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, cho biết trong số 2 triệu lao động nền tảng thì TP HCM chiếm khoảng 400.000 người. Để đạt thu nhập 15 triệu đồng mỗi tháng, nhiều người phải làm 13-15 tiếng mỗi ngày. Nhiều người dù biết nhưng không tham gia BHXH tự nguyện bởi cân nhắc đủ ăn đủ mặc mới đóng.
"Họ có nhu cầu nhưng chưa có cú hích, trong khi chỉ khuyến khích đóng BHXH tự nguyện thì tỷ lệ tham gia sẽ rất thấp, khó đảm bảo an sinh xã hội", bà nhấn mạnh.
Đại diện Công đoàn Việt Nam cho rằng thời điểm này thích hợp để nghiên cứu đưa dần lao động nền tảng vào diện đóng bắt buộc sau nhóm chủ hộ kinh doanh. Quan trọng là tính toán kỹ phương án tham gia, học hỏi kinh nghiệm các nước bởi cách tính đóng - hưởng của nhóm nền tảng không đơn giản như lao động truyền thống.
Một tài xế xe công nghệ ngả lưng nghỉ trưa trên vỉa hè Hà Nội, tháng 9/2026. Ảnh: Hồng Chiêu
Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng nay cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Dự thảo đề xuất từng bước mở rộng BHXH bắt buộc tới người làm việc qua nền tảng số và người không có quan hệ lao động. Chính sách chưa áp dụng ngay với toàn bộ tài xế công nghệ. Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ quyết định nhóm tham gia và thời điểm thực hiện theo đề xuất của Chính phủ, căn cứ mức độ ổn định của việc làm, thu nhập và khả năng đóng góp.
Hồng Chiêu