Vướng mắc về quy định hiến tạng, sự đồng thuận của gia đình và chi phí điều trị... là những nội dung nổi bật được các diễn giả, chuyên gia cùng đặt ra thảo luận tại tọa đàm "Ghép tạng ở trẻ em: Thực trạng, thách thức và giải pháp" do Tạp chí Một Thế Giới tổ chức ngày 30/10 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Phan Tấn Đức, Trưởng khoa Thận niệu, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, với trẻ suy thận giai đoạn cuối, ghép thận là phương pháp điều trị thay thế tốt nhất để trẻ có cơ hội phát triển và sinh hoạt bình thường. Chạy thận nhân tạo hoặc lọc màng bụng chỉ là giải pháp tạm thời, có thể dẫn đến nhiều biến chứng.
Với trẻ suy gan, nếu không được ghép thời gian sống có thể chỉ còn từ 1 đến 2 năm. Khó khăn lớn là tìm được tạng có kích thước phù hợp với cơ thể trẻ. Bệnh viện Nhi đồng 2 hiện chỉ thực hiện ghép thận cho trẻ nặng hơn 15kg do kích thước thận người lớn thường không tương xứng với cơ thể người nhận.
Nguồn tạng từ người sống chủ yếu là cha mẹ, trong khi pháp luật không cho phép lấy tạng từ người hiến sống là trẻ em. Với bệnh nhi cần ghép tim, cơ hội càng hạn chế vì không thể lấy một phần tim từ người hiến sống.
Thực tế tại Bệnh viện Nhi đồng 2 cho thấy, sau hơn 2 thập kỷ triển khai ghép tạng cho trẻ em ở khu vực phía nam, bệnh viện đã thực hiện 39 ca ghép thận và 72 ca ghép gan. Trong số này, có 3 trường hợp ghép thận và 2 trường hợp ghép gan từ người hiến chết não.
Những kết quả đó ghi nhận tiến bộ chuyên môn và nghĩa cử hiến tạng của người dân, gia đình người hiến. Tuy nhiên, số ca ghép từ nguồn người hiến chết não vẫn còn hạn chế so với nhu cầu điều trị. Hiện tại Bệnh viện Nhi đồng 2 có hàng trăm bệnh nhi chờ được ghép tạng.
Từ góc độ pháp lý, Thạc sĩ Lưu Đức Quang, Giảng viên Luật Hiến pháp, Trường đại học Kinh tế-Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng cần thận trọng với đề xuất hạ độ tuổi hiến tạng ở người chết não. Ông không đồng tình với việc mở rộng đối tượng đến trẻ nhỏ và đề xuất nếu xem xét điều chỉnh thì nên thực hiện theo lộ trình, trước mắt cân nhắc nhóm từ đủ 16 tuổi.
Theo ông, quyền đối với cơ thể và nguyên tắc bảo vệ trẻ em phải được đặt lên hàng đầu, việc lấy ý kiến trẻ cần có sự tham gia của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp.
Vấn đề đồng thuận hiến tạng cũng đặt đội ngũ y tế trước nhiều áp lực. Thạc sĩ, bác sĩ Vũ Lệ Anh, Trưởng khoa Nội thận, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á cho biết, việc thay đổi nhận thức của gia đình người hiến rất khó khăn. Người tư vấn thường chỉ có khoảng thời gian ngắn từ 1 đến 3 ngày để trao đổi khi người bệnh có khả năng hiến tạng.
Những trường hợp gia đình đã thống nhất hoặc người hiến từng bày tỏ nguyện vọng thường sẽ thuận lợi hơn. Vì vậy, truyền thông về hiến tạng cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với từng nhóm đối tượng, thay vì chỉ vận động khi xuất hiện một trường hợp có khả năng hiến.
Bác sĩ cũng chia sẻ, thách thức cũng chưa kết thúc khi ca phẫu thuật thành công. Trẻ ghép tạng phải sử dụng thuốc chống thải ghép lâu dài, được theo dõi nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương thận và rối loạn chuyển hóa. Khả năng tuân thủ điều trị của trẻ phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc.
Theo bác sĩ Vũ Lệ Anh, một quả thận ghép có thời gian hoạt động trung bình khoảng 10-15 năm; sau đó, người bệnh có thể phải đối mặt với nguy cơ ghép lại.
Bên cạnh đó, chi phí tiếp tục gánh nặng đối với nhiều gia đình. Khi một ca ghép thận ở trẻ em tại Bệnh viện Nhi đồng 2 có chi phí hàng trăm triệu đồng đến khi xuất viện. Sau ghép, tiền thuốc duy trì trung bình khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng. Bảo hiểm y tế vì thế có vai trò quan trọng trong bảo đảm người bệnh được tiếp tục điều trị, sử dụng thuốc và theo dõi sức khỏe lâu dài.
Thiếu nguồn tạng hiến ở trẻ em là vấn đề cần được nhìn nhận từ cả yêu cầu chuyên môn, quy định pháp luật và khả năng chăm sóc sau ghép. Mở rộng cơ hội hiến tạng có thể giúp thêm bệnh nhi được điều trị nhưng mọi điều chỉnh liên quan đến trẻ em phải đặt quyền và lợi ích của các em lên hàng đầu.
Cùng với đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tháo gỡ vướng mắc trong quy trình hiến tạng và bảo đảm chi phí điều trị lâu dài là những điều kiện cần thiết để cơ hội sống của bệnh nhi không bị giới hạn bởi sự thiếu hụt nguồn hiến.
Khang Anh