Gần đây, hai người bạn tại Nam Trung bộ đã tìm tòi và đăng trên YouTube video về giải mã nội dung bia mộ tại lăng này.
Hành trình giải mã bia mộ
Ngày 14.6 vừa qua, trên nền tảng YouTube đăng tải một video clip dài 50 phút, có tên Lăng Ba Vành - Huế, có phải là Lăng Vua Quang Trung?. Nội dung clip mô tả hành trình của 2 người từ Nam Trung bộ lặn lội ra Huế khảo sát và đã giải mã được nội dung ghi trên bia mộ, vốn bị phai mờ nghi do phá hoại, thu hút sự chú ý của nhiều giới. Đến nay, video clip đã có hơn 60.000 lượt xem và 338 bình luận.
Nhóm tác giả clip gồm Châu Ngọc Thành (39 tuổi, ở Bình Thuận, nay là Lâm Đồng) và Huỳnh Trọng Ân (38 tuổi, ở tỉnh Gia Lai, khu vực Bình Định cũ) chuyên về Hán Nôm. Hai người đã ra Huế và ở lại thời gian dài để tìm hiểu. Châu Ngọc Thành là một KOL chuyên sáng tạo nội dung số còn Huỳnh Trọng Ân là một bạn trẻ đam mê lịch sử. Ân cho biết kiến thức Hán Nôm mà bạn có được là do đam mê tự học hỏi và nghiên cứu. Thành và Ân đã kết hợp để tạo dựng nên kênh YouTube chuyên kể chuyện từ những mộ cổ.
Huỳnh Trọng Ân (trái) và Châu Ngọc Thành khảo sát lăng Ba Vành ở Huế
ẢNH: BÙI NGỌC LONG
Kênh này ghi lại những chuyến đi thực tế đến các vùng quê, nơi có những ngôi mộ cổ, huyệt mộ lạ, di tích và những câu chuyện ít người biết. Bằng kiến thức nghiên cứu, tra cứu, đối chiếu sử liệu, 2 người giải mã những nội dung ghi trên bia mộ, làm rõ một phần thông tin của người được an táng. Kênh này tự nhận không phải chỉ là kênh lịch sử, mà là hành trình tìm lại hồn quê, niềm tin tổ tiên và giá trị tâm linh dân gian Việt.
Văn bia lăng Ba Vành ghi gì ?
Tại lăng Ba Vành, Thành và Ân đã tiến hành vệ sinh bề mặt bia, dùng phấn chà lên những vị trí có ký tự khắc văn bia để làm nổi nét chữ đã phai mờ. Từ phương pháp này, 2 bạn trẻ đã làm rõ được 80% nội dung văn bia và lạc khoản khắc trên tấm bia đá đặt trước ngôi mộ cổ. Cụ thể, trên văn bia này có 2 nhóm văn bản đã được giải mã.
Huỳnh Trọng Ân và Châu Ngọc Thành giải mã các chữ Hán đã bị đục phá ở mặt trước bia mộ
ẢNH: CHỤP TỪ CLIP
Trong đó, dòng thông tin mặt trước bia mộ các bạn đã giải mã được như sau: "Việt Cố… Tặng… Đặc Tiến Trụ Quốc Kim Tử…". Mặt sau, dòng chính giữa: "Cảnh Hưng Thất niên tứ nguyệt sơ bát nhật… chi mộ (chữ chi mộ nằm dưới cùng với nét rất khác phần trên). Nghĩa là: "Ngày mồng 8 tháng 4 năm Cảnh Hưng thứ 7 (tức năm 1746)... chi mộ".
Ngoài 2 dòng chính giữa, 2 bên còn có thêm 2 dòng chữ Hán được khắc với nét chữ khác hẳn. Bên phải ghi: "Phú… Nhâm Tuất, Mạnh đông" (tháng đầu tiên của mùa đông năm Nhâm Tuất, tức năm 1802); bên trái: "La…. Tự tôn Võ Bá Đạm phụng lập". Hai chữ trên cùng 2 bên ghép lại là Phú La (phỏng đoán là tên làng nguyên quán của người được chôn), những chữ tiếp theo nghĩa là "Cháu thờ tự Võ Bá Đạm phụng lập".
Sau khi clip này được đăng tải, Thành và Ân đã đối chiếu với bài viết Về niên đại và cách dùng từ Việt cổ trên bia mộ (khảo sát, đối chiếu qua tư liệu thực tế hiện tồn) của hai tác giả Võ Vinh Quang - Đỗ Minh Điền (ở Huế), và được biết thêm 2 tác giả này cũng đã dùng phương pháp tương tự để giải mã nội dung văn bia lăng Ba Vành như sau: Dòng trước "Việt cố Hộ bộ Kiêm Binh bộ tặng Kinh thận công thần đặc tiến trụ quốc Thiên nghị chính trị Thượng khanh… Lê Quý công chi mộ"; dòng sau: "Cảnh Hưng Thất niên tứ nguyệt sơ nhị nhật phụng lập".
So sánh 2 nội dung giải mã này có thể thấy một số sai biệt nhỏ, nhưng cơ bản thống nhất xác định bia mộ chính là của ngài Hộ bộ kiêm Binh bộ Ý Đức hầu Lê Quang Đại, làm quan thời Võ Vương Nguyễn Phúc Khoát.
Giải mã các chữ Hán đã bị đục phá ở mặt sau bia mộ
ẢNH: CHỤP TỪ CLIP
Cũng theo Võ Vinh Quang và Đỗ Minh Điền, chữ "Việt cố" (越故) trên bia mộ qua khảo cứu và đối chiếu cho thấy là quy ước để chỉ người được chôn cất thuộc thời tiền Nguyễn (1558 - 1802), hoặc mở rộng biên độ đến trước khi đặt quốc hiệu Việt Nam (1804). Trong đó, "Việt" 越 chỉ quốc hiệu (nước Việt); "cố" 故 chỉ người quá cố.
Từ những nội dung trên bia mộ, Châu Ngọc Thành và Huỳnh Trọng Ân đưa ra nhận định: Bia mộ có 2 lần được khắc chữ Hán. Trong đó, dòng chữ Hán chính được khắc năm 1746, trong khi những dòng chữ khắc thêm hai bên và phía dưới mặt sau là vào năm Nhâm Tuất (1802 hoặc 1922). Và trong khi người được táng dưới mộ là một quan đại thần của chúa Nguyễn Phúc Khoát, niên hiệu Lê Cảnh Hưng, thì 2 dòng lạc khoản 2 bên lại ghi năm lập mộ là Nhâm Tuất và người lập mộ là người cháu có trách nhiệm thờ tự tên Võ Bá Đạm.
Mặc dù thông tin trên bia mộ sau khi giải mã vẫn còn nhiều mâu thuẫn và có nhiều chi tiết bí ẩn, nhưng Thành và Ân vẫn đưa ra nhận định nếu quả thật đây là bia của người được táng dưới mộ thì chắc chắn không phải là vua Quang Trung.
Tuy nhóm YouTuber đã giải mã một phần nội dung văn bia, nhưng từ những giải mã đó đã dẫn đến nhiều câu hỏi cần tiếp tục làm sáng tỏ... (còn tiếp)