Là nơi sinh sống của hơn 250 tỷ phú, tổng tài sản trên 2.000 tỷ USD, California có nhiều tỷ phú hơn bất kỳ bang nào khác ở Mỹ, theo Forbes. Đây cũng là nơi đặt trụ sở của các doanh nghiệp có giá trị hàng đầu như Google, Apple, Meta, Nvidia.
Do đó, bang này là tâm điểm thu hút chú ý về chính sách đánh thuế giới siêu giàu. California có Dự luật 40, đề xuất áp mức thuế một lần 5% với những cá nhân tài sản ròng trên 1 tỷ USD và cư trú tại bang đến ngày 1/1/2026. Dự luật này sẽ được người dân California bỏ phiếu vào 3/11 tới.
Tuy nhiên, mức độ ủng hộ dự luật trong các khảo sát gần nhất cho thấy người dân ngày càng ít mặn mà. Cuộc thăm dò hồi tháng 8 của Viện Nghiên cứu Chính phủ (IGS) thuộc Đại học California, Berkeley, cho biết 48% cử tri có khả năng bỏ phiếu ủng hộ, trong khi 41% phản đối.
Còn thăm dò của Viện Chính sách Công California vào tháng 9 ghi nhận tỷ lệ tương ứng là 52% và 46%. So với trung bình toàn quốc, tỷ lệ ủng hộ đánh thuế tỷ phú của bang này cũng thấp hơn. Thăm dò của Reuters/Ipsos vào tháng 8, cho biết 64% cử tri Mỹ ủng hộ tăng thuế, áp đảo tỷ lệ 15% phản đối.
Trong lịch sử California, các dự luật đưa ra trưng cầu dân ý thường cần mức ủng hộ ban đầu cao để có thể được thông qua. Theo các nhà phân tích chính trị, những cử tri chưa quyết định có xu hướng bỏ phiếu "không" khi đi bỏ phiếu.
"Các dự luật trưng cầu ở California có xu hướng mất dần ủng hộ theo thời gian. Nếu tỷ lệ ủng hộ trong tháng 8 dưới 50%, đó không phải là tín hiệu tốt", John Pitney, Giáo sư chính trị tại Đại học Claremont McKenna, nhận định.
Những người ủng hộ cho rằng Dự luật 40 của California sẽ tạo ra 100 tỷ USD tài trợ cho y tế, thực phẩm và giáo dục. Ông Emmanuel Saez, Giáo sư kinh tế tại Đại học California, Berkeley, người tham gia soạn thảo Dự luật 40 nói các tỷ phú không còn được yêu thích như trước.
"Họ có khối tài sản khổng lồ, quyền lực khổng lồ", ông nói. Theo ông, cần đánh thuế tỷ phú để tài trợ cho chi phí y tế của người dân. Chủ tịch công đoàn Dave Regan tại bang nói "hoàn toàn ủng hộ đề xuất", đồng thời cho rằng những người phản đối là "xa rời thực tế".
Tuy nhiên, những người hoài nghi ước tính số thu chỉ vào khoảng 40 tỷ USD. Họ đồng thời cảnh báo chính sách có thể khiến một số tỷ phú rời bang, làm California mất đi nguồn thu thuế và đầu tư trong dài hạn.
Một góc San Francisco, California, Mỹ. Ảnh: Pexels
Theo AP, nhiều tỷ phú công nghệ tại Thung lũng Silicon phản đối, đã chuyển tài sản sang các bang khác hoặc đe dọa làm như vậy. Họ cũng chi hàng triệu USD nhằm ngăn đề xuất được thông qua. Nổi bật trong nhóm này có tỷ phú Sergey Brin, Đồng sáng lập Google. Ông đã chi hơn 100 triệu USD để ngăn Dự luật 40 được thông qua và ủng hộ các đề xuất đối trọng trong cùng kỳ bỏ phiếu.
Thống đốc Gavin Newsom cũng phản đối, lập luận rằng đây chỉ là giải pháp tạm thời cho vấn đề kinh niên. Theo ông, nên áp thuế tài sản toàn liên bang để tránh giới siêu giàu rời đi.
Trung tuần tháng 7, một liên minh gồm các tổ chức trong lĩnh vực y tế, giáo dục và nhà ở, trong đó có Hiệp hội Y khoa California và Hiệp hội Hội đồng Trường học California, đã liên kết để phản đối Dự luật 40.
"Thuế tài sản đầy rủi ro này trực tiếp đe dọa nguồn tài trợ thiết yếu cho giáo dục, y tế, an toàn công cộng cũng như các dự án cơ sở hạ tầng, bởi nó khiến nguồn thu của California càng biến động mạnh hơn", liên minh ra tuyên bố.
Brian Brokaw, cố vấn chính trị của Thống đốc Newsom, lãnh đạo một ủy ban vận động phản đối sắc thuế, cho rằng đề xuất sẽ "khiến những thách thức lớn nhất của California trở nên trầm trọng hơn". "Đánh đổi nguồn thu thuế bền vững để lấy tiền một lần là chính sách tồi và bất lợi cho 40 triệu người dân California, những người cuối cùng sẽ phải gánh chịu hậu quả", ông nói.
Trên thế giới, các quốc gia châu Âu, gồm Pháp, Thụy Điển, Phần Lan, Đan Mạch và Đức, đã bãi bỏ thuế tài sản trong giai đoạn 1997-2018, do lo ngại dòng vốn tháo chạy, hành vi né thuế và khả năng cạnh tranh kinh tế.
Giáo sư Emmanuel Saez bác bỏ lo ngại giới tỷ phú sẽ rời California, do nơi đây quy tụ các trường đại học chất lượng, hoạt động nghiên cứu, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân tài dồi dào. "Thật vô lý khi cho rằng Thung lũng Silicon sẽ đình trệ chỉ vì một sắc thuế đánh vào tài sản của các tỷ phú", ông nói.
Phiên An (theo Reuters, AP)