Phó thủ tướng: Logistics quyết định năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế

Chiều 21/9, Diễn đàn Logistics Vùng lần VII 2026 diễn ra tại Hải Phòng với chủ đề kiến tạo không gian phát triển mới cho Vùng đồng bằng sông Hồng.

Tăng trưởng nhanh nhưng chi phí còn cao

Logistics Việt Nam đang ở giai đoạn phát triển nhanh. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), quy mô thị trường hiện đạt 45-50 tỷ USD, tương đương 10% GDP. Với tốc độ tăng trưởng bình quân 14-16%/năm (gấp hơn 2 lần tăng trưởng GDP), Việt Nam hiện lọt Top 10 thị trường logistics mới nổi và đứng thứ 4 khu vực ASEAN về Chỉ số hiệu quả logistics (LPI).

Tuy nhiên, phí logistics (dù đã giảm) vẫn chiếm khoảng 16% GDP, một mức khá cao so với mặt bằng thế giới. Các đại biểu tại diễn đàn cho rằng, nguyên nhân cốt lõi đến từ sự mất cân đối nghiêm trọng trong cấu trúc vận tải và hệ thống hạ tầng phân tán

Theo ông Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng, hiện nay vận tải đường bộ vẫn đang phải cõng tới trên 98% lượng hàng hóa kết nối từ cảng biển đến các địa phương, kho bãi và nhà máy. Trong khi đó, đường sắt và đường thủy nội địa chưa phát huy được lợi thế chuyên chở khối lượng lớn, giá rẻ. Hệ quả là ùn tắc, chi phí trên từng đơn vị hàng hóa tăng cao, thiếu đồng bộ giữa khu sản xuất và cảng cạn.

Ngoài ra, một số đại biểu cũng cho rằng nhiều quy định pháp luật hàng hải đã ra đời từ 10-20 năm trước, nay không còn phù hợp. Điển hình là quy định giới hạn tuổi tàu nhập khẩu (hiện ở mức 17 tuổi). Doanh nghiệp kiến nghị nới lỏng cho phép nhập khẩu tàu cỡ lớn (trên 1.500 TEU) với tuổi đời dưới 25 năm.

Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cũng nhấn mạnh việc cải thiện môi trường kinh doanh trong lĩnh vực logistics cần được nhìn trên toàn chuỗi, từ quy hoạch, đầu tư, cảng biển, vận tải, hải quan, kiểm tra chuyên ngành, kho bãi cho tới giao dịch điện tử và các hoạt động thanh toán. "Một giờ hàng hóa phải chờ là chi phí, một thủ tục chồng chéo cũng là chi phí, một kết nối đứt quãng giữa đường bộ với đường sắt hay đường thủy, đường biển cũng trở thành chi phí của doanh nghiệp. Và cuối cùng, tất cả những chi phí này đều dồn lên chi phí của nền kinh tế", ông nói.

Giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn

Phó thủ tướng Hồ Đức Dũng nhấn mạnh, logistics không chỉ là một ngành dịch vụ hỗ trợ, mà cần được nhìn nhận như một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế quốc gia, là yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp và cả nền kinh tế.

Để đạt mục tiêu theo Chiến lược phát triển logistics đến năm 2035 là kéo giảm chi phí xuống còn 12-15% GDP, Phó thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phải lập tức chuyển mạnh tư duy từ "quản lý, hỗ trợ" sang "kiến tạo, phục vụ".

Ông cũng đặc biệt lưu ý việc tổ chức thực hiện Chiến lược logistics quốc gia phải thực chất. "Tuyệt đối không chạy theo số lượng, mà cần tập trung vào kết quả cuối cùng là giảm chi phí logistics cho tổng thể nền kinh tế, cho từng doanh nghiệp và từng mặt hàng".

Theo ông, phát triển hạ tầng logistics đồng bộ với quy hoạch và đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia và khu vực, các vùng và địa phương. Yêu cầu là phải quy hoạch có tầm nhìn dài hạn, khoa học, thực hiện đầu tư đồng bộ, hiệu quả, tăng năng lực kết nối giữa các loại hình giao thông và hệ thống hậu cần logistics.

Phó thủ tướng đề nghị cần tiếp tục rà soát hệ thống pháp luật liên quan đến logistics, vận tải đa phương thức, hàng hải, đường thủy, hải quan, thương mại, giao dịch điện tử và đầu tư. Việc hoàn thiện thể chế, pháp luật phải theo nguyên tắc: các quy định rõ ràng, được hiểu thống nhất, thủ tục đơn giản và trách nhiệm cụ thể, dữ liệu liên quan logistics được kết nối liên thông, chia sẻ hiệu quả; doanh nghiệp dễ thực hiện và cơ quan Nhà nước dễ kiểm tra, giám sát.

"Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc, dài hạn và bền vững tại Việt Nam", Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng khẳng định.

Ông cũng nêu rõ định hướng tập trung phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thành trung tâm của hệ sinh thái logistics và kinh tế biển theo hướng hiện đại, xanh và thông minh. Trong đó, ưu tiên phát triển các cảng cửa ngõ như Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn ở phía Bắc; Đà Nẵng, Vân Phong, Quy Nhơn ở miền Trung; Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải, Hòn Khoai ở phía Nam. Đồng thời, thu hút các hãng tàu lớn, nhà khai thác cảng quốc tế, trung tâm phân phối khu vực, doanh nghiệp logistics toàn cầu và nhà đầu tư công nghệ đến hoạt động lâu dài tại Việt Nam.

Đặc biệt, ông yêu cầu cần chuyển mạnh tư duy và hành động từ phát triển logistics theo địa giới hành chính sang tổ chức logistics theo vùng kinh tế, hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng. Đây là yêu cầu rất quan trọng trong tư duy phát triển 6 vùng kinh tế - xã hội đã được xác định trong các Nghị quyết của Bộ Chính trị. "Lĩnh vực logistics không có ranh giới hành chính, do vậy, từng địa phương không thể tự xây dựng một hệ thống logistics khép kín mà phải đồng bộ, kết nối và chia sẻ hiệu quả", Phó thủ tướng nói.

Lê Tân