Ngân hàng Nhà nước Việt Nam vừa ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng.
Nguyên tắc quan trọng được Ngân hàng Nhà nước xác lập là AI không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Đơn vị cung cấp dịch vụ vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng đối với các quyết định do AI tự động đưa ra hoặc được hỗ trợ bởi AI; không được viện dẫn đặc tính kỹ thuật, tính tự chủ của hệ thống hay việc sử dụng sản phẩm của bên thứ ba để loại trừ hoặc giảm trách nhiệm.
Trước khi triển khai, hệ thống AI phải được phân loại theo mức độ rủi ro cao, trung bình hoặc thấp.
Thông tư cũng quy định, để AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán, ngân hàng và khách hàng phải có thỏa thuận trước. Thỏa thuận phải xác định rõ phạm vi giao dịch được tự động thực hiện, hạn mức đối với từng giao dịch và tổng hạn mức trong ngày, thời hạn hiệu lực, điều kiện áp dụng, quyền của khách hàng trong việc chấm dứt thỏa thuận và trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ khi nhận được yêu cầu chấm dứt.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Khách hàng giao dịch tại ngân hàng (Ảnh: DT).
Quy mô giao dịch mà AI có thể tự động thực hiện cũng được giới hạn. Tổng giá trị giao dịch trong một ngày không được vượt hạn mức nội bộ của tổ chức cung ứng dịch vụ và không quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức.
Đồng thời, khách hàng phải được cung cấp công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán.
Bộ phận giám sát cũng phải có đủ quyền hạn và năng lực để ghi đè, điều chỉnh, tạm dừng quyết định của AI hoặc kích hoạt cơ chế ngắt khẩn cấp. Mọi hoạt động can thiệp phải được ghi nhận, gồm nội dung, thời gian, người thực hiện và lý do.
Thông tư cũng yêu cầu các ngân hàng phải thông báo cho khách hàng biết họ đang tương tác với hệ thống AI ngay từ khi bắt đầu phiên làm việc hoặc hội thoại nếu AI thay thế con người trong giao tiếp trực tiếp.
Các đơn vị phải có bộ phận và quy trình tiếp nhận, xử lý khiếu nại liên quan đến việc sử dụng AI. Với quyết định tự động bị khách hàng khiếu nại, quyết định đó phải được con người rà soát lại và kết quả rà soát của con người là căn cứ cuối cùng để giải quyết.
Với việc thuê nhà cung cấp AI bên ngoài, trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về ngân hàng và đơn vị cung ứng dịch vụ. Việc thuê ngoài không làm thay đổi trách nhiệm trong bảo đảm an toàn hoạt động, quyền lợi khách hàng, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý rủi ro.
Đặc biệt, bên thứ ba không được sử dụng dữ liệu của đơn vị để huấn luyện, tinh chỉnh hoặc cải thiện mô hình nếu chưa có sự đồng ý bằng văn bản. Trường hợp hệ thống AI thuê ngoài gây thiệt hại cho khách hàng hoặc bên liên quan, đơn vị sử dụng dịch vụ phải kịp thời thực hiện biện pháp khắc phục, bảo vệ quyền lợi khách hàng, tiếp nhận, xử lý khiếu nại và bồi thường thiệt hại theo quy định.
Thông tư số 53/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15/11.
Thông tư áp dụng đối với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty thông tin tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ tiền di động cùng một số đơn vị khác trong ngành ngân hàng.