Khác hẳn với cảnh ảm đạm của phần lớn các khu chợ truyền thống tại TPHCM, chợ Bến Thành nhộn nhịp, đông đảo khách tham quan, mua sắm (Ảnh: Quốc Thái).
12h trưa, khách chen chân trong chợ
12h trưa đầu tháng 10, bên ngoài chợ Bến Thành nắng nóng gay gắt, nhưng bên trong các lối đi lại đông nghẹt.
Phần lớn khách là người nước ngoài. Nhiều lối đi ở khu vực trung tâm chợ chật kín người, khách phải chen chân qua từng dãy sạp. Tiểu thương, nhân viên tranh thủ ăn vội bữa trưa, thay phiên nhau đứng bán hàng, chào khách.
Các khu bán bánh kẹo, mứt, cà phê, trà và đồ lưu niệm đông hơn cả.
Cảnh tượng này tương phản rõ với những khu chợ truyền thống khác mà phóng viên Dân trí ghi nhận trong thời gian qua, nơi nhiều dãy sạp đóng cửa, tiểu thương ngồi chờ khách hoặc chuyển sang bán hàng qua mạng.
Tại Bến Thành, chị Thư, tiểu thương kinh doanh cà phê, trà, bánh mứt, đang tiếp hai du khách Ấn Độ. Chị giao tiếp bằng tiếng Anh, giới thiệu từng loại bánh mứt và mời khách dùng thử.
Hai vị khách trả giá thấp rồi rời đi. Chị Thư vẫn vui vẻ dẫn khách đi một vòng khu bánh mứt, tìm đúng loại mứt xoài mà họ cần và hướng dẫn khảo giá.
"Nếu nơi khác đắt hơn, khách có thể quay lại mua của chị", chị nói.
Đáng chú ý, cách tiểu thương ở đây bắt chuyện với khách cũng khác. Thay vì câu hỏi quen thuộc "mua gì không?", người bán thường hỏi khách đến từ đâu.
Một du khách cho biết đến từ Thổ Nhĩ Kỳ. Chị Thư lập tức bắt chuyện về cà phê Thổ Nhĩ Kỳ và cà phê Việt Nam, từ đó dẫn câu chuyện sang sản phẩm mình đang bán.
Đông khách nhưng sức mua chưa trở lại
Chị Thư cho biết lượng khách hiện vẫn đông, nhưng chỉ bằng khoảng 60% so với trước đây. Sức mua cũng kém khoảng 50% so với trước dịch Covid-19. Điều này cho thấy chợ vẫn đông người nhưng không phải tất cả đều là khách mua hàng.
Khách chen chân ở những khu vực kinh doanh thực phẩm, đồ lưu niệm tại chợ Bến Thành (Ảnh: Quốc Thái).
Có người đến để tham quan, chụp ảnh, tìm hiểu văn hóa; có người xem hàng, thử sản phẩm rồi đi. Dòng khách đông giúp chợ giữ được không khí mua bán, nhưng không đồng nghĩa doanh thu của tiểu thương tăng tương ứng.
Theo chị Thư, khách Ấn Độ hiện chiếm tỷ trọng cao về lượng người đến chợ, trong khi khách Nhật, Đức và một số nước Đông Âu có xu hướng chi tiêu nhiều hơn.
Bà Trang, một tiểu thương kinh doanh hơn 20 năm tại chợ cho biết, khách tham quan đông nên không khí chợ vui tươi hơn. Nhưng lượng khách mua lại chưa bằng thời điểm trước dịch. Mức chi tiêu của khách cũng kém hơn, ví dụ khách trước đây bỏ hàng triệu đồng ra mua vài cái quần, áo ở chợ là bình thường. Nhưng giờ khách vào phần đông mua vài trăm nghìn.
"Khách mua cho có, trả giá cho vui chứ cũng chưa bằng thời điểm trước đâu!", bà Trang nói.
Tuy nhiên, theo tiểu thương chợ Bến Thành, tỷ lệ khách quay lại mua hàng khá cao. Một số khách còn đặt hàng trực tuyến để gửi ra nước ngoài, nhưng lượng đơn này chưa nhiều. Nguyên nhân là chi phí logistics còn cao, có thể chiếm 25-35% giá trị đơn hàng, khiến khách cân nhắc.
Chợ không chỉ bán hàng, mà bán trải nghiệm
Lucas, một du khách Đức lần đầu đến TPHCM, đã ghé chợ Bến Thành hai lần chỉ trong vòng chưa đầy một ngày. Tối hôm trước, anh dành thời gian đi một vòng quanh chợ để quan sát, rồi sáng hôm sau quay lại với mong muốn trải nghiệm kỹ hơn không khí mua bán tại đây.
Điều khiến Lucas ấn tượng không chỉ nằm ở sự đa dạng của hàng hóa mà còn ở cách các tiểu thương trưng bày sản phẩm và giao tiếp với khách nước ngoài. Từ những chiếc áo thun in hình phố cổ Hà Nội, kinh thành Huế đến chùa Cầu Hội An, anh dễ dàng bắt gặp nhiều món đồ mang hình ảnh đặc trưng của các vùng miền Việt Nam.
Với những du khách như Lucas, chợ Bến Thành vì thế không chỉ là nơi mua sắm quà lưu niệm. Qua những gian hàng, cách người bán mời chào, trò chuyện và giới thiệu sản phẩm, họ còn có thể cảm nhận một phần đời sống, văn hóa và nhịp sinh hoạt của người dân địa phương.
Tuấn Anh, hướng dẫn viên du lịch có 10 năm kinh nghiệm dẫn khách quốc tế tại TPHCM, cho biết khu ẩm thực là một trong những điểm được du khách yêu thích nhất khi ghé chợ Bến Thành.
Theo anh, điều khiến nhiều khách nước ngoài thích thú không chỉ nằm ở món ăn mà còn ở cách các tiểu thương phục vụ và hỗ trợ lẫn nhau. Khách có thể ngồi tại một quầy nhưng gọi thêm món từ quầy bên cạnh, trong khi những quầy cùng bán một loại món ăn vẫn sẵn sàng giới thiệu, hỗ trợ khách thay vì cạnh tranh bằng cách chèo kéo.
“Khách thường nói vui khu ẩm thực giống như một gia đình Việt Nam, các anh chị em cùng buôn bán nên chia sẻ khách và hỗ trợ nhau”, anh Tuấn Anh kể.
Anh cho biết có những trường hợp khách ngồi ăn tại một quầy nhưng không gọi nước. Dù vậy, chủ quán nước gần đó vẫn vui vẻ giúp khách gọi món, hướng dẫn hoặc hỗ trợ khi cần mà không tìm cách ép mua hàng.
Theo anh Tuấn Anh, những thay đổi trong cách ứng xử và phục vụ như vậy đã tạo cảm giác thoải mái hơn cho du khách, đồng thời cho thấy cách làm du lịch tại chợ Bến Thành đang dần chuyên nghiệp hơn.
Từ "đi chợ" thành một điểm đến
Theo ghi nhận, sau khi được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố, chợ Bến Thành ngày càng hướng mạnh hơn đến khách du lịch. Tình trạng nói thách, chèo kéo phản cảm được hạn chế, giúp du khách quốc tế thoải mái hơn khi đi lại, xem hàng và hỏi thông tin.
Khu ẩm thực tiếp tục là một trong những nơi giữ chân khách lâu nhất, với các món quen thuộc của TPHCM như cơm tấm, hủ tiếu, bún mắm, chè. Các khu hàng hóa cũng được bố trí tương đối rõ theo từng cửa, từ vải vóc, quần áo, phụ kiện đến thực phẩm khô, quà lưu niệm và thực phẩm tươi sống, giúp khách dễ định hướng khi tham quan.
Không chỉ tiểu thương, các doanh nghiệp lữ hành cũng xem chợ Bến Thành là điểm đến quan trọng trong hành trình khám phá TPHCM. Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Lữ hành Vietluxtour, cho biết khoảng 70-80% khách quốc tế của đơn vị khi đến thành phố đều được giới thiệu tới chợ hoặc có Bến Thành trong chương trình tour.
Theo ông Dũng, doanh nghiệp hiện tự tin hơn khi đưa khách tới đây, kể cả để du khách tự do khám phá và mua sắm. Việc niêm yết giá được cải thiện, tình trạng nói thách giảm, trong khi không gian chợ được chỉnh trang, hàng hóa và ẩm thực cũng đa dạng hơn.
Ông Trần Mai Vỹ, Trưởng phòng quản lý Công thương, Trung tâm cung ứng dịch vụ công phường Bến Thành, cho biết ngày thường chợ đón khoảng 1.000-1.500 lượt khách, cuối tuần khoảng 2.000 lượt. Năm 2025, lượng khách tăng mạnh nhờ chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm và các dịp lễ lớn; năm nay có thể thấp hơn nhưng khách vẫn duy trì từ ngày đến đêm.
Chợ cũng phối hợp tổ chức các chương trình khuyến mại, ngày hội không tiền mặt cùng Sở Công Thương, ngân hàng và ví điện tử. Theo ông Vỹ, hàng hóa hiện được chọn lọc theo hướng tập trung vào quà lưu niệm, ẩm thực gắn với văn hóa địa phương và sản phẩm OCOP.
“Đây là chợ điểm, là bộ mặt du lịch của thành phố”, ông nói.
Khách quốc tế trải nghiệm ẩm thực bên trong chợ Bến Thành (Ảnh: Quốc Thái).
Đông khách không có nghĩa đã hết bài toán
Bà Phan Yến Ly, chuyên gia sản phẩm du lịch, cho rằng chợ Bến Thành có lợi thế rất lớn nhờ nằm ở vị trí trung tâm và từ lâu đã gắn với hoạt động du lịch. Đây là điều không phải chợ truyền thống nào cũng có, đồng thời giúp Bến Thành trở thành một trong những mô hình chợ vận hành khá tốt theo hướng phục vụ du khách.
Chính dòng khách du lịch ổn định đã giúp chợ phần nào tránh được tình trạng ảm đạm đang diễn ra tại nhiều chợ truyền thống khác. Tuy nhiên, theo bà Ly, lợi thế này không đồng nghĩa Bến Thành không còn những vấn đề cần khắc phục.
Một trong số đó là không gian bên trong chợ còn khá ngột ngạt, trong khi diện tích các ki-ốt nhỏ và mật độ hàng hóa dày. Trước đây, tiểu thương từng đề xuất tự bỏ kinh phí lắp đặt hệ thống thông gió, máy lạnh để cải thiện trải nghiệm mua sắm nhưng phương án này đến nay vẫn chưa được triển khai.
Chợ Bến Thành cần tiếp tục khắc phục nạn chặt chém, chèo kéo để giữ chân khách (Ảnh: Quốc Thái).
Bà Ly cũng cho rằng chợ cần tiếp tục hạn chế tình trạng chèo kéo, nói thách quá mức hoặc “chặt chém” du khách. Tuy nhiên, không nhất thiết phải xóa bỏ hoàn toàn việc mặc cả, bởi đây vẫn là một phần trong văn hóa giao thương của chợ truyền thống. Điều quan trọng là giữ việc trả giá trong giới hạn hợp lý, tránh biến nó thành trải nghiệm tiêu cực với khách.
Ở góc độ phát triển sản phẩm du lịch, bà cho rằng Bến Thành còn nhiều dư địa để đi xa hơn chức năng mua bán thông thường. Chợ có thể bổ sung các nội dung kể chuyện về lịch sử hình thành như cách chợ Bình Tây đang thực hiện, hoặc tổ chức những hoạt động trải nghiệm nghề thủ công, tương tự chương trình làm guốc gỗ từng được triển khai tại chợ Tân Định.
“Khi đó, khách đến chợ không chỉ để mua một món hàng. Họ có thể ăn một món ăn, nghe một câu chuyện, xem một nghề thủ công và mang về một ký ức về TPHCM”, bà Phan Yến Ly nói.