Các bảng thông báo “Hàng trưng bày không bán” được một số cơ sở sử dụng như cách đối phó khi cơ quan chức năng kiểm tra, đặt ra những vấn đề trong công tác quản lý thị trường, kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Trưng bày, mua bán nhiều sản phẩm không nhãn mác
Đầu tháng 9/2026, tại trụ sở Công ty trách nhiệm hữu hạn Sâm và dược liệu Nảng Thùy Quảng Nam (sâm Ngọc Linh Nảng Thùy), ở xã Nam Trà My, thành phố Đà Nẵng, nhiều sản phẩm từ sâm Ngọc Linh được bày biện trong không gian rộng hơn 20m². Hơn 10 sản phẩm rượu lá sâm Ngọc Linh đóng chai được trưng bày với nhãn hiệu, tem nhận diện màu xanh, màu vàng, kiểu dáng bắt mắt. Trên các chai có thông tin về thành phần, dung tích và những thông số liên quan.
Tuy nhiên, bên cạnh các sản phẩm đóng chai có nhãn mác, hàng chục bình rượu ngâm sâm và mật ong ngâm sâm tươi lại không có thông tin nhận diện sản phẩm.
Tại khu vực trưng bày chính, gần 20 bình rượu hình tròn, bình cao với dung tích từ 0,5 đến 4 lít được sắp xếp thành từng nhóm. Bên trong các bình là lá, thân, rễ, hoa sâm Ngọc Linh tươi ngâm rượu. Qua thời gian, dung dịch trong bình chuyển sang màu vàng; các bộ phận của cây sâm có màu trắng, vàng hoặc xanh nhạt.
Những bình rượu này không có nhãn mác thể hiện tên cơ sở sản xuất, thành phần, thời gian sản xuất, hướng dẫn sử dụng và các thông tin cần thiết khác. Giá bán cũng không được niêm yết.
Theo bà Ngô Thị Minh Thùy, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Sâm và dược liệu Nảng Thùy Quảng Nam, một bình rượu ngâm lá sâm trong hai năm có giá 800 nghìn đồng; bình rượu dung tích 2 lít ngâm rễ sâm có giá 2 triệu đồng. Với một số bình rượu ngâm củ sâm, người bán không nhớ rõ thời gian chế biến.
"Tôi trồng sâm Ngọc Linh nhiều năm, vườn lớn nhưng chưa có chỉ dẫn địa lý, vùng trồng. Để tránh các cơ quan đến kiểm tra, tôi không trưng hàng nhiều, bán thì vẫn bán nhưng không dám để giá bán. Bình rượu ngâm 1,5 lạng củ sâm có giá bán 10 triệu đồng, củ gãy mình ghép lại nên bán rẻ. Mình chỉ thì khách mới biết chứ làm sao biết được".
Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Sâm và dược liệu Nảng Thùy Quảng Nam Ngô Thị Minh Thùy
Tương tự, một số bình mật ong ngâm sâm tươi được bày trên kệ nhưng không thể hiện thành phần, thời hạn sử dụng và giá bán.
Giám đốc Công ty Ngô Thị Minh Thùy cho biết “Tôi trồng sâm Ngọc Linh nhiều năm, vườn lớn nhưng chưa có chỉ dẫn địa lý, vùng trồng. Để tránh các cơ quan đến kiểm tra, tôi không trưng hàng nhiều, bán thì vẫn bán nhưng không dám để giá bán. Bình rượu ngâm 1,5 lạng củ sâm có giá bán 10 triệu đồng, củ gãy mình ghép lại nên bán rẻ. Mình chỉ thì khách mới biết chứ làm sao biết được”.
Tại cửa hàng Rượu sâm Ngọc Linh Hoàng Triều trên đường Trưng Nữ Vương, phường Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng, trưng bày nhiều sản phẩm rượu, trà và mật ong chế biến từ sâm Ngọc Linh. Bên cạnh những sản phẩm có nhãn hiệu, thông tin nhận diện rõ ràng là hàng chục bình rượu ngâm sâm tươi không có nhãn mác hoặc không công bố đầy đủ thành phần bên trong.
Tại quầy bên trái, các sản phẩm rượu đóng chai, trà túi lọc có tem nhãn mác được đặt ở phía trong. Phía ngoài là hơn 30 bình rượu với nhiều hình dáng, kích thước khác nhau. Bên trong các bình là những củ sâm có hình dạng, kích cỡ đa dạng; dung dịch rượu chuyển sang màu vàng đậm hoặc nhạt tùy từng sản phẩm. Một số bình có tem, nhãn và giá bán, nhưng một số bình khác không có thông tin về thành phần, nguồn gốc sản phẩm và giá niêm yết.
Ở khu vực bên phải, hơn 20 bình rượu được sắp xếp theo từng nhóm. Những sản phẩm có nhãn hiệu được đặt cạnh các bình rượu ngâm bông, lá và củ sâm Ngọc Linh không tem, nhãn, không công khai giá. Một số bình có những củ sâm dài, kích thước lớn, hình dáng bắt mắt.
Tại đây, giá mỗi bình tùy thuộc vào bộ phận cây sâm được sử dụng, khối lượng sâm và dung tích bình. Bình rượu 3 lít ngâm hoa sâm có giá 3 triệu đồng; bình rượu 3 lít ngâm một lạng lá sâm có giá 1,7 triệu đồng. Với những bình được giới thiệu ngâm củ sâm nguyên vẹn, không ghép nối, giá bán cao hơn tùy sản phẩm.
Ở khu vực trưng bày chính, gần 20 bình mật ong ngâm sâm củ cắt lát cũng được bày bán. Nhiều bình chứa có hình tròn, không có nhãn mác thể hiện thành phần, thông tin sản phẩm và thời hạn sử dụng. Trên một số bình chỉ dán những con số như “05”, “09” để nhận diện.
Đại diện cửa hàng này cung cấp giấy tờ chứng minh rượu củ sâm Ngọc Linh đã được kiểm định và bảo đảm các tiêu chuẩn theo quy định. Tuy nhiên, phiếu kết quả thử nghiệm rượu củ sâm Ngọc Linh chỉ thể hiện hàm lượng Ethanol, Aldehyde và Methanol liên quan đến rượu mà không có các thông số về hàm lượng saponin và các hoạt chất sâm Ngọc Linh trong bình rượu.
Việc các cơ sở sản xuất, kinh doanh sản phẩm từ sâm Ngọc Linh giới thiệu thành phần, khối lượng và giá không thể thay thế các thông tin cần được thể hiện trên nhãn hàng hóa theo quy định. Khi sản phẩm không có nhãn mác hoặc không công khai đầy đủ thông tin, người mua khó có căn cứ để nhận biết thành phần, truy xuất nguồn gốc và kiểm chứng những giới thiệu của người bán.
"Giá bán bình mật ong ngâm nửa lạng sâm 3,5 triệu đồng. Tôi cân sâm rồi cắt ra và cho vào hũ ngâm. Hũ 09 là một lạng sâm, một lít mật ong; hũ 05 là nửa lít mật ong và nửa lạng sâm. Mua nhiều được giảm giá. Hàng ở đây có đăng ký nhưng không dán nhãn".
Quản lý cửa hàng Rượu sâm Ngọc Linh Hoàng Triều
Khó khăn trong kiểm soát hàng hóa từ sâm Ngọc Linh
Theo thống kê bước đầu, tại các xã Nam Trà My, Trà Linh, Trà Tập, Trà My và phường Tam Kỳ, được xem là thủ phủ sâm Ngọc Linh của thành phố Đà Nẵng, có khoảng 25 đến 30 doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà vườn và hộ kinh doanh trưng bày, mua bán sản phẩm từ sâm Ngọc Linh. Trong đó, riêng phường Tam Kỳ có khoảng 10 cơ sở; các xã miền núi thuộc vùng trồng sâm Ngọc Linh có khoảng 15 đến 20 cơ sở.
Tại nhiều nơi, ngoài các sản phẩm được sản xuất, đóng gói có nhãn hiệu, những bình mật ong, rượu ngâm lá, hoa, rễ và củ sâm tươi được chế biến thủ công cũng xuất hiện phổ biến. Việc mua bán thường được thực hiện thông qua giới thiệu trực tiếp, trao đổi giá giữa người bán và khách hàng, trong khi thông tin về thành phần, khối lượng nguyên liệu, thời gian ngâm và nguồn gốc sâm không được thể hiện đầy đủ trên sản phẩm.
Tại gian hàng trưng bày hàng hóa của Công ty trách nhiệm hữu hạn Tư Dự ở xã Nam Trà My, gần 30 bình rượu ngâm lá, hoa, rễ và củ sâm tươi được trưng bày cùng một số sản phẩm khác. Nhiều bình rượu có những củ sâm tươi kết lại với nhau, tạo thành hình dáng lớn, cao, khá bắt mắt. Tuy nhiên, tương tự các cơ sở khác, phần lớn bình rượu không có nhãn mác, tem nhận diện thương hiệu, thông tin thành phần và thời hạn sử dụng.
“Bình rượu nhiều củ sâm tươi kết lại này tôi không nhớ có mấy lạng sâm, giá bán 8 triệu đồng.Lá sâm tươi hiện nay tôi bán giá 3,5 triệu, lá sâm không được đẹp, lá rụng, xấu thì giá 3 triệu đồng, rẻ hơn”, bà Nguyễn Thị Dự, đại diện Công ty trách nhiệm hữu hạn Tư Dự cho hay.
Phần lớn, những thông tin về giá trị sản phẩm khách hàng được cung cấp, truyền đạt bằng lời nói, giới thiệu từ chính doanh nghiệp, người kinh doanh hay nhà vườn trồng sâm. Trong khi đó, khách hàng khó kiểm chứng khối lượng sâm thực tế, nguồn gốc nguyên liệu, thời điểm chế biến cũng như căn cứ xác định giá bán nếu không có nhãn hàng hóa và thông tin kèm theo. Theo chủ một số cơ sở kinh doanh, việc trưng biển “Hàng trưng bày không bán” nhằm đối phó với cơ quan chức năng khi bị kiểm tra, thanh tra.
“Có cái bảng "Hàng trưng bày không bán" để đối phó với bên công an, quản lý thị trường. Với bên thuế thì họ không hỏi, chỉ kiểm tra đầu vào, đầu ra hóa đơn của mình, họ không kiểm tra tiền mình mua bán củ tươi được. Bên công an, quản lý thị trường thì kiểm tra hàng hóa là củ, hoa, lá sâm tươi nên mình không dán giá. Hàng trưng bày không bán để né tránh việc đó”, một chủ cửa hàng kinh doanh sâm Ngọc Linh tại xã Nam Trà My cho hay.
Theo hướng dẫn của ngành chức năng, sản phẩm rượu sâm Ngọc Linh khi lưu thông phải đáp ứng các quy định liên quan nguồn gốc, xuất xứ của rượu và củ sâm; hàng hóa dán tem rượu theo quy định. Nhãn sản phẩm cần thể hiện các thông tin theo quy định, như tên hàng hóa, tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm, thành phần và hướng dẫn sử dụng. Đồng thời, cơ sở kinh doanh cũng phải thực hiện quy định về niêm yết giá tại cửa hàng.
"Có cái bảng "Hàng trưng bày không bán" để đối phó với bên công an, quản lý thị trường. Với bên thuế thì họ không hỏi, chỉ kiểm tra đầu vào, đầu ra hóa đơn của mình, họ không kiểm tra tiền mình mua bán củ tươi được. Bên công an, quản lý thị trường thì kiểm tra hàng hóa là củ, hoa, lá sâm tươi nên mình không dán giá. Hàng trưng bày không bán để né tránh việc đó".
Một chủ cửa hàng kinh doanh sâm Ngọc Linh ở xã Nam Trà My.
“Khi kiểm tra theo kế hoạch thì chủ cửa hàng có sự chuẩn bị, nếu kiểm tra đột xuất thì phải có chứng cứ nên đơn vị gặp rất khó khăn trong công tác quản lý, kiểm soát. Với mặt hàng rượu, mật ong ngâm củ sâm thì khi hỏi họ giải thích hàng trưng bày không bán. Chúng tôi sẽ kiểm tra, làm biện pháp nghiệp vụ và vi phạm đến đâu xử lý đến đó”, một cán bộ quản lý thị trường tại phường Tam Kỳ cho biết.
Sâm Ngọc Linh là dược liệu có giá trị kinh tế cao, các sản phẩm chế biến từ loại sâm này được bán với nhiều mức giá khác nhau. Tuy nhiên, khi sản phẩm thiếu thông tin nhận diện, nguồn gốc nguyên liệu và giá bán không được công khai, người tiêu dùng phải dựa phần lớn vào lời giới thiệu của người bán. Những khoảng trống này cũng đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động sản xuất, chế biến và kinh doanh, bảo đảm hàng hóa lưu thông đúng quy định, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và uy tín của sâm Ngọc Linh.
ĐÔNG HUYỀN