Tên lửa Starship bay lên quỹ đạo lần đầu tiên và triển khai thành công vệ tinh Starlink của SpaceX trong chuyến bay thử 14 vào ngày 28/9/2026. Theo Reuters, cách đây 10 năm, ngày 27/9/2016, Elon Musk, nhà sáng lập kiêm giám đốc điều hành SpaceX, đứng trên sân khấu tại Đại hội Hàng không Vũ trụ Quốc tế (IAC) ở Guadalajara, Mexico, và công bố kế hoạch phát triển một tàu vũ trụ khổng lồ đưa người đến Sao Hỏa.
Trong 10 năm qua, từ thiết kế ban đầu sử dụng sợi carbon với tên gọi Hệ thống Vận chuyển Liên hành tinh (ITS), SpaceX đã chuyển sang chế tạo Starship bằng thép không gỉ. Công ty bắt tay vào thử nghiệm năm 2019 bằng những chuyến bay ngắn từ cơ sở ở Texas. Các nguyên mẫu chinh phục độ cao ngày càng lớn và hoàn thiện dần khả năng hạ cánh trơn tru, trong đó phiên bản SN15 tiếp đất thành công vào tháng 5/2021.
Elon Musk công bố kế hoạch thuộc địa hóa Sao Hỏa ở Guadalajara, Mexico hôm 27/9/2026. Ảnh: Reuters
Tên lửa Starship cấu hình hoàn chỉnh bao gồm tầng đẩy Super Heavy và tàu Ship ở tầng trên bay lần đầu tiên vào tháng 4/2023 và phát nổ chỉ vài phút sau. Ba chuyến bay tiếp theo diễn ra trong chưa đầy một năm đều lên tới không gian và kết thúc với tàu Ship vỡ thành nhiều mảnh khi hồi quyển. Trong một chuyến bay thử nghiệm năm 2024, SpaceX chuyển oxy lỏng giữa hai bể chứa trên tàu Ship, hoạt động gần nhất với bước tiếp nhiên liệu trong nhiệm vụ bay tới Mặt Trăng và Sao Hỏa. Tháng 6 cùng năm, công ty hạ cánh có kiểm soát cả hai tầng của tên lửa trước khi thu hồi tầng đẩy Super Heavy bằng cánh tay cơ khí trên tháp phóng vào tháng 10.
Tuy nhiên, sau khi lặp lại thành tựu thu hồi tầng đẩy vào tháng 1/2025, SpaceX đối mặt với thất bại liên tiếp trong chuyến bay thử 8 và 9. Chuỗi thất bại chỉ chấm dứt với chuyến bay thử 10 diễn ra trôi chảy vào tháng 8 năm đó, đánh dấu lần bay cuối của phiên bản V2. Tiếp theo, tên lửa Starship V3 cao 124 m bay lần đầu tiên vào tháng 5 năm nay, theo sau là hai chuyến bay thử 13 hôm 24/7 và 14 hôm 28/9.
Tầng đẩy Super Heavy của tên lửa Starship hạ cánh trên tháp phóng vào ngày 13/10/2024. Ảnh: SpaceX
Nhà nghiên cứu Matija Renčelj ở Viện Chính sách Không gian Châu Âu (ESPI) nhận định, thay đổi từ ITS tới tên lửa Starship hiện nay cho thấy sự linh hoạt của SpaceX với xu hướng ưu tiên thị trường thay vì tập trung vào tầm nhìn. Theo ông, tên lửa chủ yếu là phương tiện kinh doanh và vai trò chính của Starship hiện nay là giảm chi phí triển khai vệ tinh Starlink. SpaceX đang vận hành siêu chòm hơn 11.000 vệ tinh băng thông rộng Starlink, phần lớn phóng bởi tên lửa Falcon 9. Chuyến bay thử 14 của Starship đã đưa lên quỹ đạo những vệ tinh Starlink V3 đầu tiên của siêu chòm tiếp theo với số lượng dự kiến lên tới 100.000. Starlink V3 lớn hơn và nặng hơn so với các phiên bản trước đó, vì vậy chỉ có thể phóng hiệu quả bằng tên lửa Starship.
Trong khi đó Joseph Gonzalez, giáo sư ngành hàng không vũ trụ tại Trường kỹ thuật Grainger thuộc Đại học Illinois, có cách nhìn khác. "Tôi nghĩ SpaceX vẫn nhắm đến Sao Hỏa. Công ty tiếp tục đặt mục tiêu dài hạn là đưa con người tới sống trên hành tinh khác và xây dựng một thành phố tự cung tự cấp trên Sao Hỏa", Gonzalez nói với Space. Ông cho rằng, Mặt Trăng có thể trở thành nơi thử nghiệm, cho phép các kỹ sư tích lũy kinh nghiệm và dữ liệu nhanh chóng trước khi tiến hành nhiệm vụ chở người đến Sao Hỏa.
Những thách thức phía trước
Gonzalez cho biết, để thực hiện nhiệm vụ tới Mặt Trăng và Sao Hỏa, Starship cần chứng minh khả năng tiếp nhiên liệu đông lạnh trên quỹ đạo. SpaceX đã chuyển nhiên liệu giữa hai bể trên tàu Ship trước đây, nhưng trong tương lai, công ty sẽ phải phóng nhiều tàu chở nhiên liệu gọi là tanker lên quỹ đạo để nạp cho tàu Ship trên đường bay tới những điểm đến xa xôi.
Musk cho rằng Starship có thể biến việc định cư trên Sao Hỏa trở nên khả thi về mặt kinh tế. Ảnh: SpaceX
Theo BBC, vào tháng 3/2025, Musk cho biết có 50% cơ hội Starship thực hiện chuyến bay đến Sao Hỏa trong năm 2026. Tuy nhiên, điều này dường như bất khả thi khi công ty chưa hoàn thành thử nghiệm tiếp nhiên liệu nào. Cơ hội tiếp theo để phóng tới hành tinh đỏ rơi vào năm 2028, kéo dài đến đầu năm 2029. Đồng thời, NASA đang nhắm đến cuối năm 2028 để thực hiện nhiệm vụ Artemis IV nhằm đưa phi hành gia hạ cánh xuống cực nam Mặt Trăng bằng tàu đổ bộ Starship, đặt ra thời hạn đầy thách thức cho SpaceX. Công ty sẽ cần dành mọi nguồn lực quan trọng để đáp ứng thời hạn đó, bao gồm phát triển hệ thống hỗ trợ sự sống cho phi hành đoàn.
An Khang tổng hợp