Hết thời "giang hồ mạng" dìu nhau nổi tiếng, lừa dối khách hàng thu tiền tỷ

Nhóm anh em thân thiết vướng vòng lao lý

Vụ việc Huấn Hoa Hồng, Phú Lê hay Hải Sapa - những TikToker có hàng triệu lượt theo dõi trên mạng xã hội - bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra… gây xôn xao dư luận. 

Huấn Hoa Hồng (Bùi Xuân Huấn), Phú Lê (Lê Văn Phú) được nhiều người biết đến với hình tượng "giang hồ mạng", có vẻ ngoài gai góc, thường xuyên khoe tiền bạc, tài sản, các mối quan hệ xã hội.

Theo cơ quan điều tra, Huấn đã phát ngôn, truyền bá các nội dung phản cảm, tạo ra những tranh cãi, mâu thuẫn với những cá nhân khác có ảnh hưởng trên không gian mạng... Điều này làm ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng của nhiều thành phần trong xã hội, nhất là thế hệ trẻ, gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực, bức xúc.

Riêng Phú Lê trong 6 năm đã cùng vợ thành lập 3 công ty, kinh doanh nhiều mặt hàng như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng. Các sản phẩm được quảng cáo trên nhiều nền tảng mạng xã hội với nội dung thổi phồng công dụng nhằm thu hút khách hàng.

Tài liệu điều tra cho thấy, có hơn 107 tỷ đồng tiền bán hàng được chuyển vào nhiều tài khoản cá nhân của vợ chồng Phú và người thân song không được hạch toán vào sổ sách kế toán.

Hải Sapa từ lâu đã nổi tiếng với công việc làm sáng nội dung về đời sống du lịch miền núi, kinh doanh các đặc sản Tây Bắc.

Tuy nhiên, cơ quan điều tra phát hiện, Hải đã chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên mua của Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam số lượng lớn thịt trâu sấy khô tê cay với số tiền 30 tỷ đồng để bán ra thị trường. Nguyên liệu thịt trâu nhập từ Ấn Độ được Hải “hô biến” thành trâu Tây Bắc, lừa dối người tiêu dùng.

Trên mạng xã hội, cả ba xây dựng hình ảnh là những người anh em thân thiết, thường xuyên xuất hiện trong các video, livestream (phát trực tiếp) hoặc những sự kiện quan trọng của nhau.

Khi Hải Sapa khai trương nhà hàng năm 2022, Huấn Hoa Hồng, Phú Lê đều có mặt nâng ly chúc mừng. Đoạn video hội tụ nhiều gương mặt “giang hồ mạng” tại sự kiện hôm ấy khiến nhiều người bất ngờ về độ sa hoa, giàu có của những người tham gia.

Một dịp khác, cả nhóm lấy dải ruy băng được làm từ những tờ tiền mệnh giá 500.000 đồng cuốn từ cổ người này sang cổ người kia, rồi cùng hát một ca khúc về tình nghĩa giang hồ.

Không chỉ có vậy, trên kênh của mỗi cá nhân thường xuất hiện hình ảnh của những người còn lại cùng đi ăn uống, khoe hàng hiệu, xe sang, nhà lầu, đi làm từ thiện…

Sự kết hợp ấy dường như đem đến “hiệu quả” lớn khi các nội dung gây sốc của cả ba nhận về hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu lượt xem. Số lượng người theo dõi vì thế tăng cao, đơn hàng bán được ngày một nhiều.

Theo Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, các nhân vật như Huấn Hoa Hồng, Phú Lê, Hải Sapa... hay các "giang hồ mạng" xuất hiện cùng nhau không phải là những tương tác ngẫu nhiên.

Mục đích chính của những người này là nhằm hình thành một “hệ sinh thái chú ý” trên không gian mạng. 

Mỗi nhân vật mang theo một lượng người theo dõi. Họ xuất hiện cùng nhau, gọi nhau bằng những danh xưng có tính tôn vinh là để trao đổi "uy tín", tệp khán giả và độ phủ cho nhau.

Người này trở thành bằng chứng về “vị thế” của người kia, tạo cho công chúng cảm giác họ có quan hệ rộng, có ảnh hưởng, có quyền lực và thuộc về một thế giới đặc biệt.

Ông Bùi Hoài Sơn cho rằng, đằng sau sự tung hô ấy có thể là một phép tính truyền thông và thương mại.

Họ cùng tạo sự kiện, tạo tranh cãi, kéo lượt xem, tăng người theo dõi và dần chuyển sự chú ý thành doanh thu qua việc bán hàng, quảng cáo…

 “Điều đáng lo là sự liên kết ấy có thể tạo ra quyền lực xã hội ảo khiến độ nổi tiếng bị hiểu lầm thành uy tín, lời tung hô bị hiểu lầm thành sự bảo chứng. Trong khi đó, giá trị thật, năng lực thật và tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh lại bị che khuất”, ông Sơn chia sẻ với Dân trí.

Nhấn mạnh về sự nguy hiểm khi những "giang hồ mạng", người kinh doanh bất chính “dìu nhau” nổi tiếng để trục lợi, ông Bùi Hoài Sơn phân tích: Một tài khoản có hàng triệu người theo dõi có thể trở thành một kênh truyền thông tiếp cận với đông đảo người tiêu dùng.

Khi nhiều tài khoản lớn xuất hiện cùng nhau, hiệu ứng cộng hưởng được tạo ra theo ba lớp. Thứ nhất là cộng dồn tệp khán giả, người theo dõi của nhân vật này được dẫn sang nhân vật kia.

Thứ hai là bảo chứng chéo, sự thân thiết công khai khiến công chúng suy luận rằng, người được giới thiệu hoặc sản phẩm được bán đã được cả nhóm xác nhận.

Thứ ba là hiệu ứng đám đông. Lượt xem, bình luận, đơn hàng và những lời tung hô tạo cảm giác sản phẩm đang được tin dùng rộng rãi, thúc đẩy quyết định mua hàng nhanh hơn.

“Đáng lo hơn, việc liên kết này ảnh hưởng không tốt tới nhận thức của một bộ phận thanh thiếu niên. Người trẻ sẽ cho rằng, tiền bạc đồng nghĩa với thành công, sự hung hăng đồng nghĩa với bản lĩnh. Người càng có nhiều lượt theo dõi càng được kính trọng”, ông Bùi Hoài Sơn chia sẻ.

Phá sản mô hình nổi tiếng dựa trên sự phô trương, gây sốc  

Theo ông Bùi Hoài Sơn, vụ việc nhiều "giang hồ mạng" lần lượt bị bắt thời gian gần đây cho thấy thông điệp “không gian mạng không phải là vùng miễn trừ pháp luật và độ nổi tiếng không thể trở thành lá chắn cho hành vi vi phạm”.

Vị Đại biểu Quốc hội nhấn mạnh, hào quang trên màn hình có thể che giấu sự thật trong một thời gian. Nhưng về lâu dài, những vấn đề về nguồn gốc hợp pháp của tài sản, nghĩa vụ thuế, chất lượng hàng hóa hay trách nhiệm trước cộng đồng sẽ dần bộc lộ khiến họ phải trả giá.

Việc xây dựng ảnh hưởng bằng hình ảnh “anh chị”, bằng sự giàu có khó kiểm chứng hoặc bằng những lời rao giảng đạo lý trái ngược với hành vi thực tế chỉ tạo ra một uy tín mong manh.

Vụ việc của Huấn Hoa Hồng, Phú Lê hay Hải Sapa… chính là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ cho những người làm sáng tạo nội dung, kinh doanh trên các nền tảng, những người đang nổi tiếng bất chấp bằng mọi giá.

Để xử lý tận gốc vấn đề, theo ông Sơn cần tổng hòa nhiều giải pháp. Đầu tiên là cần siết chặt quản lý nội dung trên các nền tảng. 

Lý do là bởi khi thuật toán nền tảng còn “thưởng” cho nội dung cực đoan và một bộ phận công chúng còn dễ dãi trao niềm tin thì những biến thể, những chiêu trò nổi tiếng lố lăng vẫn có thể xuất hiện.

Các nền tảng vì thế phải có trách nhiệm ngăn kiếm tiền từ nội dung độc hại, phát hiện mạng lưới khuếch đại nhân tạo, lưu giữ dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng.

Các nhà sáng tạo nội dung phải kiểm chứng sản phẩm trước khi quảng bá và chịu trách nhiệm tương xứng với lợi ích họ nhận được.

Tiếp đến, pháp luật phải được thực thi kịp thời, nhất quán, nhất là đối với hoạt động quảng cáo sai sự thật, hàng hóa không rõ nguồn gốc, gian lận thương mại, trốn thuế, thông tin xúc phạm hoặc kích động bạo lực.

Gia đình, nhà trường và xã hội phải trang bị cho người trẻ năng lực nhận diện thao túng, kiểm tra thông tin và hiểu rằng “nhiều lượt theo dõi” không phải là "chứng chỉ đạo đức".

Quan trọng nhất vẫn là sự tỉnh táo của công chúng. Mỗi lượt xem, chia sẻ và mua hàng đều là một “lá phiếu” cho loại nội dung mà chúng ta muốn tồn tại.

“Khi người dùng ngừng tò mò dễ dãi, ngừng mua hàng bằng niềm tin cảm tính và biết đòi hỏi bằng chứng, hóa đơn, nguồn gốc, chất lượng… thì những chiêu trò ấy sẽ không còn đất sống.

Dấu chấm hết cho những "giang hồ mạng", người kinh doanh bất chính chỉ thực sự được đặt xuống khi pháp luật nghiêm minh, nền tảng có trách nhiệm và công chúng có sức đề kháng văn hóa đủ mạnh”, ông Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.