Cơ chế Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc (LHQ) về biến đổi khí hậu (COP) đang đối mặt với sức ép cải tổ ngày càng lớn khi các hội nghị thường niên COP bị đánh giá khó tạo ra đột phá, trong khi khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng.
Sau gần 3 thập kỷ thúc đẩy các cam kết quốc tế, tiến trình này đang bộc lộ những hạn chế, đặc biệt trong cơ chế ra quyết định dựa trên đồng thuận.
Vấn đề được đặt ra trước thềm Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31), dự kiến khai mạc ngày 9/11 tại thành phố Antalya của Thổ Nhĩ Kỳ.
Gần 200 quốc gia sẽ tham gia hai tuần đàm phán, song triển vọng đạt đột phá về cắt giảm nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển không được đánh giá cao.
Bộ trưởng Chuyển đổi sinh thái Pháp Monique Barbut cảnh báo tình trạng “mệt mỏi COP,” cho rằng việc tổ chức hội nghị hằng năm không đồng nghĩa với tiến bộ thực chất. Bà đề xuất cân nhắc tổ chức các hội nghị chính thức hai năm một lần, bởi COP không chỉ là diễn đàn thảo luận mà còn là cơ chế pháp lý, cần có những vấn đề đủ quan trọng để đưa ra bàn bạc.
Cơ chế đồng thuận cũng đang gây tranh cãi khi cho phép một quốc gia ngăn cản thỏa thuận chung. Bộ trưởng Môi trường Panama Juan Carlos Navarro đề xuất thay thế bằng hình thức biểu quyết theo đa số.
Từ năm 2023, Câu lạc bộ Rome đã kêu gọi khẩn cấp cải tổ tiến trình COP, cho rằng cách thức ra quyết định hiện nay khiến các cuộc đàm phán chỉ đạt được những bước tiến nhỏ, không theo kịp tốc độ biến đổi khí hậu. Quỹ ứng phó với tổn thất và thiệt hại do biến đổi khí hậu là một ví dụ khi phải mất bảy năm đàm phán mới được nhất trí thành lập vào năm 2022.
Những kết quả gần đây càng làm rõ thách thức này. Hiệp định Paris năm 2015 đặt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu thấp hơn nhiều so với 2 độ C và nỗ lực giới hạn ở 1,5 độ C. Tại COP28 năm 2023, các nước lần đầu cam kết chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.
Tuy nhiên, COP30 ở Brazil năm ngoái không đưa được nội dung đề cập rõ ràng đến vấn đề này vào văn kiện cuối cùng do bất đồng. Trong khi đó, Liên hợp quốc cảnh báo hồi tháng 9 rằng mục tiêu 1,5 độ C khó có thể đạt được, còn lượng khí thải từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch vẫn gần mức kỷ lục trong năm 2025.
Trước tình hình đó, nhiều ý kiến kêu gọi chuyển trọng tâm từ đàm phán cam kết sang triển khai các thỏa thuận đã đạt được. Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy chương trình hành động tự nguyện về điện khí hóa, hướng tới nâng tỷ trọng điện trong tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu từ khoảng 20% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Tuy nhiên, sáng kiến này có thể gây tranh luận về vai trò của các nguồn năng lượng hóa thạch.
Bên cạnh đó, tài chính khí hậu tiếp tục là điểm nóng khi các nước phát triển dè dặt trước yêu cầu tăng hỗ trợ cho các quốc gia đang phát triển. Nhóm đàm phán châu Phi muốn đưa cam kết tăng gấp ba nguồn tài chính thích ứng với biến đổi khí hậu vào chương trình nghị sự.
Cựu trưởng đoàn đàm phán khí hậu Pháp Paul Watkinson nhận định COP31 khó có thể tạo ra thay đổi mang tính bước ngoặt, nhưng vẫn cần đạt tiến triển cụ thể.
Thách thức lớn nhất hiện nay là duy trì hợp tác giữa gần 200 quốc gia, đồng thời chuyển các cam kết thành hành động đủ nhanh và hiệu quả để ứng phó với khủng hoảng khí hậu./.
(TTXVN/Vietnam+)