1.000 đoàn và thanh đồng hầu Thánh
Phát biểu khai mạc, ông Lê Duy Mạnh, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc cho biết chương trình diễn xướng hầu Thánh diễn ra trong 3 ngày từ 27-29/9.
Theo tín ngưỡng dân gian, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn được tôn vinh là Đức Thánh Trần, vị Anh hùng dân tộc, đồng thời là Giáo chủ dòng Đạo nội. Chính vì vậy, đền Kiếp Bạc là nơi gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Ngài, trở thành trung tâm của tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, nơi hầu Thánh (hay còn gọi hầu đồng, lên đồng) được duy trì và phát triển mạnh mẽ.
Hoạt động thực hành tín ngưỡng hầu Thánh (thờ Đức Thánh Trần) tại đền Kiếp Bạc là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống. Ngay từ cuối thế kỷ 19, trong những bức ảnh do người Pháp chụp tại đền Kiếp Bạc đã ghi lại hình ảnh người dân thực hành hầu đồng. Trong sử sách cũng nhiều lần khẳng định, nếu thiếu đi hoạt động hầu Thánh, tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần sẽ mất đi phần hồn.
Việc phục dựng và tổ chức thường niên từ năm 2006 đến nay đã tròn 20 năm, giúp nhân dân và du khách hiểu rõ hơn giá trị của di sản này. Chương trình diễn xướng hầu Thánh diễn ra trong 3 ngày (17, 18, 19 tháng 8 âm lịch) trước ngày giỗ của Đức Thánh Trần, quy tụ các thanh đồng uy tín, chuẩn mực tham gia trình diễn các giá hầu đặc sắc. Mỗi năm, khu di tích đón hơn 1.000 đoàn và thanh đồng về tham dự.
Theo ông Mạnh, BQL đã ban hành quy chế quản lý nghiêm ngặt. Các thanh đồng khi về thực hành nghi lễ đều phải ký cam kết về nội dung giá hầu, số lượng người tham gia và chấp hành đúng quy định pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo. Nhờ đó, các hoạt động tín ngưỡng tại đây luôn diễn ra an toàn, đúng quy chuẩn và chưa ghi nhận trường hợp vi phạm.
Những đêm diễn xướng hầu Thánh tại đền Kiếp Bạc luôn thu hút đông đảo người dân và du khách. Trong không gian linh thiêng, trên vuông chiếu nhỏ với nhiều đạo cụ mộc mạc như quạt giấy, dải lụa, hương trầm, đao - kiếm gỗ… các nghệ nhân nhập vai, thăng hoa trong từng giá hầu, tái hiện hình ảnh Hưng Đạo Đại Vương và các tướng lĩnh Trần triều, ngợi ca công lao giữ nước, đồng thời gửi gắm niềm tin, ước vọng bình an.
Chia sẻ với phóng viên VietNamNet, nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh - người thực hành tín ngưỡng với 46 năm hầu đồng cho biết: “Tôi luôn mong muốn các thanh đồng, đạo quan, thủ nhang, đồng đền trên khắp cả nước cùng chung tay giữ gìn nét đẹp truyền thống, không để di sản bị phai mờ hay bị biến tướng. Hàng năm, vào mùa Thu lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc hay các nghi lễ khai hội, khai ấn đền Trần, tôi đều cùng BTC tham gia điều hành và thực hiện các nghi lễ. Trực tiếp chứng kiến nhân dân và các thanh đồng, đạo quan dâng mâm lễ với tất cả tấm lòng trang nghiêm, tâm thành, tôi xúc động trước sự độc đáo và nét đẹp tâm linh của dân tộc”.
Theo nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh, khi thực hành nghi lễ, điều quan trọng nhất là phải mang cái tâm chân thật. Hiện nay, bên cạnh nhiều thủ nhang, đồng đền và nghệ nhân hết lòng phụng sự, đem tâm đức và tài vật để trùng tu, xây dựng đền phủ vẫn còn tồn tại tình trạng "con sâu làm rầu nồi canh".
“Một số cá nhân, cô đồng, cậu đồng mượn danh ông Thánh để dọa nạt, phán truyền lố bịch và trục lợi cá nhân. Khi thấy những hình ảnh đó lan truyền trên mạng xã hội, tôi đau xót và chua chát”, nghệ nhân ưu tú Đặng Ngọc Anh chia sẻ.
Phát huy di sản làm động lực phát triển kinh tế - xã hội
Chia sẻ bên lề diễn xướng, ông Lê Duy Mạnh cho biết, theo quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và lãnh đạo thành phố, di sản văn hóa được xác định là nguồn lực quan trọng, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Vì thế, bên cạnh các giá trị sẵn có về lịch sử, văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng và lợi thế giao thông thuận lợi, khu di tích đang nhận được sự đầu tư trọng điểm với nhiều dự án hạ tầng kỹ thuật.
Mục tiêu là làm sáng tỏ các giá trị văn hóa đạt tầm thế giới, đồng thời tăng cường kết nối giao thông với toàn bộ các khu điểm du lịch tại Hải Phòng và các địa phương lân cận sở hữu di sản thế giới như Quảng Ninh, Bắc Ninh.
Sự phát triển này góp phần thu hút cộng đồng địa phương cùng tham gia bảo tồn di sản, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dân thông qua các hoạt động dịch vụ - du lịch.
BQL di tích đang tập trung triển khai các bước xây dựng để Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành khu du lịch quốc gia. Hồ sơ dự kiến sẽ được nộp vào tháng 11.
Khi được công nhận, đây sẽ là cơ sở để kết nối di sản thành chuỗi chương trình du lịch - dịch vụ toàn tuyến: Phật giáo Trúc Lâm kết nối các điểm di tích gắn liền với thiền phái Trúc Lâm trên địa bàn 3 tỉnh/thành; Không gian văn hóa nhà Trần kết nối Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, di tích Bãi cọc Bạch Đằng (Hải Phòng), di tích Đền Cửa Ông và khu di tích đền An Sinh (Đông Triều, Quảng Ninh).