Việt Nam và Trung Quốc là 2 nước có tỉ lệ lệch giới tính cao nhất thế giới. Biểu đồ thể hiện màu càng đậm, tỉ lệ lệch giới tính càng cao. Dữ liệu từ thống kê của Liên hợp quốc (UN) công bố 2024 - Ảnh: Bác sĩ Hồ Mạnh Tường cung cấp
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia lệch giới tính khi sinh cao nhất thế giới
Tỉ lệ giới tính khi sinh (Sex ratio at birth) được tính bằng số bé trai trên 100 bé gái lúc sinh. Tỉ lệ này bình thường là vào khoảng 105.
Số liệu thống kê của Liên hợp quốc (UN) công bố năm 2024 cho thấy Việt Nam và Trung Quốc là 2 nước có tỉ lệ lệch giới tính cao nhất thế giới, với tỉ lệ giới tính khi sinh cao hơn 110.
Cục Thống kê năm 2024 công bố tỉ lệ giới tính khi sinh là 111,4 trẻ trai/100 trẻ gái, còn theo cơ cấu nhóm trẻ em từ 0 đến 14 tuổi cứ 100 bé gái thì có tới 109,7 bé trai.
Một số địa phương ghi nhận mức chênh lệch rất cao. Vùng Đồng bằng sông Hồng có tỉ số giới tính khi sinh 113,2 bé trai trên 100 bé gái, trong khi khu vực Trung du và miền núi phía Bắc số bé trai lên tới 115,3 (thuộc nhóm cao nhất cả nước).
Các chuyên gia về dân số tính toán nếu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh hiện nay không được kìm hãm thì đến năm 2034 Việt Nam sẽ thừa khoảng 1,5 triệu nam giới độ tuổi kết hôn và thừa 1,8 triệu vào năm 2059.
Giới chuyên gia lo ngại tình trạng này sẽ phá vỡ cấu trúc gia đình, khiến người đàn ông khó tìm vợ, hệ lụy là kết hôn muộn hoặc sống độc thân vĩnh viễn.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Hồ Mạnh Tường - Tổng thư ký Hội Nội tiết sinh sản và vô sinh TP.HCM - thẳng thắn cho hay nhiều cặp vợ chồng đến trung tâm hỗ trợ sinh sản không phải để điều trị hiếm muộn, mà là để có thể chọn lựa giới tính của phôi. Hoặc khi điều trị hiếm muộn, có chỉ định điều trị thụ tinh trong ống nghiệm, các cặp vợ chồng yêu cầu sàng lọc phôi để chọn lựa giới tính.
Tình trạng này diễn ra phổ biến ở phía Bắc nhiều hơn, gần đây cũng bắt đầu xuất hiện ở phía Nam, do một số trung tâm IVF mới mở, bị áp lực phải tăng số bệnh nhân, tăng doanh thu, lợi nhuận.
Màu càng nhạt thể hiện mức độ lệch giới tính càng nhiều. Chấm tròn màu đỏ thể hiện ước tính số bé gái “biến mất” (missing) do chọn lựa giới tính - Ảnh: Bác sĩ Hồ Mạnh Tường cung cấp
Đằng sau con số hơn 40.000 bé gái "biến mất" là gì?
Bác sĩ Mạnh Tường dẫn chứng kết quả một nghiên cứu khác (Chao và CS., 2019) cũng cho thấy Trung Quốc và Việt Nam là 2 nước có tỉ lệ giới tính cao nhất thế giới. Ba nước có con số này lớn nhất là Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam.
Con số tổng cộng số bé gái "biến mất" từ năm 1970 đến 2017 (khoảng 50 năm) ở Trung Quốc là 11,9 triệu (khoảng 240.000 bé gái/năm) và ở Ấn Độ là 10,6 triệu (210.000 bé gái/năm).
Con số này ước tính ở Việt Nam là hơn 40.000 bé gái/năm. Ở Việt Nam có thể do các cặp vợ chồng bỏ thai sau khi biết được giới tính thai hoặc đi làm thụ tinh ống nghiệm, loại bỏ các phôi giới tính nữ, chỉ chọn phôi giới tính nam.
Bộ Y tế đề nghị ngăn chặn, xử lý vi phạm trong lựa chọn giới tính thai nhi sau phản ảnh của Tuổi TrẻĐỌC NGAY
"Việc rất nhiều trẻ em gái không có cơ hội ra đời do chọn lựa giới tính là một thực trạng nhức nhối, thể hiện sự kém văn minh của xã hội.
Về lâu dài còn để lại những hậu quả nặng nề lên xã hội, đó là việc dư thừa một lượng lớn đàn ông không thể tìm được người bạn đời, không thể kết hôn được", bác sĩ Mạnh Tường nhấn mạnh.
Theo báo cáo, Điều tra dân số giữa kỳ năm 2024 ghi nhận số nam giới trong độ tuổi kết hôn (20-39 tuổi) nhiều hơn số phụ nữ cùng nhóm tuổi khoảng 415.200 người.
Đây là hệ lụy của tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã được cảnh báo từ đầu những năm 2000. Con số này còn sẽ tiếp tăng.
Ngoài ra, xã hội sẽ có nhiều bạo lực vì dư thừa quá nhiều đàn ông ở một độ tuổi sung sức về mặt tình dục mà lại không tìm được bạn đời. Hiện tượng mua bán phụ nữ và bạo lực tình dục sẽ phổ biến: hiếp dâm, quấy rối tình dục đối với phụ nữ…
Không chỉ kiểm soát quy trình sàng lọc nhiễm sắc thể phôi, cần thay đổi định kiến
Để ngăn ngừa việc lạm dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản nhằm lựa chọn giới tính, Tổng thư ký Hội Nội tiết sinh sản và vô sinh TP.HCM Hồ Mạnh Tường cho rằng cần kiểm soát quy trình sàng lọc nhiễm sắc thể phôi và thông báo kết quả cho bác sĩ, các cặp vợ chồng và nhân viên trong phòng nuôi cấy phôi. Có giám sát và xử phạt.
Tuy nhiên, đây cũng là một vấn đề xã hội, mang tính văn hóa, lịch sử. Quan điểm trọng nam khinh nữ bắt nguồn từ Nho giáo và Khổng giáo.
Theo TS Khuất Thu Hồng (chuyên gia về lĩnh vực giới tính và tâm lý), về địa lý, nước ta giáp với Trung Quốc nên chịu sự xâm nhập, ảnh hưởng về văn hóa, đặc biệt là Nho giáo và Khổng giáo. Miền Bắc gần hơn, bị ảnh hưởng nặng hơn. Ở miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long, gốc gác lịch sử là văn hóa Đông Nam Á, thì không quá coi trọng con trai mà cho rằng sinh con trai hay con gái đều tốt.
Ngoài ra, do những biến đổi của lịch sử thì miền Nam thời kỳ sau Pháp thuộc ở một thể chế khác và ảnh hưởng của phương Tây, nhất là Mỹ.
Lối sống của phương Tây, tư tưởng phương Tây cởi mở hơn, lại trên nền có sẵn sự cởi mở của văn hóa Đông Nam Á càng làm cho người dân ở miền Nam cho rằng không nhất thiết mình phải có con trai. Họ không đặt nặng cái gọi là “nối dõi tông đường” hay "thờ cúng tổ tiên".
Để giải quyết nguyên nhân gốc này, theo bác sĩ Tường, cần nhiều thời gian và phối hợp nhiều biện pháp can thiệp.
Lịch sử cho thấy các nước và vùng lãnh thổ như Hàn Quốc, Đài Loan… có những giai đoạn lệch giới tính khi sinh nặng nề như Việt Nam. Vấn nạn “cô dâu” Việt Nam sang Hàn Quốc, Đài Loan cũng là một câu chuyện đau lòng. Nhưng khi kinh tế phát triển, giáo dục phát triển, xã hội văn minh hơn thì vấn đề trọng nam khinh nữ, lệch giới tính khi sinh cũng dần dần mất đi.
Mất cân bằng giới tính khi sinh giảm chậm: Mục tiêu năm 2035 về mức tự nhiênSau 10 năm thực hiện Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2016-2025, tỉ số giới tính khi sinh ở Việt Nam đã có xu hướng giảm, nhưng vẫn ở mức cao so với mức cân bằng tự nhiên.