Hợp tác giáo dục Việt Nam-Liên bang Nga ngày càng thực chất hơn

Sức hút giáo dục tại Nga đang tăng mạnh

Theo thống kê từ Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga và Cục Hợp tác quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, hiện có khoảng 5.000 du học sinh Việt Nam đang học tập và nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học của Nga. Trong số này, khoảng 3.500 người thuộc diện đào tạo theo Hiệp định liên chính phủ.

Quy mô này được duy trì vững chắc nhờ nguồn ngân sách lớn từ hai quốc gia. Báo cáo từ Bộ Khoa học và Giáo dục Đại học Nga cho biết, Nga tiếp tục dành cho Việt Nam 1.000 suất học bổng miễn phí hằng năm, một trong những hạn ngạch học bổng lớn nhất mà Nga cấp cho các đối tác nước ngoài.

Đặc biệt, năm 2026 được hai quốc gia xác định là "Năm hợp tác Việt Nam-Nga về khoa học và giáo dục", thúc đẩy hàng loạt chương trình liên kết đào tạo ở cả bậc đại học và phổ thông.

Trên bức tranh tổng thể, sức hút của giáo dục đại học Nga năm 2026 đang tăng mạnh khi có hơn 1,3 triệu sinh viên nhập học, tuyển đủ gần như toàn bộ chỉ tiêu ngân sách nhà nước.

Đối với hệ thống du học sinh quốc tế, mức độ cạnh tranh đẩy lên rõ rệt khi số hồ sơ đăng ký năm 2026 chạm mốc 110.000 (tăng hơn 37% so mức năm trước), đẩy tỷ lệ chọi trung bình lên gần 4 hồ sơ cạnh tranh cho 1 suất học bổng trong tổng số 30.000 suất học bổng của Chính phủ Nga cấp hằng năm.

Chuyển dịch ngành học gắn với nhu cầu nhân lực thực tế

Theo đánh giá từ Cơ quan Hợp tác Liên bang Nga (Rossotrudnichestvo), từ năm 2027, Nga dự tính phân bổ chỉ tiêu học bổng Chính phủ dựa trên hai nhóm yếu tố: tính chất quan hệ đối tác chính trị và nhu cầu nhân lực thực tế của nền kinh tế nước đối tác.

Nga sẽ tăng thành phần tuyển sinh có định hướng, gắn việc cấp học bổng với những yêu cầu đào tạo cụ thể của các nước đối tác. Song song với đó, Nga mở rộng các kênh tìm kiếm tài năng như Olympic quốc tế Open Doors, với hơn 150.000 người đăng ký từ 201 quốc gia trong kỳ 2026-2027. Nga cũng triển khai chương trình hỗ trợ tài chính bổ sung cho sinh viên quốc tế có thành tích xuất sắc.

Điểm mới đáng quan tâm nhất là phía Nga đang điều chỉnh chính sách tuyển sinh theo hướng thực chất hơn. Trong hệ thống đại học nói chung, Nga tăng chỉ tiêu ngân sách cho các ngành có vai trò chiến lược như chế tạo máy, công nghệ thông tin, y học lâm sàng, năng lượng hạt nhân, an toàn thông tin, địa chất-dầu khí và giao thông.

Trong xu hướng đó, khác với giai đoạn trước khi dòng sinh viên thường tập trung vào các khối ngành kinh tế hay xã hội nhân văn, bản đồ phân bố chuyên ngành của lưu học sinh Việt Nam hiện có sự thay đổi rõ rệt.

Khoa học kỹ thuật và Công nghệ thông tin (IT) đang tăng mạnh tại các thành phố lớn. Lĩnh vực này được thúc đẩy mạnh mẽ qua các mạng lưới đại học liên kết Việt-Nga, tập trung tại các trường top đầu như Đại học Kỹ thuật Quốc gia Bauman (BMSTU), Đại học Nghiên cứu Quốc gia về Công nghệ thông tin, Cơ khí và Quang học Saint Petersburg (ITMO), và Đại học Hàng không Moskva (MAI)...

Đặc biệt, riêng chỉ tiêu tuyển sinh năm 2026 ghi nhận 59 suất học bổng chuyên sâu dành cho ngành kỹ thuật, vận hành nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực dài hạn cho Việt Nam.

Sự gắn kết này còn được củng cố vững chắc khi các trường đại học lớn của Nga chủ động gia nhập sâu vào hệ thống liên minh.

Bà Davidova Dmitrievna, Phó Hiệu trưởng phụ trách Hợp tác quốc tế, Trường đại học Bách khoa Moskva (Moscow Poly) cho biết: "Trường chúng tôi xem hợp tác với Việt Nam là một trong những hướng đi ưu tiên cốt lõi trong hoạt động quốc tế, dựa trên truyền thống hữu nghị lâu đời giữa hai nước. Năm 2024, Moscow Poly đã chính thức gia nhập Liên minh các trường đại học kỹ thuật Nga-Việt. Trong khuôn khổ đối tác này, chúng tôi phối hợp thường niên tổ chức Hội nghị quốc tế cùng các đối tác lớn của Việt Nam như Đại học Công nghiệp Hà Nội, Viện Nghiên cứu Cơ khí, Đại học Kỹ thuật Lê Quý Đôn, Đại học Lâm nghiệp Việt Nam... song song với việc triển khai các dự án tài trợ nghiên cứu chung".

Góc nhìn của chuyên gia và người trong cuộc

Theo các chuyên gia giáo dục thuộc tổ công tác hỗn hợp Việt-Nga, giáo dục đại học Nga đang tái định vị thế mạnh tại Đông Nam Á bằng sự thực chất. Các trường đại học Nga thu hút sinh viên bằng các chương trình nghiên cứu cơ bản mang tính ứng dụng cao, gắn liền với các dự án kinh tế cốt lõi giữa hai nước như năng lượng, dầu khí và công nghệ số.

Việc số hóa quy trình tuyển sinh qua hệ thống ruID và cổng thông tin trực tuyến cũng giúp giảm thiểu rào cản thủ tục hành chính cho ứng viên Việt Nam.

Nhận định về kỳ tuyển sinh năm 2026, Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, Bí thư thứ nhất phụ trách Giáo dục của Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga, phân tích thẳng thắn: "Nga không chạy theo quy mô mà đang gắn đào tạo với nhu cầu nhân lực thực tế của nền kinh tế và của từng vùng. Việc Nga điều chỉnh chính sách theo hướng tăng chỉ tiêu cho các ngành chiến lược và phân bổ chỉ tiêu dựa trên nhu cầu thực tế của nước đối tác từ năm 2027 là cơ hội để Việt Nam chủ động hơn. Thay vì chỉ tiếp nhận chỉ tiêu, chúng ta có thể chủ động đề xuất những ngành đào tạo ưu tiên, phù hợp với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia".

Bà Tuyết Hoa cũng lưu ý thêm rằng việc số hồ sơ đăng ký tăng mạnh đòi hỏi ứng viên Việt Nam cần chuẩn bị kỹ lưỡng hơn cả về năng lực chuyên môn lẫn ngoại ngữ, đồng thời có định hướng ngành học rõ ràng ngay từ đầu.

Hằng năm, Chính phủ Nga dành 1.000 suất học bổng cho công dân Việt Nam, trong đó năm 2026 có 59 suất đào tạo nhân lực cho Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Con số này cho thấy hợp tác giáo dục hai nước đang chuyển dần từ “số lượng” sang “chất lượng và mục tiêu”. Do vậy, trong thời gian tới, mong rằng các cơ quan chức năng hai nước cần phối hợp chặt chẽ hơn, từ khâu xây dựng kế hoạch và xác định ngành ưu tiên đến tuyển chọn và tiếp nhận. Có như vậy, mỗi suất học bổng mới thật sự góp phần đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Tiến sĩ Mai Nguyễn Tuyết Hoa, Bí thư Thứ nhất phụ trách Giáo dục của Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga

Đồng tình với đánh giá về chất lượng và động lực của nguồn nhân lực, bà Davidova Dmitrievna chia sẻ thêm từ thực tế quản lý: "Khi nhận xét về các sinh viên Việt Nam, cần phải nhấn mạnh rằng các bạn có động lực học tập rất cao, sự chăm chỉ cùng niềm đam mê kiên định của các bạn đối với các ngành khoa học kỹ thuật. Các bạn thích ứng rất nhanh với môi trường giáo dục của trường, tích cực tham gia cả hoạt động nghiên cứu khoa học lẫn ngoại khóa, và thường xuyên đóng vai trò như một cầu nối quan trọng trong cuộc đối thoại liên văn hóa. Bên cạnh khía cạnh học thuật, nhà trường đặc biệt chú trọng tương tác văn hóa thông qua các dự án như 'Vòng quanh thế giới' hay 'Nước Nga tâm hồn tôi', giúp thúc đẩy toàn diện quá trình hội nhập và gắn kết xã hội cho du học sinh".

Dưới góc nhìn của du học sinh, bạn Bùi Tuấn Anh, học viên Thạc sĩ năm thứ 2 tại Trường đại học Sư phạm Quốc gia Moskva, đồng thời là Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam tại Nga chia sẻ: "Những năm gần đây, chất lượng đầu vào của thế hệ sinh viên mới sang Nga tăng lên rõ rệt. Phần lớn các bạn đều bước ra từ những trường chuyên, sở hữu học lực tốt và có ý thức rất rõ ràng về việc chọn Nga làm điểm đến để phát triển học tập".

Bạn Nịnh Quang Huy, nghiên cứu sinh nội tim mạch tại Đại học Y khoa Quốc gia Pirogov tâm sự: "Môi trường học thuật ở Nga nhất là các lĩnh vực khoa học căn bản rất tốt. Cách học khoa học bài bản, nghiên cứu chuyên sâu và tiên tiến khiến chúng em có động lực phấn đấu mặc dù áp lực rất lớn".

Hợp tác giáo dục Việt-Nga đang chuyển mình để tương xứng với tầm vóc của mối quan hệ chiến lược. Những thay đổi từ chính sách học bổng, cơ cấu ngành học cho đến chất lượng đầu ra của thế hệ du học sinh hiện tại là minh chứng cho thấy một dòng chảy tri thức đang được khơi thông một cách thực chất và bền vững.

THÙY VÂN

Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Nga