Iran cảnh báo tàu thuyền về ‘vùng cấm’ mới ngoài eo biển Hormuz

Iran vừa phát đi cảnh báo mới tới tàu thuyền qua khu vực gần eo biển Hormuz, khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố thiết lập một “vùng cấm” chưa công bố đầy đủ tọa độ. Theo thông tin được Tuổi Trẻ dẫn lại, khu vực này bắt đầu từ hướng Chabahar của Iran, bao phủ một phần vịnh Oman, một phần biển Ả Rập và kéo dài dọc tuyến hàng hải có thể dẫn tới eo biển Hormuz. Người phát ngôn IRGC Hossein Mohebi nói trên truyền hình nhà nước rằng các tàu muốn đi vào khu vực nói trên phải phối hợp trước với phía Iran, nếu không có thể đối mặt những biện pháp trừng phạt. Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động vận chuyển hàng hải, đồng thời trở thành điểm nóng trong căng thẳng giữa Iran và Mỹ. Theo Hãng tin AFP, Iran cho biết một tàu đi vào vùng cấm mà chưa phối hợp trước sẽ chịu các biện pháp gây sức ép từ Tehran, dù thời điểm công bố tọa độ chính xác chưa được xác định. Ông Mohebi giải thích rằng tàu bị xử phạt có thể mất quyền sử dụng eo biển Hormuz trong những chuyến đi sau đó, cũng như không được Iran cung cấp các dịch vụ liên quan. Những dịch vụ bị từ chối có thể bao gồm bảo hiểm hoặc các hỗ trợ hàng hải khác, qua đó khiến các hãng vận tải phải cân nhắc kỹ hơn trước khi lựa chọn tuyến đường đi qua khu vực nhạy cảm này. IRGC chưa nêu cụ thể cơ chế thực thi, phạm vi kiểm soát hay thời gian áp dụng, nhưng tuyên bố của lực lượng này đã lập tức làm gia tăng sự chú ý đối với an toàn hàng hải tại vịnh Oman. Thông báo được đưa ra sau khi Iran cho biết đã đạt “tiến triển đáng kể” trong các cuộc thảo luận với Oman về một thỏa thuận liên quan hoạt động đi qua eo biển Hormuz. Oman lâu nay thường giữ vai trò trung gian trong các vấn đề khu vực, vì vậy thông tin về các cuộc trao đổi giữa Muscat và Tehran được xem là diễn biến đáng chú ý giữa lúc căng thẳng đang leo thang. Tuy nhiên, cùng ngày 8-9, các lực lượng Iran tuyên bố đã tấn công 10 tàu tìm cách đi qua eo biển Hormuz mà không thực hiện phối hợp trước theo yêu cầu của Tehran. Chi tiết này cho thấy Iran đang muốn kiểm soát chặt hơn hoạt động qua lại tại tuyến hàng hải chiến lược, nơi mọi động thái quân sự đều có thể tác động tới vận tải quốc tế. Ở phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết các lực lượng nước này đã hỗ trợ tạo điều kiện cho tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, đồng thời tổ chức hoạt động hộ tống trong thời gian gần đây. Theo tuyên bố được bài viết dẫn lại, lực lượng Mỹ hỗ trợ hộ tống trung bình khoảng 30 tàu mỗi đêm, trong bối cảnh Washington thúc đẩy việc duy trì tự do hàng hải qua eo biển. Hai cách tiếp cận trái ngược đang cùng xuất hiện, khi Iran yêu cầu tàu phối hợp trước còn Mỹ nhấn mạnh hoạt động hỗ trợ và hộ tống, làm tăng nguy cơ va chạm trong tính toán hàng hải. Cũng trong ngày 9-9, IRGC tuyên bố cuộc chiến với Mỹ có thể chấm dứt nếu Washington ngừng đe dọa Iran và đáp ứng một loạt điều kiện do Tehran đưa ra. Các điều kiện này liên quan nhiều vấn đề, gồm hoạt động quân sự của các bên, tình hình tại Lebanon và Yemen, tài sản Iran bị phong tỏa, cùng chương trình hạt nhân và năng lực tên lửa. Ông Mohebi yêu cầu Mỹ chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến, không đưa ra những mối đe dọa mới, đồng thời rút lực lượng Israel khỏi Lebanon theo nội dung được Tuổi Trẻ dẫn lại. Iran cũng yêu cầu chấm dứt lệnh phong tỏa Yemen và giải phóng 24 tỉ USD tài sản của nước này đang bị đóng băng trong các tài khoản liên quan. Bên cạnh đó, Tehran muốn Washington không can thiệp vào năng lực hạt nhân và tên lửa của Iran, những vấn đề vốn thường xuyên nằm trong tâm điểm tranh luận giữa hai nước. Các tuyên bố trên phản ánh việc Iran gắn vấn đề hàng hải tại Hormuz với những yêu cầu rộng hơn về an ninh, quân sự và chính sách đối ngoại trong khu vực. Iran đồng thời cảnh báo Hàn Quốc không can dự vào hoạt động tại eo biển Hormuz, trong lúc Seoul được cho là đang chịu sức ép từ Washington về việc đóng góp lực lượng. Tổng thống Donald Trump những ngày gần đây gia tăng sức ép buộc Hàn Quốc tham gia các nỗ lực bảo đảm tự do hàng hải, khiến Seoul đứng trước một bài toán đối ngoại nhạy cảm. Với việc tọa độ vùng cấm chưa được Iran công bố, tàu thuyền và các nước liên quan sẽ phải theo dõi sát hướng dẫn tiếp theo, trong khi nguy cơ căng thẳng tại Hormuz vẫn chưa hạ nhiệt.