Iskander-M đọ ATACMS: Cuộc đấu vũ khí Nga - Mỹ trên chiến trường Ukraine

Iskander-M: "Cơn ác mộng" của phòng không Ukraine

Kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng nổ, tên lửa đạn đạo chiến thuật Iskander-M đã chứng minh hiệu quả vượt trội, khiến các tổ hợp công nghiệp quốc phòng Nga phải tăng tốc sản xuất.

Điểm đặc biệt của Iskander-M nằm ở quỹ đạo bay độc đáo. Tên lửa này bay lên độ cao khoảng 100km, sau đó lao bổ xuống mục tiêu theo phương gần như thẳng đứng với tốc độ cực cao, khiến việc đánh chặn trở nên rất khó khăn.

Các chuyên gia quân sự nhận định, tên lửa phòng không thông thường với đầu đạn phân mảnh gần như không thể bắn hạ Iskander-M.

Để đánh chặn hiệu quả, cần phải sử dụng tên lửa phòng không trang bị đầu đạn động năng, va chạm trực tiếp với mục tiêu (Hit-to-kill). Hiện chỉ có Mỹ (SM-3, Patriot PAC-3) và Nga (S-500, S-500) sở hữu công nghệ này. Ngoài ra, Israel cũng được cho là đã chế tạo thành công các tổ hợp phòng thủ có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.

ATACMS: Từng một thời khuấy đảo

Tên lửa ATACMS và phiên bản cải tiến PRsM của Mỹ, dù đã gây ra một số thiệt hại cho Nga nhất là trong giai đoạn đầu khi mới được đưa vào sử dụng, nhưng tỷ lệ bị bắn hạ cũng không hề nhỏ.

Bất chấp việc một số chuyên gia phương Tây đánh giá ATACMS "tiên tiến hơn nhiều" so với Iskander-M, thực tế chiến trường lại cho thấy điều ngược lại.

ATACMS vọt lên độ cao khoảng 70km, nhưng thay vì bổ nhào thẳng đứng, chúng bay theo quỹ đạo tương đối bằng phẳng, "lượn" về phía mục tiêu. Giải pháp kỹ thuật này giúp ATACMS đạt tầm bắn tương đương Iskander-M dù có kích thước nhỏ gọn hơn nhiều (PRsM dài 4m, nặng hơn 800kg so với 9M723 của Iskander nặng gần 4 tấn, dài 7,3m).

Chính quỹ đạo bay phẳng này lại là điểm yếu chí mạng. ATACMS chỉ đạt tốc độ lớn ở giai đoạn chuyển từ leo cao sang lượn, nhưng lại giảm mạnh khi tiếp cận mục tiêu. Điều này khiến nó trở thành "bia bay" khá dễ dàng cho các hệ thống phòng không Nga như S-400, S-350 Vityaz, Buk và Pantsir - vốn đều là tên lửa phòng không thông thường, sử dụng đầu đạn nổ phân mảnh.

Quân đội Ukraine đã cố gắng phóng ATACMS càng gần mục tiêu càng tốt để duy trì vận tốc cao, nhưng hiệu quả vẫn không như kỳ vọng. Nhiều trường hợp ATACMS đã bị bắn hạ bởi các hệ thống phòng không Buk và S-350.

Đáng chú ý, các kỹ sư Liên Xô và Nga từng thử nghiệm kiểu bay "lướt" tương tự để tăng tầm bắn cho hệ thống pháo phản lực BM-30 Smerch, nhưng họ đã từ bỏ do không đạt yêu cầu và chi phí cao.

Kiểu "lướt" ngắn hơn sau này được tích hợp vào tên lửa dẫn đường chính xác của các tổ hợp pháo phản lực Tornado-S và Tornado-G đời mới, nhưng với mục đích cải thiện khả năng cơ động trong quá trình tiếp cận mục tiêu, không phải tăng tầm bay.

Sức mạnh và độ chính xác nghiêng về ai?

Về khả năng hủy diệt, Iskander-M là một vũ khí mạnh mẽ, có thể xuyên thủng hầm ngầm và phá hủy công sự bê tông kiên cố. Nó cũng có thể sử dụng đầu đạn chùm, bao phủ một khu vực rộng lớn.

Trong khi đó, ATACMS và PRsM chỉ được trang bị đầu đạn (bao gồm cả đầu đạn chùm) phân mảnh tương đối nhỏ, ít hiệu quả với phương tiện bọc thép. Chúng chủ yếu gây thiệt hại cho máy bay, trực thăng đang đậu, xe cộ, pháo binh, pháo phản lực và hệ thống phòng không tại địa hình mở, không được che chắn.

Về độ chính xác, ATACMS và PRsM dẫn đường bằng tọa độ GPS và hệ thống quang điện tử ở giai đoạn cuối, kém hơn so với Iskander-M. Tên lửa chiến thuật của Nga không phụ thuộc vào dẫn đường vệ tinh, mà sử dụng hệ thống quang học và đầu dò radar.

Đầu dò radar cho phép Iskander-M xác định chính xác mục tiêu trong mọi điều kiện thời tiết, thậm chí phá hủy các vật thể được ngụy trang.

Thực tế cho thấy, các cuộc tấn công bằng Iskander-M của Nga vào Ukraine đều mang lại kết quả cao, bất chấp việc Kiev sở hữu tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 đắt tiền. Ngược lại, hiệu quả của ATACMS ngày càng suy giảm do bị Nga gây nhiễu hoặc đánh chặn.