Hậu bầu cử Mỹ, gia tăng bất định trên thị trường tài chính
Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ, làm thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội. Đảng này giành ít nhất 54 ghế tại Thượng viện và khoảng 250 ghế tại Hạ viện, vượt xa ngưỡng đa số 218 ghế.
Chi phí sinh hoạt cao, giá năng lượng tăng được xem là những nguyên nhân có thể khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa.
Hậu bầu cử, sự bất định gia tăng đối với thị trường tài chính. Trong phiên 5/11, Nasdaq Composite giảm 5,5%, S&P 500 mất 4,4%, còn Dow Jones giảm hơn 3,4%. Cổ phiếu công nghệ và bán dẫn chịu áp lực bán mạnh, với Nvidia giảm khoảng 9,3%, Broadcom mất 10,43%.
Làn sóng bán tháo tiếp tục lan sang châu Á trong phiên 6/11. KOSPI của Hàn Quốc có thời điểm giảm hơn 8%, buộc thị trường kích hoạt cơ chế ngắt mạch và tạm dừng giao dịch. Nikkei 225 của Nhật Bản giảm khoảng 5,9%. Tại Việt Nam, VN-Index mất gần 15,4 điểm, xuống 1.725,36 điểm.
Nhà đầu tư lo ngại khả năng Quốc hội mới của Mỹ tăng cường giám sát lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu, tiêu thụ năng lượng và tác động môi trường.
Nếu các quy định về môi trường, năng lượng và cấp phép dự án bị siết chặt, tiến độ mở rộng hạ tầng AI có thể chậm lại, ảnh hưởng đến các nhà sản xuất chip, máy chủ, thiết bị mạng và doanh nghiệp điện toán đám mây.
Tuy nhiên, đà bán tháo cũng phản ánh những lo ngại vốn tồn tại trước đó về định giá cao và hiệu quả đầu tư AI.
Thuế quan chưa dễ thay đổi, kinh tế thế giới vẫn phải thích ứng
Việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội sẽ khiến chính quyền ông Trump gặp khó khăn hơn trong việc triển khai chương trình nghị sự kinh tế. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa chính sách thuế quan của Mỹ sẽ lập tức thay đổi.
Quốc hội mới có thể tăng cường giám sát, tổ chức điều trần và yêu cầu Nhà Trắng giải trình về tác động của thuế nhập khẩu đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng và lạm phát. Đảng Dân chủ cũng có thể thúc đẩy các dự luật nhằm hạn chế hoặc bãi bỏ một số mức thuế.
Dù vậy, khả năng đảo ngược chính sách được đánh giá là không lớn. Phần lớn các biện pháp thuế quan của chính quyền ông Trump được triển khai thông qua quyền hành pháp dựa trên những đạo luật hiện hành. Tổng thống vẫn có thể sử dụng các thẩm quyền này để áp thuế trong những trường hợp nhất định.
Ngay cả khi quốc hội Mỹ thông qua dự luật nhằm thay đổi chính sách, ông Trump vẫn có quyền phủ quyết. Muốn vượt qua quyền phủ quyết, dự luật cần ít nhất 2/3 số phiếu tại cả hai viện, một điều kiện không dễ dàng.
Thực tế, chính sách thuế quan của Mỹ đã thể hiện tính kế thừa qua nhiều đời tổng thống. Điển hình là các mức thuế áp lên hàng hóa Trung Quốc theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Được triển khai dưới nhiệm kỳ đầu của ông Trump từ năm 2018, phần lớn mức thuế vẫn được chính quyền ông Joe Biden duy trì, thậm chí tăng thêm với một số ngành chiến lược như xe điện, pin và bán dẫn.
Điều đó cho thấy thuế quan không đơn thuần là công cụ của một đảng phái, mà đã trở thành một phần trong chiến lược bảo vệ năng lực sản xuất và lợi ích công nghệ của Mỹ.
Do đó, dù tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ thay đổi, mục tiêu thu hút sản xuất, công nghệ và vốn đầu tư về Mỹ nhiều khả năng vẫn được duy trì. Chính quyền ông Trump có thể tiếp tục sử dụng ưu đãi đầu tư, yêu cầu về xuất xứ và các công cụ thương mại khác để khuyến khích doanh nghiệp xây dựng nhà máy tại Mỹ.
Đối với kinh tế thế giới, tác động của kết quả bầu cử không chỉ nằm ở chính sách thuế quan mà còn ở triển vọng ngân sách, đầu tư công nghệ và dòng vốn quốc tế. Khi các ưu tiên chính sách của Mỹ có thể thay đổi, doanh nghiệp đa quốc gia sẽ phải tính toán lại kế hoạch đầu tư, địa điểm sản xuất và cấu trúc chuỗi cung ứng.
Các nền kinh tế tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu vừa có cơ hội đón nhận dòng vốn dịch chuyển, vừa đối mặt với sức ép lớn hơn về xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn môi trường và an ninh kinh tế.
Với Việt Nam, những thay đổi trong tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ có thể tác động đến thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng. Nếu hoạt động giám sát của Quốc hội Mỹ dẫn đến việc xem xét lại một số biện pháp thuế quan hoặc mở rộng diện miễn trừ, các ngành xuất khẩu như dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản có thể có thể được hưởng lợi.
Đáng chú ý, lợi ích của nhiều doanh nghiệp Mỹ đang gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh và chuỗi cung ứng tại Việt Nam cũng là yếu tố cần được tính đến. Hội đồng Kinh doanh Mỹ - ASEAN (USABC), Phòng Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham) cùng các doanh nghiệp và hiệp hội bán lẻ, may mặc, giày dép đã có những kiến nghị liên quan đến thuế quan và môi trường thương mại. Đây là cơ sở để các bên tiếp tục đối thoại, tìm kiếm giải pháp phù hợp với lợi ích của doanh nghiệp hai nước.
Nhìn chung, kết quả bầu cử giữa kỳ chưa đồng nghĩa với sự thay đổi tức thời trong chính sách kinh tế của Mỹ. Tuy nhiên, việc tương quan quyền lực tại Quốc hội thay đổi có thể khiến hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump khó dự đoán hơn, nhất là trong các lĩnh vực thuế quan, công nghệ, năng lượng và ngân sách.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vẫn sẵn sàng chuẩn bị nhiều kịch bản: thuế quan tiếp tục được duy trì, một số nhóm hàng được xem xét miễn trừ hoặc điều chỉnh, trong khi các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, chống lẩn tránh thuế, lao động và môi trường có thể ngày càng được giám sát chặt chẽ. Việc minh bạch nguồn gốc xuất xứ và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu vẫn có ý nghĩa thiết thực đối với khả năng duy trì đơn hàng và sức cạnh tranh trong thời gian tới.