Hội thảo nhằm đánh giá những thành tựu, hạn chế và vấn đề đặt ra qua 40 năm Đổi mới ở Thành phố Hồ Chí Minh; làm rõ những đóng góp của thành phố đối với tiến trình Đổi mới của cả nước, đặc biệt là mối quan hệ giữa thực tiễn phát triển thành phố với quá trình phát triển tư duy lý luận và hoàn thiện đường lối Đổi mới của Đảng.
Qua đó, hội thảo góp phần làm rõ những giải pháp mang tính tình thế với những bài học có giá trị lâu dài, những kinh nghiệm đặc thù với những mô hình có khả năng vận dụng rộng rãi, cung cấp thêm luận cứ khoa học và thực tiễn cho định hướng phát triển thành phố trong giai đoạn tiếp theo.
Phát biểu khai mạc hội thảo, đồng chí Trần Văn Khuyên, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, trong suốt tiến trình đổi mới của đất nước, Thành phố Hồ Chí Minh luôn khẳng định vai trò tiên phong, dám đi trước, dám thử nghiệm những mô hình, cơ chế mới xuất phát từ yêu cầu bức thiết của thực tiễn đối với đời sống của nhân dân.
Thành phố không ngừng nỗ lực phấn đấu, khắc phục khó khăn để ổn định và phát triển, ngày càng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân thành phố, đóng góp thiết thực vào quá trình đổi mới và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều thành tựu rất quan trọng trên các lĩnh vực; tiếp tục là động lực, đầu tàu, dẫn dắt trong vai trò của một trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, văn hóa, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục-đào tạo của vùng kinh tế trọng điểm phía nam và cả nước, là cửa ngõ quan trọng kết nối với khu vực và thế giới.
Tại hội thảo, các đại biểu, chuyên gia, nhà khoa học đã tập trung thảo luận, phân tích các nhóm chủ đề: những vấn đề lý luận, thể chế và mô hình phát triển; những vấn đề về kinh tế; những vấn đề văn hóa và xã hội; những vấn đề về đối ngoại-quốc phòng-an ninh.
Theo Tiến sĩ Lê Hữu Phước, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới toàn diện của Đảng Cộng sản Việt Nam tại Đại hội VI (1986) là kết tinh của một quá trình tìm tòi, đột phá về nhận thức, tư duy; song song với thử nghiệm, đúc kết các mô hình thực tiễn từ các cấp, các ngành, các địa phương.
Trong đó, Thành phố Hồ Chí Minh được xem là địa phương có vai trò tiên phong về đổi mới chủ trương và giải pháp nhằm tháo gỡ cơ chế cũ, hình thành cơ chế mới, thúc đẩy kinh tế phát triển.
Thực tiễn cải tạo, xây dựng và quản lý kinh tế từ 1975 đến đầu thập niên 80 tại thành phố lớn nhất, được kỳ vọng nhiều nhất trong cả nước vừa là vinh dự tự hào, vừa là thử thách áp lực đối với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Những nỗ lực tìm tòi thử nghiệm của thành phố đã góp phần làm thay đổi tư duy cũ, hình thành tư duy mới trên lĩnh vực kinh tế được thể hiện trong nhiều nghị quyết của Trung ương.
“Đặc biệt, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986) đã chính thức khởi xướng đường lối Đổi mới dựa trên tổng kết thực tiễn và đánh giá thành tựu, bài học kinh nghiệm của cả nước, trong đó có đóng góp nổi bật của Thành phố Hồ Chí Minh.
Báo cáo chính trị tại Đại hội thể hiện sự trưởng thành về nhận thức và tư duy lý luận của Đảng, trong đó có chuyển biến mang tính bước ngoặt về tư duy kinh tế: chuyển từ tư duy kinh tế hiện vật-kế hoạch hóa-tập trung quan liêu bao cấp sang tư duy kinh tế hàng hóa-thị trường”, Tiến sĩ Lê Hữu Phước phát biểu.
Trình bày tham luận tại hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Thành Phong, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đúc kết, 40 năm Đổi mới cho thấy chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Thành phố Hồ Chí Minh là một tiến trình liên tục nhằm thích ứng với những thay đổi của bối cảnh phát triển trong nước và quốc tế.
Từ giải phóng các nguồn lực sản xuất, mở cửa và hội nhập, mở rộng vốn, lao động và không gian phát triển, thành phố đã từng bước chuyển sang mô hình dựa nhiều hơn vào năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo.
Quá trình đó không chỉ góp phần duy trì vai trò đầu tàu kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh mà còn tạo ra những kinh nghiệm thực tiễn có giá trị đối với tiến trình Đổi mới và phát triển của Việt Nam.
Trình bày báo cáo tổng kết hội thảo, Tiến sĩ, Thượng tá Lê Hoàng Ngân, Phó Hiệu trưởng Trường đại học An ninh nhân dân đánh giá, những ý kiến trao đổi, thảo luận sôi nổi, thẳng thắn, có trách nhiệm của các đại biểu đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn từ những góc tiếp cận khác nhau, bổ sung các luận cứ khoa học và gợi mở những hướng nghiên cứu mới.
Kết quả hội thảo góp phần làm sâu sắc hơn nhận thức về vị trí, vai trò và những đóng góp của Thành phố Hồ Chí Minh trong 40 năm đổi mới, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển thành phố trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.