Cơ quan Kiểm toán bang California hồi đầu tuần công bố báo cáo cho thấy tính đến tháng 5, bang này có 57 con đập được đánh giá trong tình trạng kém hoặc không đạt yêu cầu, chủ yếu là những công trình cũ được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.
Trong số này, 40 đập thuộc nhóm có mức độ nguy hiểm cao hoặc đặc biệt cao nếu xảy ra sự cố, tập trung nhiều gần các đô thị ven biển đông dân. Trong bối cảnh El Nino có nguy cơ gây mưa lớn vào mùa đông, cơ quan này cảnh báo hệ thống đập xuống cấp đang đe dọa an toàn cộng đồng, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư như Vịnh San Francisco, San Diego và Los Angeles.
Theo cơ quan kiểm toán, nếu các đập này bị vỡ, khoảng 1,5 triệu người có thể bị đe dọa, thiệt hại kinh tế lên tới 265 tỷ USD.
Đập Lake Hodges tại San Diego được sửa chữa vào mùa thu năm 2022. Ảnh: CalMatters
Một trong những nguyên nhân chính là hệ thống đập tại California ngày càng già cỗi, với nhiều công trình được xây dựng từ thời kỳ các tiêu chuẩn an toàn còn chưa nghiêm ngặt.
Trong khi đó, quy định của bang không yêu cầu chủ sở hữu phải lập quỹ dự phòng bảo trì, khiến phần lớn không đủ nguồn lực xử lý tình trạng bê tông xuống cấp, bùn đất bồi lắng hoặc nguy cơ xói lở đường tràn khi xảy ra lũ lớn.
Dù sự cố vỡ đập rất hiếm xảy ra, hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng. Năm 2017, mưa lớn bất thường vào mùa đông khiến nước trong đập Oroville ở Bắc California dâng cao, tràn qua đập tràn khẩn cấp, buộc giới chức phải sơ tán gần 200.000 người.
Sau sự cố này, nghị viện California đã trao cho chính quyền bang quyền xử phạt những chủ sở hữu đập vi phạm tiêu chuẩn an toàn. Tuy nhiên, báo cáo kiểm toán cho rằng Sở Thủy lợi California chưa xử lý nghiêm các chủ đập không đáp ứng yêu cầu về quy hoạch, an toàn và những nghĩa vụ khác, khiến nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng kéo dài.
Một trường hợp được nêu là con đập có lỗ thủng rộng khoảng 14,3 m trên đường xả tràn nhưng chưa được sửa chữa suốt hơn 30 năm. Nếu đập này xảy ra sự cố, gần 300 người có thể bị ảnh hưởng bởi lũ lụt, với thiệt hại trên 88 triệu USD.
Một hố lớn tại máng tràn đập Oroville ngày 6/2/2017. Ảnh: Sở Thủy lợi California
Báo cáo không công bố tên con đập, do Cơ quan Kiểm toán California cho rằng việc tiết lộ thêm thông tin có thể gây lo ngại về an ninh.
California đã hoàn thiện các quy định thực thi quyền xử lý vi phạm vào năm 2022. Tuy nhiên, Sở Thủy lợi California cho biết họ không có đủ nhân sự để vận hành bộ phận xử phạt, đồng thời lo ngại không có đủ kinh phí để trang trải chi phí pháp lý nếu bị kiện ra tòa.
Ngay cả khi có đủ nhân lực và tài chính, chính quyền bang vẫn không thể áp dụng một số biện pháp can thiệp mạnh nếu tình trạng của con đập chưa đến mức nguy cấp. Khoảng trống pháp lý này tiếp tục đặt an toàn của người dân trước nhiều rủi ro.
Bốn năm trước, Thống đốc California Gavin Newsom đưa việc sửa chữa đập vào chiến lược bảo đảm nguồn cung nước trong thời kỳ hạn hán. Tuy nhiên, đến năm 2024, chính quyền bang và các nhà lập pháp lại cắt giảm ngân sách dành cho chương trình hỗ trợ sửa chữa đập, trước khi bổ sung 464 triệu USD theo kiến nghị của cử tri.
Hồi tháng 9, Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp liên bang Mỹ (FEMA) cũng cấp thêm gần 630.000 USD để bang bảo trì, sửa chữa đập, theo người phát ngôn Sở Thủy lợi California Jason Ince.
Dù vậy, nguồn lực này vẫn quá nhỏ so với nhu cầu thực tế. Báo cáo kiểm toán dẫn các ước tính cho thấy California có thể cần khoảng 28 tỷ USD để sửa chữa những đập không đạt tiêu chuẩn an toàn.
Báo cáo cũng đề nghị mở rộng thẩm quyền xử lý vi phạm cho Sở Thủy lợi và yêu cầu cơ quan này sử dụng đầy đủ các công cụ pháp lý hiện có.
"Luật cần được sửa đổi để cho phép chính quyền ra lệnh tiếp quản và ngừng vận hành đập khi các biện pháp xử lý khác không mang lại kết quả, thay vì chờ đến khi công trình xuất hiện nguy cơ khẩn cấp", báo cáo cho biết.
Laura Hollender, phó giám đốc phụ trách quản lý lũ lụt và an toàn thuộc Sở Thủy lợi California, cho biết cơ quan này đang xem xét kỹ các khuyến nghị và chuẩn bị ứng phó với những diễn biến thời tiết có thể xảy ra trong thời kỳ El Nino.
Hoàng Lan (Theo Calmatters, NBC News)