CNN ngày 15/10 dẫn lời các quan chức giấu tên cho biết Mỹ đang xem xét khả năng dùng bom GBU-43/B để tấn công hạ tầng năng lượng và các cơ sở hạt nhân Iran, trong đó có "pháo đài bất khả xuyên phá" ở Núi Pickaxe, nếu Tổng thống Donald Trump quyết định nối lại hoạt động quân sự.
Bom nổ trên không cỡ lớn (MOAB) GBU-43/B được không quân Mỹ phát triển trong giai đoạn 2002-2003. Biệt danh "Mẹ của các loại bom" lấy cảm hứng từ tuyên bố của tổng thống Iraq Saddam Hussein trước khi xảy ra Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, khi ông nói rằng xung đột này sẽ là "mẹ của mọi trận chiến".
GBU-43/B là mẫu bom phi hạt nhân mạnh nhất thế giới vào thời điểm đưa vào biên chế năm 2003, cho đến khi Nga chế tạo bom nhiệt áp siêu lớn AVBPM, còn gọi là "Cha của các loại bom" (FOAB) với sức nổ mạnh gấp 4 lần, vào năm 2007.
Mỹ có thể đang cân nhắc dùng 'mẹ của các loại bom' nhằm vào Iran
Cuộc thử nghiệm bom GBU-43/B hồi năm 2003. Video: USAF
Uy lực của MOAB
Mỗi quả GBU-43/B có chiều dài 9,17 m, đường kính 103 cm, nặng khoảng 10 tấn và được nhồi 8,5 tấn thuốc nổ mạnh H-6 với thành phần chính gồm RDX, TNT và bột nhôm. Trộn bột nhôm giúp tăng đáng kể sức nổ, cho phép quả bom đạt sức hủy diệt tương đương hơn 11 tấn thuốc nổ TNT nguyên chất.
Do kích thước và khối lượng lớn, GBU-43/B được thiết kế để thả từ vận tải cơ C-130 Hercules hoặc MC-130E/H Combat Talon, thay vì oanh tạc cơ chiến lược.
GBU-43/B không phải là bom xuyên phá chuyên diệt hầm ngầm và công trình kiên cố nằm sâu trong lòng đất. Nó được thiết kế để kích nổ trên không, nhằm tiêu diệt mục tiêu mềm hoặc có vỏ giáp mỏng phân bố trên diện tích rộng, cũng như mục tiêu ở trong không gian kín như lô cốt và hầm gần mặt đất.
Nhờ cơ chế nhiệt áp, MOAB có thể tạo ra những vụ nổ có sức công phá mạnh hơn nhiều so với bom thông thường.
Khi triển khai, bom GBU-43 sẽ được kéo khỏi khoang hàng nhờ dù hãm, sau đó tách khỏi giá đỡ và hướng đến mục tiêu, sử dụng hệ thống dẫn đường vệ tinh GPS để tăng độ chính xác.
Khi cách mặt đất khoảng 2 m, ngòi nổ sơ cấp sẽ được kích hoạt, tạo ra đám mây vật liệu dễ cháy bao phủ bán kính 10 m quanh điểm nổ. Liều nổ thứ cấp sau đó kích nổ đám mây, tạo ra quả cầu lửa khổng lồ, sóng xung kích và vùng chân không hút cạn oxy xung quanh.
MOAB tại căn cứ không quân Eglin ở Mỹ hồi năm 2003. Ảnh: BQP Mỹ
"Đặc tính chính của bom MOAB là tạo ra hiện tượng quá áp", Adam Lowther, phó chủ tịch Viện Nghiên cứu Răn đe Quốc gia có trụ sở ở Mỹ, cho biết trong bài báo đăng hồi năm 2017.
"Quá áp" là hiện tượng áp suất không khí tăng đột ngột do bom gây ra, sự thay đổi áp suất lan truyền từ điểm nổ ra mọi hướng dưới dạng sóng xung kích.
Theo chuyên trang quân sự Mỹ National Interest, vụ nổ bom MOAB có thể hủy diệt mọi sự sống trong bán kính 150 m, san phẳng nhà cửa và cây cối, phá hủy xe cơ giới hạng nhẹ ở khoảng cách tới 1,5 km. Sóng xung kích và chấn động như động đất có thể lan xa tới 2,5 km tính từ điểm nổ, làm sập các hang động và đường hầm không được gia cố.
Ngoài hai quả bom thử nghiệm, Mỹ chỉ chế tạo tổng cộng 15 quả MOAB, với mức giá khoảng 16 triệu USD mỗi quả.
Lần thực chiến đầu tiên và duy nhất của MOAB là ngày 13/4/2017, khi quân đội Mỹ tập kích hầm ngầm của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại tỉnh Nangarhar của Afghanistan. Các quan chức Mỹ và Afghanistan cho biết cuộc tấn công khiến 36 tay súng IS thiệt mạng, phá hủy 3 đường hầm cùng nhiều vũ khí và đạn dược, không gây thương vong cho dân thường.
Kỳ vọng đè bẹp sĩ khí đối phương
Trong lúc giai đoạn thử nghiệm cuối cùng đang diễn ra, các quan chức quân sự Mỹ nói rằng GBU-43/B được thiết kế chủ yếu cho hoạt động "tác chiến tâm lý". Họ hy vọng vụ nổ lớn do loại bom này gây ra sẽ làm binh sĩ Iraq hoang mang, gây áp lực khiến họ đầu hàng hoặc không muốn chiến đấu.
Mỹ hồi giữa năm 2003 triển khai một quả MOAB đến căn cứ ở khu vực Tây Năm Á. Theo New York Times, các chỉ huy Mỹ khi đó đã cân nhắc sử dụng GBU-43/B để hạ sát tổng thống Saddam Hussein, nhưng quyết định bỏ qua phương án này do giới phân tích ước tính vụ nổ sẽ khiến hàng nghìn dân thường thiệt mạng.
Quả MOAB được Mỹ triển khai ở Tây Nam Á hồi năm 2003. Ảnh: USAF
Theo CNN, chính quyền Tổng thống Trump có thể sử dụng GBU-43/B như "vũ khí tâm lý" để gây sức ép với Iran trong xung đột hiện tại, đặc biệt khi MOAB không thể phá hủy những cơ sở như tại Núi Pickaxe, vốn nằm sâu dưới nhiều lớp đá granite vững chắc đến mức siêu bom xuyên phá GBU-57 MOP cũng không thể chạm tới.
"MOAB là vũ khí có tác dụng như một chiến dịch thông tin quy mô lớn, rất hiệu quả trong nhiệm vụ dọn sạch khu vực rộng lớn, song không có nhiều công dụng khác. Nó chắc chắn không được thiết kế để trở thành đầu đạn xuyên sâu", một nguồn tin của CNN nói.
Bán kính khổng lồ của vụ nổ cũng gần như chắc chắn sẽ gây ra lo ngại về thương vong cho dân thường, đặc biệt nếu được dùng để tập kích các hạ tầng năng lượng gần khu vực đông dân cư hoặc cơ sở phi quân sự.
Rủi ro gây thiệt hại ngoài dự kiến cũng là lý do khiến chính quyền tổng thống Barack Obama chưa từng cân nhắc sử dụng MOAB trong thực chiến.
Mỹ dùng MOAB tập kích IS
Mỹ thả bom GBU-43/B tập kích mạng lưới hầm ngầm của IS tại Afghanistan hồi năm 2017. Video: BQP Mỹ
Các quan chức Mỹ cảnh báo rằng triển khai MOAB khó lòng buộc Tehran đầu hàng hoặc giúp Washington giành được thắng lợi chiến lược, nhưng nó vẫn cung cấp cho Tổng thống Trump thêm lựa chọn thay đổi hiện trạng xung đột, mà không phải khởi động lại hoạt động chiến đấu toàn diện.
"Không may là Tổng thống Mỹ đã tự đẩy mình vào tình thế gần như phải hành động. Khi không có loại đạn được thiết kế để xuyên đến độ sâu đó, cần phải tính đến tác động tâm lý mà MOAB hoàn toàn có thể đáp ứng được", một quan chức cho hay.
Phạm Giang (Theo CNN, Business Insider, ABC News)