BS CKI Phùng Quang Duy (chuyên khoa tai mũi họng) thăm khám một bệnh nhân mắc cúm - Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Tưởng đã khỏi cúm, nhưng vẫn chưa khỏe
Trao đổi với Tuổi Trẻ, BS CKI Phùng Quang Duy (chuyên khoa tai mũi họng) cho biết các triệu chứng cấp tính của cúm thường diễn tiến trong khoảng 3 - 5 ngày như sốt, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi.
Tuy nhiên, sau khoảng một tuần, một số người vẫn còn triệu chứng hoặc xuất hiện biểu hiện mới, khiến họ phải quay lại cơ sở y tế. Những lý do thường gặp gồm ho dai dẳng, đau tai, ù tai, nghe kém, đau họng trở lại, đau đầu hoặc sốt tái phát.
Điển hình như trường hợp một người bệnh (55 tuổi, tiền sử bệnh mạn tính huyết áp, tiểu đường) trước đó bị sốt cao khoảng 2 ngày, mệt nhiều nên đi khám. Sau 2 ngày dùng thuốc kháng vi rút theo chỉ định, người bệnh hết sốt, hết đau họng, giảm nhức mỏi toàn thân; tuy nhiên lúc này lại bắt đầu xuất hiện ho nhẹ và sổ mũi.
Theo bác sĩ Duy, ho là một trong những triệu chứng có thể tồn tại kéo dài sau khi các biểu hiện cấp tính của cúm đã thuyên giảm. Người bệnh thường là ho khan, tình trạng ho có thể kéo dài hai tuần hoặc lâu hơn do đường hô hấp cần thời gian hồi phục sau nhiễm vi rút.
Một số bệnh nhân khác tìm tới phòng khám khi bệnh đã đỡ rồi nhưng sốt, đau họng, đau đầu tái lại, hoặc xuất hiện các triệu chứng mới như đau tai, ù tai, nghe kém, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.
Đây có thể là biểu hiện của tình trạng viêm chưa hồi phục hoàn toàn, biến chứng hoặc nhiễm trùng thứ phát, nhưng cũng có thể liên quan đến một bệnh lý khác.
“Người bệnh không nên chủ quan trước những thay đổi bất thường sau cúm, đồng thời không tự ý sử dụng kháng sinh khi bị ho kéo dài, triệu chứng tái lại hoặc xuất hiện triệu chứng mới.
Việc điều trị cần căn cứ vào kết quả thăm khám và nguyên nhân cụ thể; người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để được theo dõi và xử trí phù hợp”, bác sĩ Duy khuyến cáo.
Trẻ nhỏ chờ khám bệnh tại Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) trong bối cảnh các bệnh đường hô hấp gia tăng, trong đó có cúm mùa - Ảnh: XUÂN MAI
Vì sao sau cúm vẫn ho dai dẳng, đau tai, viêm xoang cấp, viêm amidan cấp…?
Bác sĩ Duy phân tích sau khi nhiễm vi rút, lớp biểu mô bảo vệ đường thở có thể bị tổn thương, đồng thời phản ứng viêm khiến niêm mạc trở nên nhạy cảm hơn. Chức năng thanh thải nhầy - lông chuyển (vốn có nhiệm vụ vận chuyển chất nhầy và các hạt có hại ra khỏi đường hô hấp) cũng có thể bị ảnh hưởng.
Trong quá trình này, chất nhầy có thể tăng tiết, còn các đầu tận thần kinh cảm giác tại đường thở trở nên nhạy cảm hơn với những kích thích thông thường như: khói bụi, mùi mạnh, không khí lạnh hoặc việc nói chuyện kéo dài.
Vì vậy, người bệnh vẫn có thể ho dù các triệu chứng cấp tính của cúm đã thuyên giảm. Tình trạng này thường được gọi là ho sau nhiễm vi rút.
Phần lớn trường hợp có xu hướng cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp ho kéo dài đều là diễn tiến bình thường sau cúm.
Ho cũng có thể liên quan đến hen phế quản, bội nhiễm viêm phế quản phổi, viêm mũi xoang...
Một trong những vấn đề có thể gặp sau cúm là bệnh lý tai giữa. Khi bị nghẹt mũi, sổ mũi, người bệnh thường có thói quen khịt mũi liên tục, hoặc hỉ mũi mạnh thay vì vệ sinh mũi đúng cách.
Việc khịt mũi mạnh, hỉ mũi mạnh có thể đưa dịch viêm từ vòm họng vào vòi nhĩ, góp phần làm tăng nguy cơ xuất hiện các vấn đề ở tai giữa.
Vì vậy, người bệnh nên tránh khịt mũi hoặc hỉ mũi quá mạnh. Có thể vệ sinh mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý phù hợp, từng bên mũi, không tạo áp lực quá lớn. Nếu đau tai, ù tai hoặc nghe kém mới xuất hiện, người bệnh cần được khám kiểm tra.
Không chỉ ảnh hưởng đến mũi họng, bác sĩ Duy cho biết còn có thể gây tổn thương đường hô hấp dưới, dẫn đến viêm phế quản hoặc viêm phổi.
Các nhóm cần đặc biệt chú ý gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch, vì có nguy cơ chuyển nặng và tiến triển cấp tính trong những ngày sau mắc cúm.
Sau cúm, tình trạng viêm niêm mạc mũi có thể kéo dài, gây nghẹt mũi, chảy mũi, đau hoặc nặng vùng mặt. Một số người cũng có thể xuất hiện đau họng trở lại, đau khi nuốt hoặc sốt tái phát.
Những biểu hiện này có thể liên quan đến tình trạng viêm đường hô hấp chưa hồi phục hoàn toàn, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của viêm xoang cấp, viêm amidan cấp hoặc một bệnh lý nhiễm trùng khác.
Khi hàng rào biểu mô đường hô hấp bị tổn thương, khả năng bảo vệ tại chỗ có thể suy giảm, tạo điều kiện thuận lợi cho một số tác nhân gây bệnh khác.
Làm gì để giảm ho, phục hồi sau cúm?
Để giảm ho và hỗ trợ phục hồi sau cúm, người bệnh nên: uống đủ nước, ưu tiên nước ấm để làm dịu cổ họng, giảm khô rát; ăn đủ chất (bổ sung đa dạng thực phẩm giàu protein, rau xanh, trái cây, vitamin và khoáng chất; dùng mật ong (có thể giúp làm dịu họng, giảm ho; không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi hoặc người dị ứng với mật ong).
Bên cạnh đó, nên hạn chế khói thuốc lá, bụi, khói, nước hoa và mùi hóa chất mạnh, nước lạnh, đá lạnh, rượu bia và đồ ăn quá lạnh; không khí lạnh hoặc quá khô; thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ, cay nóng, nhiều gia vị.
Trẻ mắc bệnh đường hô hấp nhập viện tăng, có trẻ gặp biến chứng viêm phổiSố trẻ mắc các bệnh đường hô hấp phải nhập viện điều trị tại khoa hô hấp 1 Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) đang tăng, trong đó có nhiều trẻ gặp biến chứng viêm phổi, viêm tiểu phế quản phải điều trị, theo dõi sát.