Đại biểu Nguyễn Lân Hiếu - Ảnh: QUỐC HỘI
Ngày 3-11, Quốc hội thảo luận dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
Đề xuất cho phép bệnh viện dùng bằng sáng chế làm tài sản thế chấp vay vốn
Từ thực tiễn ngành y, nêu ý kiến thảo luận về thuốc, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Hà Nội) cho hay thời hạn bảo hộ hiện nay theo thông lệ quốc tế là khoảng 20 năm với thuốc gốc.
Trong thực tế, ông nêu có tình trạng một số doanh nghiệp thay đổi dạng muối, dạng bào chế, liều dùng để xin bằng sáng chế mới. Việc này nhằm kéo dài thời hạn bảo hộ, độc quyền sáng chế với sản phẩm và chặn dòng thuốc generic (thuốc có cùng hoạt chất với thuốc gốc).
Từ thực tế này ông đề nghị luật quy định cụ thể hơn tiêu chí đánh giá trình độ sáng tạo của sáng chế dược phẩm. Theo đó những thay đổi về dạng tồn tại hoặc công dụng của chất đã biết không nên được coi là có trình độ sáng tạo nếu không làm tăng đáng kể hiệu quả điều trị.
Ông cũng đề nghị luật hóa rõ ngoại lệ cho phép doanh nghiệp Việt Nam được nghiên cứu, thử nghiệm, nộp hồ sơ đăng ký thuốc generic ngay trong thời gian bằng gốc còn hiệu lực.
Việc này để hết bảo hộ là có thuốc ngay cho người dân, nếu không sẽ bị chậm từ 2-3 năm.
Về trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế, đại biểu nêu dự thảo lần này được đánh giá là bước đột phá và trong y khoa, AI đang hỗ trợ rất nhiều như đọc CT, MRI, hỗ trợ kê đơn thuốc, phát hiện các sai sót y khoa...
Nhưng ông đề nghị giữ nguyên tắc AI không phải là tác giả. Kết quả chẩn đoán do AI hỗ trợ nhưng quyền tác giả phải thuộc về bác sĩ, nhóm nghiên cứu chịu trách nhiệm lâm sàng.
Phải ghi rõ: "Sản phẩm tạo ra bởi hệ thống AI không được bảo hộ quyền tác giả nếu không có sự can thiệp sáng tạo của con người".
Theo đại biểu Hiếu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội có hàng triệu dữ liệu của bệnh nhân đã ẩn danh hóa - đó là tài sản và cần bổ sung quy định nghĩa vụ xin phép khi dùng dữ liệu đó để huấn luyện AI thương mại.
Ông cũng ủng hộ việc bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng để giúp chuyển giao kỹ thuật nhanh nhất. Ông nói trong y tế một bằng sáng chế chất lượng kém cấp ra sẽ chặn cả ngành generic rất nhiều.
Từ đó đề nghị giữ cơ chế thẩm định chuyên sâu bắt buộc cho sáng chế dược phẩm, sinh học và có đội ngũ giám định viên y - dược riêng.
Về tài sản trí tuệ trong bệnh viện, trường đại học, ông nêu hiện nay trong các bệnh viện, bác sĩ cải tiến dụng cụ, viết giáo trình, phương pháp điều trị mới có quyền sở hữu nhưng quyền sở hữu rất mơ hồ giữa bác sĩ - bệnh viện.
Vì vậy đề nghị có quy định rõ ràng để khi cấp bằng sáng chế đó thì bệnh viện là chủ sở hữu và phải chia sẻ quyền lợi với tác giả. Đồng thời cho phép bệnh viện dùng bằng sáng chế, nhãn hiệu làm tài sản góp vốn, thế chấp vay vốn bởi đây là yếu tố rất quan trọng để bệnh viện tự chủ.
Một nội dung tiếp theo được đại biểu nêu ra cần có ngoại lệ sử dụng hợp lý cho mục đích giảng dạy, cấp cứu để bác sĩ huấn luyện được phép sử dụng phác đồ trong sách chuyên khoa dùng cho khám, chữa bệnh mà không bị coi là xâm phạm.
"Với y học cổ truyền không thể để cây thuốc Việt Nam bị mang ra nước ngoài tách chiết, đăng ký bằng sáng chế rồi sau đó quay lại mang về Việt Nam sử dụng", ông Lân Hiếu nêu thêm.
Ông nhấn mạnh mỗi ngày chậm ứng dụng công nghệ mới là một thiệt thòi cho bệnh nhân Việt Nam. Vì phải rất cần thiết hỗ trợ cho người dân có ứng dụng mới nhất để chăm sóc sức khỏe.
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung - Ảnh: QUỐC HỘI
Mỗi năm có 300.000 sinh viên, học viên tốt nghiệp, khóa luận, luận văn... ra sao?
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) cho biết mỗi năm Việt Nam có khoảng 300.000 sinh viên, học viên sau đại học tốt nghiệp, kèm theo là các khóa luận, luận văn, luận án được hoàn thành.
"Người học tạo ra nhưng làm sao để ghi nhận tác giả và minh bạch quyền sở hữu?" - ông đặt vấn đề.
Ông phân tích đằng sau mỗi công trình là lao động trí tuệ và có thể là những sản phẩm, sáng chế, phần mềm, thiết kế hay giải pháp có giá trị ứng dụng.
Nếu không xác định rõ ai là người sáng tạo, ai có quyền đăng ký, khai thác và hưởng lợi, kết quả nghiên cứu dễ bị bỏ phí, còn người học, người hướng dẫn có nguy cơ không được ghi nhận xứng đáng.
Vì vậy đây không chỉ là việc nội bộ của cơ sở đào tạo, mà còn liên quan trực tiếp đến chuyển giao công nghệ và nguồn lực đổi mới sáng tạo của đất nước.
Ông đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, đưa vào luật nguyên tắc "người học trực tiếp sáng tạo là tác giả, đồng tác giả hoặc người sáng tạo, chọn tạo.
Với sản phẩm tạo ra ngoài nhiệm vụ, không dùng nguồn lực cơ sở đào tạo bố trí riêng để tạo sản phẩm, quyền đăng ký (nếu có) và quyền với sản phẩm thuộc người học, trừ luật quy định khác hoặc có thỏa thuận bằng văn bản".
Ông cho rằng nếu sản phẩm hình thành theo nhiệm vụ hoặc từ nguồn lực đó, các bên phải thỏa thuận trước về quyền, khai thác và chia lợi ích.
"Việc học tập, hướng dẫn thông thường không làm phát sinh quyền cho cơ sở đào tạo, không buộc người học chuyển giao toàn bộ quyền để được học tập, dự thi hoặc tốt nghiệp", ông bày tỏ quan điểm.
Đại biểu đề nghị ngăn chặn đầu tư núp bóng, đầu tư chui để rửa tiền, buôn lậu, lừa đảoNgày 2-11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.