Quan điểm trên được đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đưa ra khi góp ý về dự thảo Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) trong phiên thảo luận sáng 2/11.
Đại biểu Quốc hội Trịnh Xuân An.
Khẳng định hiến mô, hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, trao cơ hội sống cho người bệnh, đại biểu cho rằng trách nhiệm của pháp luật là bảo vệ nghĩa cử ấy bằng những quy định chặt chẽ, nhân văn, để người hiến được bảo vệ, người dân tin tưởng và thầy thuốc có cơ sở pháp lý vững chắc để cứu chữa bệnh nhân.
“Tôi ghi nhận việc Bộ Y tế đã lắng nghe, dự kiến tiếp thu, điều chỉnh các quy định liên quan đến người dưới 18 tuổi. Tôi tán thành hướng điều chỉnh thận trọng này”, ông An nói.
Góp ý thêm để hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu An đề nghị làm rõ việc bỏ quyền đăng ký hiến không đồng nghĩa với cấm mọi trường hợp hiến của người dưới 18 tuổi.
Điều 10 trong dự thảo Luật chỉ cho người từ đủ 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, nhưng điểm đ khoản 1 Điều 12 vẫn cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và có sự đồng ý của cha mẹ theo quy định. Điều 12, Điều 20 vẫn cho phép lấy mô, tạng sau chết não hoặc chết tuần hoàn khi người đại diện đồng ý bằng văn bản.
“Đề nghị giải thích rõ sự phân biệt này; đồng thời bổ sung cơ chế ghi nhận ý kiến của người dưới 18 tuổi theo khả năng nhận thức, không lấy mô khi người đó có khả năng nhận thức và thể hiện sự phản đối. Không để tình cảm, trách nhiệm gia đình trở thành sức ép buộc một người phải hiến”, ông Trịnh Xuân An nhấn mạnh.
Vấn đề quan trọng khác được đại biểu Trịnh Xuân An nêu là cần xác lập vai trò thực chất của Hội đồng tư vấn lấy, ghép mô.
Theo ông, sự đồng ý hiến và kết luận đủ điều kiện lấy mô là hai yêu cầu độc lập, phải đồng thời được đáp ứng. Người hiến, người đại diện quyết định việc tự nguyện hiến theo pháp luật; Hội đồng đánh giá điều kiện pháp lý, chuyên môn, mức độ an toàn và nguy cơ bị lợi dụng.
Vì vậy, ông An lưu ý việc quy định Hội đồng kết luận bằng văn bản không phải là quyết định thay ý chí người hiến. Đó là căn cứ xác nhận trường hợp này có đủ điều kiện để thực hiện hay không.
“Tôi đề nghị đối với người hiến dưới 18 tuổi, phải có kết luận bằng văn bản của Hội đồng, làm rõ nguy cơ trước mắt và lâu dài, tính tự nguyện, căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp và dấu hiệu xung đột lợi ích. Khi chưa đủ căn cứ hoặc còn nghi vấn thì chưa được tiến hành”, đại biểu góp ý.
Đại biểu Đoàn Đồng Nai nhìn nhận cơ chế này bảo vệ người hiến, đồng thời bảo vệ thầy thuốc bằng một quy trình minh bạch, có đánh giá liên ngành và trách nhiệm cụ thể.
Đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị kiểm soát chặt quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội. “Dư luận lo ngại có người cố ý dùng thuốc, can thiệp làm người bệnh chết rồi hợp thức hóa việc lấy tạng. Cần giải đáp lo ngại ấy bằng những cơ chế có thể kiểm chứng”, theo lời đại biểu Trịnh Xuân An.
Đại biểu nhấn mạnh quan điểm mọi người bệnh phải được điều trị, cấp cứu đầy đủ. Khả năng hiến tạng không được chi phối quyết định điều trị. Hội đồng có nhiệm vụ xác định tình trạng chết theo tiêu chuẩn chuyên môn; không có quyền cho phép làm người bệnh chết để lấy tạng.
Cùng với đó, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị luật đặt ra nguyên tắc bắt buộc về kiểm tra nguyên nhân, diễn biến bệnh; rà soát thuốc và các can thiệp; loại trừ yếu tố có thể làm sai lệch đánh giá, nhất là ảnh hưởng có khả năng hồi phục do thuốc khi xác định chết não. Quy trình chuyên môn phải ghi nhận đầy đủ thời điểm, kết quả, người thực hiện và kết luận để kiểm tra, truy xuất.
Cố ý tước đoạt tính mạng để lấy tạng phải được xem xét, xử lý theo pháp luật hình sự. Văn bản đồng ý hiến hay biên bản Hội đồng không thể hợp pháp hóa hành vi phạm tội. Khi có dấu hiệu bất thường, phải phối hợp ngay với cơ quan có thẩm quyền, bảo toàn hồ sơ, chứng cứ.
“Luật phải bảo vệ tối đa sức khỏe, sinh mệnh người dân Việt Nam, tạo cơ hội cứu chữa an toàn và cơ chế hữu hiệu ngăn chặn giết người, cưỡng ép hiến, mua bán, ghép tạng trái pháp luật. Bảo vệ người hiến, người bệnh và thầy thuốc chính là nền tảng củng cố niềm tin, lan tỏa nghĩa cử hiến tặng”, đại biểu nói thêm.