Giá xăng dầu lập đỉnh sáu tháng
Tại kỳ điều hành ngày 24/9, giá xăng E5 RON92 tăng 1.258 đồng/lít, lên 26.397 đồng/lít; xăng E10 RON95-III tăng 1.451 đồng/lít, lên 27.087 đồng/lít. Giá dầu diesel 0.05S tăng 552 đồng/lít, lên 30.497 đồng/lít; dầu mazut 180CST 3.5S tăng 276 đồng/kg, lên 19.472 đồng/kg.
Đây là kỳ tăng giá thứ tư liên tiếp của xăng E5 RON92, với tổng mức tăng 4.634 đồng/lít. Xăng E10 RON95-III cũng tăng 4.485 đồng/lít qua 4 kỳ điều hành. Trong khi đó, giá dầu diesel đã tăng 3 kỳ liên tiếp, tổng cộng 2.754 đồng/lít.
Dù chưa trở lại mức đỉnh 30.114 đồng/lít của E5 RON92 và 33.840 đồng/lít của E10 RON95-III hồi cuối tháng 3, mặt bằng giá hiện nay đã lên mức cao nhất trong khoảng sáu tháng qua. So với mức đỉnh trước đó, E5 RON92 còn thấp hơn 3.717 đồng/lít, trong khi E10 RON95-III thấp hơn 6.753 đồng/lít.
Đà tăng của giá xăng dầu diễn ra trong thời điểm các chính sách hỗ trợ về thuế sắp hết hiệu lực, tạo thêm sức ép lên mặt bằng giá. Theo Nghị quyết 34, các chính sách giảm thuế nhập khẩu MFN, thuế bảo vệ môi trường và VAT đối với xăng dầu chỉ được áp dụng đến hết ngày 30/9.
Tác động từ giá nhiên liệu đã thể hiện rõ trong diễn biến chỉ số giá tiêu dùng. Báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, CPI tháng 8 tăng 0,47% so với tháng trước, chủ yếu do giá xăng dầu trong nước tăng theo diễn biến giá nhiên liệu thế giới.
Trong đó, nhóm giao thông tăng 4,09%, tác động làm CPI chung tăng 0,41 điểm phần trăm. Cục Thống kê cho biết, chỉ số giá dầu diesel tăng 22,15%, giá xăng tăng 9,53% là nguyên nhân chủ yếu khiến nhóm giao thông tăng mạnh.
Hàng hóa chịu thêm sức ép
Từ nhiên liệu, tác động của giá xăng dầu có thể lan sang chi phí vận tải, nguyên liệu và sản xuất, qua đó gây sức ép lên giá hàng hóa.
Ngành chăn nuôi đang chịu tác động kép khi giá nguyên liệu nhập khẩu tăng, nguồn cung hạn chế và chi phí vận chuyển leo thang. Giá xăng dầu tăng tạo thêm một yếu tố khiến giá thành sản xuất tiếp tục bị đẩy lên.
Ông Nguyễn Kim Đoán, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai cho biết, từ cuối tháng 8 đến đầu tháng 9, giá thức ăn chăn nuôi đã được điều chỉnh 5 lần.
Theo ông Đoán, trong tháng 10/2026, giá thức ăn chăn nuôi có thể tiếp tục tăng ít nhất khoảng 1.000 đồng/kg. Với mức tăng này, chi phí thức ăn cho mỗi con heo có thể tăng gần 500.000 đồng, chưa kể chi phí vận chuyển và các khoản đầu vào khác.
Theo ông Nguyễn Trí Công, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai, áp lực chi phí còn đến từ giá nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi, đặc biệt là đậu nành. Giá mặt hàng này đã tăng mạnh trong khi nguồn cung hạn chế.
Nếu trước đây giá đậu nành nhập khẩu bình quân khoảng 8.000-9.000 đồng/kg thì nay đã lên khoảng 12.000 đồng/kg. Đây là một trong những nguyên liệu quan trọng của ngành sản xuất thức ăn chăn nuôi.
Bên cạnh giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển cũng gia tăng do những biến động trên các tuyến vận tải liên quan đến tình hình địa chính trị. Theo ông Công, nguồn cung bị ảnh hưởng trong khi chi phí tăng là một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi phải liên tục điều chỉnh giá.
“Cứ sau mỗi đợt giá xăng dầu tăng, các doanh nghiệp lại điều chỉnh giá thức ăn chăn nuôi một lần. Trong một tháng qua, giá thức ăn chăn nuôi đã tăng 4-5 lần và sắp tới có thể còn tiếp tục tăng”, ông Công nói.
Trong khi chi phí đầu vào tăng, giá heo chưa tăng tương ứng. Điều này khiến biên lợi nhuận của người chăn nuôi tiếp tục chịu sức ép.
“Giá thức ăn chăn nuôi sắp tới có thể sẽ tiếp tục tăng, trong khi giá heo hiện nay chưa tăng đáng kể. Điều này sẽ tạo áp lực đối với người chăn nuôi”, ông Công nhận định.
Không chỉ ngành chăn nuôi, khi giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, chi phí vận tải và lưu thông hàng hóa cũng có nguy cơ tăng theo. Đây là kênh tác động trực tiếp đến mặt bằng giá trong những tháng cuối năm.
Cách nào kìm hãm đà tăng giá?
Theo PGS, TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, giá nhiên liệu càng duy trì ở mức cao, áp lực lên chi phí giao thông, vận tải và lưu thông hàng hóa càng lớn. Chi phí đầu vào tăng có thể từng bước được phản ánh vào giá bán.
Đáng chú ý, tác động của giá xăng dầu có độ trễ. Ngay cả khi giá nhiên liệu giảm, giá cước vận tải và hàng hóa chưa chắc giảm ngay bởi doanh nghiệp vẫn phải hấp thụ phần chi phí đầu vào đã tăng trước đó.
Trong những tháng cuối năm, ông Thịnh cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động tiết giảm chi phí, tối ưu hoạt động sản xuất, vận chuyển và phân phối để hạn chế chuyển toàn bộ phần chi phí gia tăng vào giá bán.
Ở góc độ quản lý, các khoản chi phí có khả năng tác động đến mặt bằng giá, nhất là chi phí giao thông, vận tải, cần được theo dõi và rà soát chặt chẽ. Khi giá nhiên liệu giảm, chi phí vận chuyển cũng cần được điều chỉnh phù hợp, tránh tình trạng giá hàng hóa tiếp tục neo cao dù chi phí đầu vào đã hạ nhiệt.
Để kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô trong những tháng cuối năm, ông Thịnh cho rằng, cần linh hoạt sử dụng các công cụ thuế, phí và Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, nhất là trong những thời điểm thị trường xuất hiện các đợt tăng giá mạnh.
“Điều quan trọng trong giai đoạn này là phải làm sao không để mặt bằng giá tiếp tục tăng thêm. Nếu chưa thể kéo giá xuống, ít nhất phải kiểm soát để tốc độ tăng chậm lại, hạn chế phát sinh các chi phí không cần thiết”, PGS, TS Đinh Trọng Thịnh nhấn mạnh.
Tuy nhiên, dư địa để sử dụng các công cụ bình ổn giá hiện không còn nhiều.
TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc nghiên cứu chính sách vĩ mô Trung tâm Green-X (Đại học VinUni), cho rằng, dư địa chính sách để kìm hãm đà tăng giá xăng dầu đang thu hẹp khi các chính sách giảm thuế không còn nhiều khả năng mở rộng, trong khi Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng hạn chế về nguồn lực.
Theo ông, riêng việc gia hạn chính sách giảm thuế thêm ba tháng đã khiến ngân sách giảm khoảng 15.400 tỷ đồng. Trong khi đó, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đang phải vay ngân sách 8.000 tỷ đồng và phải hoàn trả trong năm tài khóa.
Thực tế, số dư Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tại hai doanh nghiệp lớn là Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đều đang âm.
Trong kỳ từ ngày 17/9 đến trước thời điểm điều chỉnh giá ngày 24/9, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đã chi 276 tỷ đồng từ nguồn tạm ứng ngân sách. Qua đó, số dư quỹ tại tài khoản tạm ứng từ ngân sách âm 263 tỷ đồng.
Tại PVOIL, số dư quỹ âm 1.766,41 tỷ đồng, gồm 328,67 tỷ đồng từ nguồn tạm ứng ngân sách và 1.437,74 tỷ đồng không từ nguồn tạm ứng.
Trong bối cảnh nguồn lực bình ổn hạn chế, TS Nguyễn Tú Anh cho rằng, cần ưu tiên nguồn lực cho dầu diesel nếu giá tiếp tục tăng cao, bởi đây là mặt hàng đầu vào của sản xuất và có tác động rộng đến giá hàng hóa.
Ông đề xuất nghiên cứu phương án tiếp tục bổ sung nguồn lực cho Quỹ, trong đó có thể huy động vốn thông qua trái phiếu ngắn hạn. Khi thị trường ổn định, nguồn thu của Quỹ có thể được sử dụng để mua lại và hoàn trả trái phiếu.
Đại Hoàng, Hồng Hạnh