Hãng thông tấn Iraq (INA) dẫn lời Người phát ngôn của Tổng Tư lệnh các lực lượng vũ trang Iraq, ông Sabah al-Numan khẳng định toàn bộ lực lượng Mỹ và liên minh quốc tế hoàn tất kế hoạch rút quân đúng thời hạn 30/9 đã được thống nhất. Quan chức này nhấn mạnh hiện không còn lực lượng quân sự nước ngoài hoặc căn cứ quân sự nước ngoài trên lãnh thổ Iraq. Một quan chức Chính phủ Iraq cũng xác nhận các lực lượng tác chiến và hậu cần của Mỹ đã rời Iraq. Bộ trưởng Ngoại giao Iraq Fawad Hussein còn cho biết, lực lượng Mỹ rời Iraq trước thời hạn. Theo ông al-Numan, tình hình an ninh tại Iraq hiện ổn định, các lực lượng an ninh được triển khai trên cả nước và Chính phủ Iraq kiểm soát toàn bộ lãnh thổ.
Việc rút quân hoàn toàn cũng đánh dấu kết thúc cuộc can thiệp của Mỹ tại Iraq trong hơn 2 thập niên. Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003 nhằm lật đổ chính quyền của Tổng thống Saddam Hussein và rút lực lượng chiến đấu vào cuối năm 2011. Washington triển khai quân trở lại Iraq năm 2014 theo đề nghị của Baghdad nhằm hỗ trợ chống IS, sau khi tổ chức này chiếm giữ nhiều khu vực rộng lớn tại Iraq và Syria. Năm 2017, Mỹ tuyên bố IS đã bị đánh bại về mặt quân sự tại Iraq. Những năm gần đây, Mỹ duy trì khoảng 2.500 quân nhân tại Iraq, chủ yếu tại thủ đô Baghdad và Erbil - thủ phủ khu bán tự trị của người Kurd ở miền bắc Iraq. Năm 2024, Iraq và Mỹ đạt thỏa thuận chấm dứt sứ mệnh của liên minh quốc tế do Mỹ đứng đầu chống IS tại Iraq trước ngày 30/9/2026.
Theo ông al-Numan, sau khi sứ mệnh chống IS tại Iraq kết thúc, quan hệ giữa Iraq và liên minh quốc tế chuyển sang hình thức hợp tác song phương, tập trung vào các lĩnh vực phù hợp với nhu cầu của hai bên. Theo kế hoạch mới giữa Mỹ và Iraq, lực lượng an ninh Iraq sẽ đảm nhiệm vai trò chủ lực trong các hoạt động chống khủng bố, trong khi hợp tác giữa hai nước chuyển sang các lĩnh vực như cố vấn, huấn luyện và chia sẻ thông tin tình báo.
Trong khi đó, theo Văn phòng Thủ tướng Iraq, Baghdad và Washington sẽ chuyển trọng tâm hợp tác, từ lĩnh vực quân sự sang quan hệ đối tác kinh tế dài hạn. Tại cuộc gặp bên lề khóa họp thứ 81 Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York tuần trước, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thảo luận tăng cường quan hệ hai nước, về chính trị, kinh tế, đầu tư, cũng như về tình hình Trung Đông và các nỗ lực củng cố an ninh khu vực. Quan hệ Mỹ-Iraq hướng tới giai đoạn mới, trong đó hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được đặt ở vị trí quan trọng. Iraq kêu gọi doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào Iraq, trong các lĩnh vực dầu khí, điện, cơ sở hạ tầng và công nghiệp nhằm đa dạng hóa nền kinh tế. Mỹ ủng hộ nỗ lực của Chính phủ Iraq nhằm đưa vũ khí của các nhóm vũ trang ngoài quân đội chính quy về dưới sự kiểm soát của Nhà nước, dù thừa nhận đây là một quá trình phức tạp.
Với Iraq, ngày lực lượng Mỹ và các nước hoàn tất rút quân đánh dấu cột mốc mới và khởi đầu của chủ quyền quốc gia. Chính phủ Iraq quyết định lấy ngày 30/9 và 1/10 là ngày lễ - Ngày chủ quyền quốc gia. Thủ tướng Ali al-Zaidi nhấn mạnh: “Ngày 1/10/2026 là một ngày mới trong tiến trình xây dựng Nhà nước Iraq, khi đất nước không còn sự hiện diện quân sự nước ngoài và chủ quyền quốc gia được khôi phục hoàn toàn trên toàn lãnh thổ”.
Tuy nhiên, lễ kỷ niệm Ngày Chủ quyền quốc gia diễn ra trong bối cảnh người Iraq vẫn chia rẽ quan điểm về việc Mỹ rút quân. Nhiều bảng hiệu kỷ niệm được dựng lên ở Baghdad, trong đó có bảng hiệu mang dòng chữ “Lấy lại quyền quyết định và xây dựng tổ ấm”, với hình ảnh bàn tay lật trang giấy biểu thị từ các hoạt động quân sự sang kỷ nguyên xây dựng và thịnh vượng. Những người ủng hộ việc rút quân coi đây là thành tựu lịch sử và là bước tiến hướng tới an ninh độc lập.
Trong khi đó, nhiều lãnh đạo người Kurd và người Hồi giáo dòng Sunni vẫn chưa hết hoài nghi. Họ lập luận rằng việc lực lượng nước ngoài rút quân là quá sớm, khi xét đến mối đe dọa liên tục từ các nhóm khủng bố IS nằm vùng và thực tế các cuộc tấn công bằng thiết bị không người lái và tên lửa gia tăng gần đây. Việc thiếu vắng sự hỗ trợ về tình báo và phòng không của Mỹ có thể tạo ra những lỗ hổng an ninh.
Báo The National dẫn nhận định của giới lãnh đạo khu vực người Kurd cho rằng, môi trường an ninh của Iraq còn quá mong manh và các nhóm phiến quân có thể lợi dụng khoảng trống an ninh và khôi phục hoạt động nổi dậy. Đặc biệt, việc Mỹ rút quân có nguy cơ “làm hồi sinh” các chiến binh IS. Nguồn tin an ninh cho biết, một nhóm nghi là thành viên IS lên kế hoạch tấn công trùng với thời điểm Mỹ rút quân. Âm mưu này làm nổi bật mối lo ngại các nhóm phiến quân có khả năng lợi dụng lỗ hổng an ninh và hoạt động trở lại.
Vũ Hà