Ngày 18/4/1999, Sarita, một giảng viên tại New Senior Secondary School ở Ludhiana, bang Punjab trên đường đi bộ gần một cây cầu kênh đã rơi xuống một hố ga thoát nước không có nắp.
Theo hồ sơ vụ kiện, hố ga nằm trên đường công cộng nhưng gần như không thể nhận biết bởi phần đường ống và miệng hố bị cỏ, lá che phủ.
Phải hơn 69 giờ sau, ngày 21/4, thi thể Sarita mới được tìm thấy. Khám nghiệm tử xác định bà tử vong do ngạt nước.
Gia đình bà khởi kiện, cho rằng cái chết xảy ra do sự tắc trách của cơ quan chịu trách nhiệm duy trì hệ thống thoát nước và đường công cộng.
Chồng, con trai và con gái Sarita đề nghị tòa buộc chính quyền có biện pháp ngăn những tai nạn tương tự tái diễn.
Chính quyền: Người dân có thể đã đi đứng không cẩn thận
Phải 11 năm sau, vụ kiện mới được xét xử. Sự việc được các cơ quan nhà nước thừa nhận tuy nhiên xuất hiện tranh luận về trách nhiệm.
Chính quyền Punjab cho biết đã yêu cầu các cơ quan địa phương kiểm tra hố ga trong phạm vi quản lý, thay thế những nắp bị hỏng hoặc mất và thường xuyên kiểm tra để bảo đảm an toàn.
Trong khi đó, Cơ quan cấp thoát nước Punjab cho rằng hệ thống thoát nước tại Ludhiana được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 1993, sau đó đã được bàn giao cho chính quyền thành phố.
Vì vậy, theo lập luận của cơ quan này, việc bảo trì thuộc trách nhiệm của chính quyền địa phương chứ không phải đơn vị xây dựng hệ thống.
Phía chính quyền cũng cho rằng người bị nạn có thể đã thiếu thận trọng khi đi trên đường. Song tòa không chấp nhận lập luận này.
Thẩm phán đánh giá một hố ga mở trên đường công cộng, không được bảo vệ, tự thân đã tạo ra nguy cơ nghiêm trọng. Việc người đi đường có thể không nhận ra miệng hố, đặc biệt khi bị cỏ và lá che khuất, là điều chính quyền phải tính đến khi thực hiện nghĩa vụ bảo trì.
Và một chiếc nắp hố ga không chỉ là chuyện bảo trì. Trong phán quyết, tòa không xem việc duy trì hạ tầng công cộng đơn thuần là một công việc hành chính.
Viện dẫn các quy định của bang Punjab về chức năng của chính quyền đô thị, trong đó bao gồm đường sá, cầu cống, vệ sinh công cộng và các tiện ích đô thị, thẩm phán xác định nghĩa vụ bảo trì hệ thống thoát nước và đường công cộng là nghĩa vụ pháp lý của cơ quan được giao quản lý.
Nói cách khác, khi chính quyền địa phương có quyền xây dựng, quản lý hoặc vận hành một hệ thống phục vụ cộng đồng thì đi kèm với quyền đó là nghĩa vụ duy trì nó trong trạng thái an toàn.
Tòa nhận định rằng nếu một hố ga bị bỏ ngỏ dẫn đến cái chết thì đó là hậu quả có liên quan trực tiếp đến việc bảo trì không đầy đủ. Tòa cũng bác lập luận về lỗi bất cẩn của người tử vong.
Tòa dẫn lại một số án lệ trước đó liên quan đến trách nhiệm của cơ quan đô thị khi đường sá, hệ thống chiếu sáng hoặc công trình công cộng không được duy trì an toàn.
Trong một vụ được viện dẫn, Tòa án Punjab & Haryana từng xác định trách nhiệm của chính quyền đô thị sau khi một đứa trẻ tử vong vì rơi xuống hố ga không có nắp. Tòa khi đó cho rằng việc chính quyền có nghĩa vụ cung cấp các tiện ích công cộng cũng đồng nghĩa với nghĩa vụ bảo đảm chúng được duy trì đúng cách.
Thẩm phán viện dẫn các án lệ để khẳng định rằng bồi thường có thể là một biện pháp khắc phục đối với những thiệt hại phát sinh từ việc cơ quan công quyền không thực hiện nghĩa vụ của mình.
Sarita qua đời khi 54 tuổi, mức lương khoảng 3.470 rupee mỗi tháng. Sau khi tính phần chi phí cá nhân và mức đóng góp cho gia đình, tòa xác định tổng số tiền bồi thường là 350.000 rupee, cộng lãi suất 9% tính từ ngày xảy ra tai nạn đến khi thanh toán.
Một phần đáng chú ý khác của phán quyết nằm ở những gì xảy ra sau cái chết của Sarita.
Cân nhắc khi hình sự hóa trách nhiệm cán bộ
Trong quá trình giải quyết vụ kiện, chính quyền cho biết các hố ga mất nắp đã được thay thế và nhiều chỉ thị được ban hành yêu cầu cơ quan địa phương kiểm tra, bảo trì hệ thống thoát nước.
Nhưng theo các tài liệu báo chí mà tòa viện dẫn, vấn đề vẫn tiếp diễn.
Phán quyết dẫn thông tin cho biết riêng trong năm trước thời điểm xét xử đã có 6 người chết do rơi xuống hố ga ở Ludhiana. Trong những vụ việc đó, chính quyền thành phố bị cho là đã không nhận trách nhiệm.
Một bài báo khác cũng đề cập cái chết của một trẻ em 7 tuổi do rơi xuống hố ga, cho thấy những biện pháp được đưa ra trước đó chưa giải quyết được triệt để nguy cơ.
Chi tiết này khiến vụ kiện vượt khỏi phạm vi một yêu cầu bồi thường cho một gia đình.
Câu hỏi được đặt ra là liệu việc ban hành văn bản yêu cầu cấp dưới kiểm tra, sửa chữa có đủ để chính quyền hoàn thành nghĩa vụ hay không, nếu trên thực tế những hố ga nguy hiểm vẫn tồn tại và tiếp tục gây thương vong.
Tòa do đó đặt vấn đề trách nhiệm hình sự. Phán quyết đi xa hơn câu chuyện bồi thường.
Thẩm phán cho rằng nếu những cái chết do hố ga không được che chắn trở thành vấn đề lặp đi lặp lại, chỉ gửi công văn nhắc nhở các cơ quan cấp dưới sẽ không đủ để giải quyết.
Tòa đề cập khả năng xem xét trách nhiệm hình sự đối với sự tắc trách của quan chức địa phương trong những vụ việc tương lai.
Theo HĐXX, cảnh sát không nên chỉ lập hồ sơ rồi để cuộc điều tra đi vào bế tắc. Trong trường hợp xảy ra tai nạn, cần xác định cơ quan, cá nhân nào có nhiệm vụ bảo đảm an toàn, họ có biết hoặc phải biết về nguy cơ hay không và đã thực hiện những biện pháp cần thiết để ngăn hậu quả hay chưa.
Tuy nhiên, với vụ Sarita, tòa không chấp nhận yêu cầu khởi tố về tội ngộ sát mà gia đình đưa ra.
Lý do được nêu trong phán quyết là vụ việc đã xảy ra hơn 11 năm trước khi tòa giải quyết. Trong hoàn cảnh đó, tòa cho rằng việc bồi thường là biện pháp khắc phục phù hợp.
Vụ Sarita xảy ra từ năm 1999, nhưng phán quyết được đưa ra năm 2011, cho thấy quá trình giải quyết kéo dài hơn một thập kỷ.
Song theo tòa ý nghĩa của vụ án sẽ là câu chuyện không bao giờ cũ: Đường phố, hệ thống thoát nước và các công trình công cộng được tạo ra để phục vụ người dân, vì vậy cơ quan được giao quản lý không chỉ có quyền quản lý mà còn có nghĩa vụ duy trì chúng trong trạng thái an toàn.
Một nắp hố ga bị mất có thể thoạt nhìn chỉ là một khiếm khuyết nhỏ của cơ sở vật chất. Nhưng khi nó tồn tại trên tuyến đường mà người dân sử dụng mỗi ngày, nguy cơ từ đó có thể trở thành vấn đề về an toàn tính mạng.
Mới đây nhất, tháng 11/2025, tại Karachi, Pakistan, một cậu bé 3 tuổi cũng trượt chân ngã xuống hố ga không có nắp đậy gần một cửa hàng bách hóa, được tìm thấy sau 15 giờ cứu hộ và đã tử vong.
Chỉ riêng trong năm đó đã có 23 công dân địa phương thiệt mạng trong các cống rãnh hở. Người dân địa phương đã làm đơn kiến nghị tập thể đệ trình tòa án yêu cầu khởi tố vụ án hình sự.
Đơn chỉ ra rằng các hoạt động cứu hộ đã bị trì hoãn, buộc người dân phải tự thuê máy móc hạng nặng. Họ yêu cầu phải lập hồ sơ vụ án giết người đối với các quan chức bị thành phố và bổ nhiệm một sĩ quan cảnh sát cấp cao để giám sát cuộc điều tra.
Hải Thư (Theo CaseMine, The Express Tribune)