Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân (JINR) được thành lập năm 1956 và Việt Nam trở thành quốc gia thành viên ngay trong năm đó. 70 năm qua, có những nhà khoa học thuộc các thế hệ đầu tiên đã góp phần đặt nền móng cho vật lý hạt nhân, vật lý hạt cơ bản và vật lý năng lượng cao của Việt Nam; có những người tiếp tục xây dựng các hướng nghiên cứu, các nhóm khoa học và đào tạo nên nhiều thế hệ học trò; và hôm nay có những nhà khoa học trẻ đang chuẩn bị tiếp tục câu chuyện ấy.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái nhấn mạnh, một bài báo có thể là kết quả của một nghiên cứu, một công nghệ có thể là kết quả của một dự án, nhưng những nhà khoa học được đào tạo, những nhóm nghiên cứu được hình thành và năng lực khoa học được tích lũy mới là tài sản có khả năng tiếp tục tạo ra những nghiên cứu, công nghệ và sản phẩm tiếp theo.
Bên cạnh đó, những lĩnh vực công nghệ chiến lược ngày nay không thể phát triển chỉ bằng việc mua hoặc tiếp nhận một công nghệ riêng lẻ; đằng sau một công nghệ là khoa học cơ bản, đội ngũ chuyên gia, phòng thí nghiệm, hạ tầng nghiên cứu, dữ liệu và cả một hệ sinh thái được tích lũy trong nhiều năm.
"Việt Nam đang tiếp tục triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, đồng thời tăng cường tiềm lực khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực phục vụ phát triển thì ứng dụng năng lượng nguyên tử, nhu cầu xây dựng năng lực khoa học hạt nhân của quốc gia càng trở nên cấp thiết", Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái bày tỏ.
Trong bối cảnh đó, giá trị của JINR không chỉ nằm ở việc cho chúng ta cơ hội tiếp cận những thiết bị hay công trình khoa học lớn mà quan trọng hơn là mang đến một môi trường nơi con người, tri thức và hạ tầng nghiên cứu cùng được phát triển; nơi các nhà khoa học Việt Nam có thể tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra tri thức mới. Đây cũng chính là điều Việt Nam đang cần khi bước vào giai đoạn phát triển mới, với những bài toán phát triển mới và những thách thức mới.
Đề cập đến các nghị quyết của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và yêu cầu hội nhập quốc tế, cũng như chuyến thăm Liên bang Nga vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục mở ra những không gian hợp tác mới về khoa học, công nghệ và công nghệ chiến lược, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái cho rằng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng JINR cần tiếp tục đào tạo thế hệ các nhà khoa học trẻ, đồng thời hình thành các nhóm nghiên cứu đủ mạnh để tham gia sâu vào những chương trình khoa học lớn; đưa các nhà khoa học Việt Nam không chỉ đến học tập hoặc nghiên cứu ngắn hạn, mà còn tham gia thực chất vào các chương trình, phòng thí nghiệm và hạ tầng nghiên cứu lớn của JINR.
Ở chiều ngược lại, cần đưa JINR đến gần hơn với cộng đồng khoa học Việt Nam; thúc đẩy dự án xây dựng Phòng thí nghiệm chung nghiên cứu vật lý hạt nhân giữa JINR và Việt Nam, phát huy vai trò của trung tâm thông tin JINR tại Việt Nam, đồng thời hình thành thêm những chương trình nghiên cứu và đào tạo có tính dài hạn.
“Chúng tôi mong muốn Việt Nam sẽ ngày càng đóng góp nhiều hơn vào các chương trình khoa học của JINR cùng đề xuất những bài toán nghiên cứu, cùng xây dựng các nhóm khoa học và cùng tạo ra tri thức mới; đồng thời mở rộng những cơ hội hợp tác tới cộng đồng khoa học Đông Nam Á. Đó sẽ là bước chuyển từ tham gia sang cùng kiến tạo; từ những chương trình hợp tác riêng lẻ sang cùng xây dựng năng lực khoa học lâu dài”, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái bày tỏ.
Trong khi đó, phát biểu tại lễ kỷ niệm, Giám đốc Viện Liên hiệp nghiên cứu hạt nhân, Giáo sư, Viện sĩ Grigory V. Trubnikov nhấn mạnh, trong suốt 70 năm qua, JINR không chỉ là nơi nhiều thế hệ nhà khoa học Việt Nam đã học tập và nghiên cứu mà còn là một đối tác đồng hành cùng Việt Nam trong phát triển khoa học cơ bản, đào tạo nguồn nhân lực và hội nhập với cộng đồng khoa học quốc tế. Giáo sư, Viện sĩ Grigory V. Trubnikov cũng đã chia sẻ những định hướng hợp tác trong tương lai giữa hai bên.
Cũng tại buổi lễ, để tri ân và ghi nhận những đóng góp đặc biệt cho mối quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa Việt Nam và JINR, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tặng kỷ niệm chương vinh danh các nhà lãnh đạo, các nhà khoa học xuất sắc của JINR; đồng thời JINR cũng tặng Kỷ niệm chương tôn vinh các nhà lãnh đạo, nhà khoa học tiêu biểu của Việt Nam.
Ngay sau lễ kỷ niệm đã diễn ra hội thảo khoa học “70 năm Việt Nam tham gia hội nhập quốc tế nghiên cứu hạt nhân tại JINR và định hướng hợp tác trong bối cảnh mới”.
Hội thảo thu hút nhiều ý kiến thảo luận của đại diện JINR, các nhà khoa học về hợp tác Việt Nam-JINR từ ba góc độ: Hội nhập quốc tế và ngoại giao khoa học; cơ chế phát triển khoa học công nghệ hạt nhân; đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao.
Trong đó, nổi bật là các tham luận chính: “Các thành tựu nghiên cứu vật lý hạt nhân tại Việt Nam và một số định hướng trong bối cảnh mới” của Tiến sĩ Lê Xuân Chung, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam; “Đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao về vật lý hạt nhân - kinh nghiệm và định hướng hợp tác với JINR” của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngạc An Bang, Phó Hiệu trưởng, Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Xuân Kỳ