Sáng 21/10, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), với nhiều đề xuất mở rộng nguồn hiến nhằm tăng cơ hội điều trị cho người bệnh.
Một trong những điểm mới là cho phép người chưa thành niên hiến mô có khả năng tái sinh để điều trị cho người thân. Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Việc hiến tặng chỉ được thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, đồng thời phải có sự đồng ý của người hiến và người đại diện sau khi được tư vấn. Dự thảo cũng cho phép lấy mô tái sinh của người chưa đăng ký hiến trong một số trường hợp cấp cứu để cứu sống người thân, nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
Mô tái sinh là loại mô có khả năng phục hồi sau khi được lấy khỏi cơ thể, điển hình như tủy xương và tế bào gốc tạo máu. Theo luật hiện hành, chỉ người từ đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ mới được hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống. Chính phủ cho rằng việc mở rộng độ tuổi hiến có thể tăng cơ hội cứu chữa người bệnh, đặc biệt là trẻ em cần nguồn mô phù hợp.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh ghi nhận mục đích nhân văn của chính sách, nhưng nhấn mạnh trẻ em là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt. Việc cho phép người chưa thành niên hiến mô phải được đánh giá kỹ tác động tâm lý, xã hội, nhất là nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc trong gia đình để gây áp lực hoặc cưỡng ép hiến tặng.
Ủy ban đề nghị làm rõ căn cứ mở rộng độ tuổi hiến, xác định chặt chẽ phạm vi người thân được nhận mô và thiết lập cơ chế bảo đảm sự tự nguyện thực chất của người hiến. Các quy định phải ngăn ngừa nguy cơ lợi dụng quan hệ gia đình để mua bán mô, bộ phận cơ thể trá hình.
Cùng mục tiêu ngăn chặn thương mại hóa hoạt động hiến tạng, Chính phủ đề xuất nâng độ tuổi tối thiểu của người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người ngoài gia đình từ 18 lên 25 tuổi. Theo đó, việc lấy bộ phận cơ thể của người từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi để ghép cho người không phải thành viên gia đình sẽ bị nghiêm cấm.
Dự thảo đồng thời bổ sung yêu cầu tư vấn độc lập, đánh giá tâm lý, xã hội và cung cấp đầy đủ thông tin để người hiến hiểu rõ những nguy cơ trước khi quyết định. Người đánh giá điều kiện lấy mô, bộ phận cơ thể cũng phải độc lập với một số khâu chuyên môn khác nhằm hạn chế xung đột lợi ích.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh báo cáo thẩm tra dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Mở rộng nguồn hiến từ người chết tuần hoàn
Bên cạnh việc điều chỉnh điều kiện hiến khi còn sống, dự luật đề xuất mở rộng nguồn mô, bộ phận cơ thể từ người đã chết nhằm khắc phục tình trạng thiếu nguồn tạng ghép.
Theo số liệu Chính phủ trình Quốc hội, đến tháng 3/2026, Việt Nam đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể, trong đó 10.225 ca sử dụng nguồn hiến từ người còn sống, chiếm 91,4%. Số ca ghép từ người hiến sau khi chết chiếm tỷ lệ nhỏ, cho thấy nguồn tạng hiến sau tử vong còn rất hạn chế.
Để tăng nguồn hiến, dự thảo bổ sung cơ chế lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết tuần hoàn, bên cạnh nguồn hiến sau chết não. Đây là trường hợp người hiến được xác định tử vong do ngừng tuần hoàn không hồi phục, khác với chết não là tình trạng mất không hồi phục chức năng của toàn bộ não.
Theo Chính phủ, hình thức hiến sau chết tuần hoàn đã được nhiều quốc gia áp dụng và trở thành nguồn tạng quan trọng. Năm 2025, nguồn hiến này chiếm khoảng 49% tại Mỹ; tại Anh, tỷ lệ trên 50% trong giai đoạn 2025-2026 và tại Tây Ban Nha đạt 51,3% năm 2024.
Dự thảo quy định người từ đủ 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết; người dưới 18 tuổi cũng có thể đăng ký nếu được người đại diện đồng ý bằng văn bản. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể sau chết não hoặc chết tuần hoàn được thực hiện khi người hiến đã đăng ký. Nếu chưa đăng ký, người đó phải có nguyện vọng hiến trước khi chết và được người đại diện đồng ý bằng văn bản. Người đại diện chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính xác thực của nguyện vọng này.
Thẩm tra nội dung trên, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu công nhận đăng ký hiến tạng bằng phương thức điện tử, tạo thuận lợi cho người dân thể hiện nguyện vọng. Ủy ban cũng yêu cầu quy định rõ tiêu chí ưu tiên ghép tạng, nghiên cứu cách tính điểm và ứng dụng thuật toán trong điều phối để bảo đảm minh bạch, khách quan. Trách nhiệm của Bộ Y tế trong tổ chức hệ thống điều phối ghép mô, bộ phận cơ thể trên phạm vi toàn quốc cần được làm rõ ngay trong luật.
Quốc hội dự kiến thảo luận dự luật tại hội trường ngày 3/11 và xem xét thông qua tại kỳ họp này.
Sơn Hà