Chuyên gia cảnh báo đợt El Nino hiện tại kéo dài từ tháng 6/2026 đến tháng 5/2027, có thể đạt những mức cực đoan mới, gây hạn hán, nắng nóng, lũ lụt, các hiện tượng thời tiết bất thường khác tại Nam Mỹ, châu Phi và châu Á.
Bà Kareff Rafisura, Trưởng bộ phận Giảm nhẹ rủi ro thiên tai thuộc Ủy ban Kinh tế và Xã hội Liên Hợp Quốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP), cho biết trong tháng 8, nhiệt độ các đại dương trên toàn cầu đã lập kỷ lục mới.
Theo cơ quan khí tượng và khí hậu Anh, khả năng El Nino năm nay là đợt "mạnh nhất trong ký ức những người còn sống". Cơ quan Quản lý khí quyển và đại dương quốc gia Mỹ nói 69% khả năng đây có thể là đợt El Nino mạnh nhất từ 1950.
El Nino ảnh hưởng khác nhau giữa các khu vực, nhưng nguy cơ đẩy giá lương thực toàn cầu tăng gần 16%, theo Goldman Sachs. Tác động dây chuyền diễn ra khắp thế giới, gồm châu Âu, nơi giá thực phẩm ở eurozone có thể tăng 1,3%.
Tuy nhiên, biến động giá sẽ có độ trễ trên chuỗi cung ứng vì chu kỳ mùa vụ của từng loại cây là khác nhau. Mực nước tại kênh đào và sông ngòi sụt giảm cũng ảnh hưởng đến hoạt động logistics nông sản.
Vì vậy, Goldman Sachs cho rằng phải tới nửa cuối 2028, tác động của El Nino đến giá lương thực toàn cầu mới "bộc lộ hoàn toàn". Ngân hàng UBS nhận định hiện tượng này còn làm trầm trọng thêm khó khăn mà ngành nông nghiệp đang đối mặt như nguồn cung phân bón thiếu hụt và giá năng lượng tăng do xung đột Trung Đông.
"Gián đoạn nguồn cung dù ở mức độ vừa phải cũng có thể gây ra biến động giá lớn hơn so với những gì từng diễn ra trong quá khứ", Ngân hàng UBS nêu.
Theo bộ phận nghiên cứu đầu tư toàn cầu của Ngân hàng HSBC, khó tính toán tổng thiệt hại kinh tế do hiện tượng nắng hạn cực đoan gây ra. Tuy nhiên, thiệt hại lần này khả năng cao hơn mức tổn thất lên đến hàng nghìn tỷ USD trong những đợt trước.
Thu hoạch tỏi tại trang trại bên bờ sông Kok ở Tha Ton, Thái Lan, ngày 21/2. Ảnh: AP
Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên Hợp Quốc, cảnh báo đợt El Nino này có thể đẩy thêm ít nhất 49 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào cuối 2027. WFP cảnh báo một số khu vực ở Trung Mỹ và miền nam châu Phi sẽ chịu thiệt hại nghiêm trọng từ hiện tượng này. Ngoài ra, khu vực Đông Phi, Nam Á và Đông Nam Á cũng có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Mùa mưa tại Đông Nam Á thường diễn ra từ tháng 6 đến tháng 10 hàng năm. Theo bà Rafisura, thiếu mưa có thể buộc nông dân trì hoãn gieo trồng, thu hẹp diện tích canh tác hoặc chuyển sang loại cây khác. "Nông nghiệp chắc chắn chịu tác động trực tiếp đầu tiên", bà nói.
Cắt giảm sản lượng những nông sản chủ lực như gạo và dầu cọ có thể gây tác động toàn cầu. Ở phía bắc Bangkok (Thái Lan), ông Boonmark Marksuuk, 55 tuổi, đang đối mặt với các lựa chọn khó khăn. Ngoài giá nhiên liệu và phân bón tăng, ông hiện dành phần lớn thời gian để bơm nước vào ruộng lúa vì mưa thất thường.
El Nino cũng đang gây sức ép lên Indonesia và Malaysia, hai quốc gia cung cấp khoảng 85% sản lượng dầu cọ thế giới, ứng dụng trong nhiều sản phẩm, từ bánh quy, son môi đến kem đánh răng và bột giặt. Thủ tướng Malaysia đã chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và An ninh Lương thực tìm biện pháp giảm thiểu tác động của tình hình thời tiết nắng nóng cực đoan, vốn được dự báo sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất đến nước này vào tháng 11.
Tại Indonesia, nông dân phụ thuộc vào mưa để phân bón tan vào đất, tránh làm cây bị cháy, theo ông Eddy Martono, Chủ tịch Hiệp hội Dầu cọ Indonesia. "Nếu không có mưa, chắc chắn mọi người sẽ ngừng bón phân", ông nói. Tuy nhiên, lựa chọn này sẽ ảnh hưởng đến sản lượng dầu cọ cả nước.
"Với Đông Nam Á, bất cứ điều gì xảy ra tại đây, cũng như mức độ mà các quốc gia có thể bảo vệ sản lượng nông nghiệp, đều gây tác động trên toàn cầu", bà Kareff Rafisura bình luận.
Phiên An (theo AP, The Guardian)