Mô hình được triển khai tại xã Tân Điền Đồng Tháp, áp dụng đồng bộ giảm giống, cân đối phân bón, quản lý nước và dịch hại trong vụ Hè Thu 2026. Phân bón Cà Mau đồng hành về vật tư, kỹ thuật và hỗ trợ 50% lượng phân bón cho nông dân tham gia mô hình.
Trong đó, tại ruộng của ông Lê Phạm Hoàng, những thay đổi trong cách canh tác thể hiện ngay trên đồng. Lượng giống giảm theo khuyến cáo của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, phân bón được điều chỉnh theo từng giai đoạn sinh trưởng theo khuyến cáo của Phân bón Cà Mau, nước quản lý theo phương pháp ướt - khô xen kẽ thay vì giữ ngập liên tục.
N46.Plus Cà Mau, NPK Cà Mau Gold 20-15-8 và NPK Cà Mau 18-6-18 được sử dụng trong suốt mô hình. Ảnh: PVCFC
Ruộng áp dụng mô hình gieo sạ từ 100 đến 130 kg giống một ha, giảm 20-30 kg mỗi ha so với ruộng đối chứng. Cùng sử dụng giống ST25 và xuống giống trong cùng thời điểm, lượng giống giảm giúp lúa đẻ nhánh và phát triển tốt hơn, giảm sâu bệnh hại.
Bên cạnh giảm lượng giống, việc bón phân cũng được tính toán theo từng giai đoạn sinh trưởng. Bộ sản phẩm N46.Plus Cà Mau, NPK Cà Mau Gold 20-15-8 và NPK Cà Mau 18-6-18 được sử dụng qua 4 lần bón trong vụ. Tính trên mỗi ha, lượng đạm nguyên chất giảm khoảng 33 kg và lượng lân nguyên chất giảm 16,5 kg so với ruộng đối chứng.
Theo Phân bón Cà Mau, dù lượng giống và dinh dưỡng đầu được tiết giảm, các chỉ tiêu sinh trưởng của lúa vẫn cho kết quả tốt. Từ 381 chồi trên m2 ở thời điểm 7 ngày sau sạ, ruộng mô hình đạt 715 chồi mỗi m2 ở 40 ngày sau sạ. Đến cuối vụ đạt 430 bông một m2 và cao hơn ruộng đối chứng 62 bông mỗi m2.
Nhờ sạ thưa, bón phân cân đối và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp, cây lúa sinh trưởng khá khỏe, ruộng thông thoáng, mật số thiên địch cũng cao hơn. Qua theo dõi, sâu, rầy, bệnh đạo ôn và cháy bìa lá đều xuất hiện ở mức thấp hơn so với ruộng đối chứng.
Những khoản giảm này thể hiện trực tiếp trong chi phí sản xuất. Chi phí giống giảm gần 1,3 triệu đồng mỗi ha, chi phí phân bón giảm hơn 2,13 triệu đồng trên ha, thuốc bảo vệ thực vật giảm 500.000 đồng một ha. Tổng chi phí sản xuất còn 22,306 triệu đồng mỗi ha và thấp hơn đối chứng hơn 4,2 triệu đồng trên ha.
Ông Lê Văn Chấn, Phó chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp tham dự tổng kết mô hình (thứ ba từ phải qua). Ảnh: PVCFC
Bên cạnh vật tư đầu vào, mô hình thay đổi cách sử dụng nước trên ruộng. Nông dân thực hiện ba đợt rút nước trong vụ theo nguyên tắc ướt - khô xen kẽ, có thời điểm mực nước hạ xuống -12 cm đến -16,5 cm. Trong khi đó, khu vực đối chứng phần lớn duy trì tập quán giữ nước liên tục.
Cách quản lý này giảm thời gian ruộng bị ngập, đồng thời tạo điều kiện để bộ rễ phát triển sâu hơn. Kết quả tính toán cho thấy lượng phát thải tại ruộng mô hình thấp hơn gần 1 tấn CO2e mỗi ha trên vụ. Nếu tính trên mỗi kg lúa, mức phát thải giảm từ 0,6 kg xuống 0,3 kg CO2e.
Các kết quả này cũng được ông Lê Văn Chấn, Phó chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp trình bày trong báo cáo chuyên môn về mô hình. Trong đó, điểm đáng chú ý là việc giảm đầu vào không làm giảm năng suất mà ngược lại, các chỉ tiêu năng suất cuối vụ đều cải thiện so với ruộng đối chứng.
Năng suất thu mẫu đạt 6,4 tấn trên ha, cao hơn khu vực đối chứng 1,1 tấn. Với cùng giá bán lúa tươi 6.900 đồng mỗi kg, tổng thu đạt 44,16 triệu đồng trên ha. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt hơn 21,85 triệu đồng mỗi ha, cao hơn đối chứng gần 11,8 triệu đồng. Giá thành sản xuất theo đó giảm từ 5.003 đồng xuống còn 3.485 đồng mỗi kg.
Theo Phân bón cà Mau, sau một vụ sản xuất, điều người nông dân quan tâm cuối cùng vẫn là làm cách nào để bớt chi phí song song với giữ năng suất. Kết quả tại mô hình canh tác lúa Đồng Tháp cho thấy bài toán này có thể giải khi các khâu canh tác được tính toán lại ngay từ đầu, thay vì giữ thói quen sạ dày, bón phân nhiều và giữ nước thường xuyên trên ruộng.
Nông dân tham gia mô hình. Ảnh: PVCFC
Trong cách làm ấy, phân bón là một trong những khâu cho thấy rõ hiệu quả của việc dùng đúng và dùng đủ. Được sản xuất trên nền công nghệ tiên tiến, các sản phẩm Phân bón Cà Mau có chất lượng hạt phân đồng đều, giúp cây tiếp nhận dinh dưỡng hiệu quả.
Khi sử dụng đúng loại, đúng lượng và đúng theo từng giai đoạn sinh trưởng, chi phí phân bón giảm nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt về năng suất và lợi nhuận. Với nông dân, đây mới là yếu tố quyết định để một quy trình kỹ thuật được chấp nhận và duy trì lâu dài. Từ mô hình "ba giảm, hai tăng" tại Đồng Tháp cho thấy hướng đi đang ngày càng rõ nét cho sản xuất lúa vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tại đây, năng suất, lợi nhuận và mục tiêu giảm phát thải không còn là những bài toán tách rời, mà có thể cùng được giải quyết trên chính cánh đồng.
Hoàng Đan