Vụ tử tù Christa Pike vẫn sống sau khi bị tiêm hai liều thuốc độc tại nhà tù Riverbend ở Nashville, bang Tennessee đêm 30/9 đang khiến dư luận Mỹ chú ý hơn tới án tử hình, vốn gia tăng ở nước này vài năm gần đây.
Nhà tù Riverbend cũng là nơi giới chức bang Tennessee thi hành án tử với Anthony Darrell Hines, 66 tuổi, vào sáng 13/8. Cùng ngày hôm đó, hai tử tù khác là Jeremy Williams, 41 tuổi và Carlos Cuesta-Rodriguez, 71 tuổi, cũng bị xử tử tại bang Alabama và Oklahoma.
Lần gần đây nhất Mỹ hành quyết ba tử tù trong một ngày là từ 16 năm trước, phản ánh xu hướng số vụ hành quyết đang tăng mạnh tại Mỹ. Năm 2025, tổng cộng 47 vụ thi hành án tử hình được thực hiện tại 11 bang, tăng mạnh so với 25 vụ trong năm 2024 và cao gấp hơn 4 lần so với năm 2021.
Từ trái sang phải: Anthony Darrell Hines, Carlos Cuesta-Rodriguez và Jeremy Williams là ba người bị xử tử trong ngày 13/8. Ảnh: Sở Cải huấn Alabama
Các vụ tử hình ở Mỹ bắt đầu tăng trong nhiệm kỳ thứ nhất của Tổng thống Donald Trump, người mô tả án tử hình là "công cụ thiết yếu để răn đe và trừng phạt những kẻ phạm những tội ác ghê rợn nhất nhắm vào người Mỹ".
Ông Trump năm 2020 đã chấm dứt gần hai thập niên tạm ngừng thi hành án tử hình ở cấp liên bang, bằng cách ra lệnh thực thi 13 vụ xử tử trong vòng 6 tháng.
Lệnh tạm ngừng thi hành án tử cấp liên bang được khôi phục dưới thời tổng thống Joe Biden, nhưng ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ hai vào năm 2025, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp khôi phục biện pháp này.
Ở Mỹ, cả chính phủ liên bang và chính quyền cấp bang đều được quyền ra lệnh tiến hành các vụ xử tử. Dưới thời chính quyền Trump, Bộ Tư pháp Mỹ cũng mở rộng các quy định để bổ sung thêm các hình thức hành quyết, như xử bắn, đồng thời khôi phục hình thức tiêm thuốc độc. Cơ quan này cho biết hồi tháng 4 rằng họ cũng đã tinh giản các quy trình nội bộ nhằm đẩy nhanh việc xử lý các vụ có thể áp dụng án tử hình.
Florida là nơi thi hành khoảng 40% số vụ xử tử trong năm 2025, khiến bang này trở thành yếu tố lớn nhất góp phần vào sự gia tăng số vụ hành quyết tại Mỹ. Trong nửa đầu năm nay, 12 trong số 19 vụ hành quyết ở Mỹ diễn ra tại Florida.
Theo các chuyên gia, Thống đốc bang Florida Ron DeSantis, thành viên đảng Cộng hòa, là người đứng sau những thay đổi pháp luật giúp việc thi hành án tử ở bang này trở nên dễ dàng hơn.
Cuộc biểu tình phản đối án tử bên ngoài Nhà tù Liên bang, bang Indiana ngày 15/1/2021. Ảnh: Reuters
Năm 2023, Florida hạ ngưỡng pháp lý để áp dụng án tử hình bằng cách giảm số thành viên bồi thẩm đoàn cần thiết để đề nghị án tử hình trong giai đoạn xét xử, từ yêu cầu cả 12 người nhất trí xuống còn 8 người. Bên cạnh đó, hành vi xâm hại tình dục trẻ em dưới 12 tuổi cũng được đưa vào nhóm tội có thể bị áp dụng án tử hình.
Ông DeSantis coi án tử hình là "biện pháp răn đe mạnh mẽ" đối với tội phạm và là "hình phạt thích đáng dành cho những kẻ phạm tội nghiêm trọng nhất".
Phần lớn quyền quyết định về án tử hình ở cấp bang tùy thuộc vào thống đốc. Florida có vị thế đặc biệt bởi Thống đốc bang này có toàn quyền ký lệnh hành quyết đối với những tù nhân đã hết quyền kháng cáo mà không cần sự giám sát của tòa án. Pennsylvania có quy trình tương tự, nhưng chưa thực hiện vụ hành quyết nào kể từ năm 1999.
Mỹ là một trong số ít quốc gia phương Tây vẫn duy trì án tử, hình phạt đã bị loại bỏ tại phần lớn các nước châu Âu. Tại Mỹ, 27 trên 50 bang vẫn quy định án tử hình.
Mặc dù vậy, chỉ 52% người Mỹ cho rằng án tử hình là chấp nhận được về mặt đạo đức, mức thấp nhất kể từ những năm 1970, theo một cuộc thăm dò của Gallup. Mức giảm này cho thấy xu hướng quan điểm đang thay đổi, bà Maya Foa, giám đốc điều hành Reprieve US, tổ chức pháp lý quốc tế phản đối án tử hình, nhận định.
Sự suy giảm ủng hộ đó cũng thể hiện ở việc các bồi thẩm đoàn ngày càng đề nghị ít án tử hình. Trong những năm 1990, các bồi thẩm đoàn trên toàn nước Mỹ có thể đề nghị hơn 300 án tử hình mỗi năm, nhưng đến năm 2025, con số này chỉ còn 23.
Hoàng Lan (Theo BBC, AP)