'Match day' bác sĩ Nội trú: Ước mơ nghề nghiệp cần gặp nhu cầu của xã hội

Những năm gần đây, ngày lựa chọn chuyên ngành bác sĩ nội trú, thường được gọi là “Match day”, nhận được sự quan tâm của sinh viên, giảng viên và cộng đồng mạng. Tại Đại học Y Hà Nội, hoạt động này tạo cơ hội để các bác sĩ trẻ công khai nguyện vọng nghề nghiệp sau quá trình học tập và kỳ thi tuyển cạnh tranh. Thí sinh trúng tuyển được xếp hạng theo kết quả thi, sau đó lần lượt lựa chọn chuyên ngành trong phạm vi các chỉ tiêu còn lại. Người có thứ hạng cao được quyền lựa chọn trước, còn những người phía sau phải cân nhắc các chuyên ngành vẫn còn vị trí. Khi một chuyên ngành đã đủ chỉ tiêu, thí sinh tiếp theo sẽ chuyển sang lựa chọn khác phù hợp với nguyện vọng và khả năng của mình. Cách tổ chức này giúp người học biết rõ vị trí, số lượng chỉ tiêu còn lại và trực tiếp tham gia quyết định bước đi nghề nghiệp. Ưu điểm rõ rệt của mô hình là tính minh bạch, đơn giản và tôn trọng nguyện vọng cá nhân của bác sĩ trẻ. Sau nhiều năm học tập, việc được lựa chọn chuyên ngành dựa trên năng lực và thành tích được xem là một kết quả chính đáng. Hoạt động này cũng tạo nên một dấu mốc đáng nhớ, khi các bác sĩ trẻ công khai định hướng nghề nghiệp trước đồng nghiệp và thầy cô. Tuy nhiên, mô hình hiện nay chưa phải là một cơ chế đối sánh hai chiều giữa người học và cơ sở đào tạo. Kết quả lựa chọn chủ yếu phụ thuộc vào thứ hạng thi, nguyện vọng của thí sinh và số chỉ tiêu còn lại, trong khi chuyên ngành chưa có quy trình độc lập để đánh giá ứng viên phù hợp. Điều đó cho thấy thành tích trong kỳ thi mới chỉ phản ánh một phần năng lực cần thiết cho quá trình hành nghề. Điểm thi cao không đồng nghĩa một ứng viên sẽ phù hợp nhất với mọi chuyên ngành y khoa. Ngoài kiến thức, bác sĩ ngoại khoa, bác sĩ tâm thần, bác sĩ giải phẫu bệnh, bác sĩ hồi sức cấp cứu và bác sĩ y học gia đình có thể cần những phẩm chất nghề nghiệp khác nhau. Kỹ năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm, sự bền bỉ, tố chất cá nhân và động lực theo đuổi chuyên ngành cũng cần được xem xét bằng những tiêu chí công khai. Ở tầm hệ thống, tổng hợp lựa chọn của từng cá nhân chưa chắc tạo ra cơ cấu nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội. Những chuyên ngành có sức hấp dẫn lớn có thể liên tục được chọn sớm, trong khi các lĩnh vực thiết yếu nhưng ít được quan tâm hơn lại thiếu người. Tình trạng tập trung bác sĩ giỏi tại các trung tâm lớn cũng có thể tiếp diễn, còn tuyến cơ sở, vùng khó khăn và những chuyên ngành đang thiếu nhân lực vẫn gặp trở ngại trong tuyển dụng. Vì vậy, vấn đề trọng tâm không chỉ là có nên tổ chức ngày lựa chọn chuyên ngành hay không, mà còn là khả năng xây dựng một cơ chế đào tạo và phân bổ bác sĩ chuyên khoa ở quy mô quốc gia. Cơ chế này cần cân bằng giữa nguyện vọng chính đáng của bác sĩ trẻ, sự phù hợp giữa năng lực với chuyên ngành và nhu cầu nhân lực của hệ thống y tế. Muốn thực hiện điều đó, Việt Nam cần dự báo nhu cầu bác sĩ theo từng chuyên ngành, khu vực và giai đoạn để xác định chỉ tiêu đào tạo phù hợp. Các cơ sở đào tạo cần được kiểm định năng lực, đồng thời công khai số lượng vị trí có thể tiếp nhận và đào tạo. Người học vẫn cần được đăng ký, sắp xếp nguyện vọng, nhưng chương trình đào tạo cũng nên có quyền đánh giá ứng viên theo những tiêu chí minh bạch. Nhà nước có thể kết hợp học bổng, hỗ trợ tài chính, vị trí việc làm và chính sách khuyến khích để thu hút bác sĩ đến các chuyên ngành, địa bàn còn thiếu nhân lực, qua đó bảo đảm đào tạo phục vụ cả mục tiêu cá nhân và lợi ích cộng đồng.