Trong động thái mới nhất liên quan thỏa thuận dầu diesel ký với Nga, Bộ Tài chính Mỹ đã gia hạn miễn trừ trừng phạt đối với Tập đoàn dầu khí Lukoil của Nga, cho phép các trạm xăng mang thương hiệu này tại một số quốc gia, trong đó có Mỹ, tiếp tục hoạt động đến ngày 24/4/2027. Quyết định này được đưa ra một tuần sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về cung cấp dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu.
Với Washington, mục tiêu của thỏa thuận với Moscow khá rõ ràng, đó là nhằm bổ sung nguồn cung, kiềm chế giá nhiên liệu tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Thế nhưng, với Nga, thỏa thuận còn mang ý nghĩa lớn hơn nhiều, trước hết là mở đường cho dầu diesel của nước này quay trở lại thị trường quốc tế sau thời gian dài chịu sức ép trừng phạt của Mỹ và phương Tây.
Theo các thông tin được công bố, Nga dự kiến cung cấp hàng triệu tấn dầu diesel trong thời gian tới, với tổng lượng xuất khẩu có thể đạt từ 3 đến 3,5 triệu tấn vào cuối năm nay, tiến gần mức trước khi các biện pháp trừng phạt được áp đặt. Nếu kế hoạch được thực hiện, Moscow sẽ có thêm đầu ra cho sản phẩm dầu mỏ, tăng nguồn thu xuất khẩu và bổ sung nguồn thu thuế cho ngân sách.
Trong bối cảnh Nga phải gánh chịu chi phí quốc phòng lớn, những hạn chế thương mại và khó khăn trong tiếp cận các thị trường phương Tây, việc khôi phục một phần dòng chảy năng lượng có ý nghĩa thiết thực. Mỗi hợp đồng mới không chỉ đem lại doanh thu mà còn giúp các doanh nghiệp Nga duy trì sản xuất, mở rộng hoạt động và tìm kiếm cơ hội đầu tư.
Quan trọng không kém, việc Mỹ chấp nhận điều chỉnh một số hạn chế để phục vụ nhu cầu năng lượng trong nước cho thấy chính sách trừng phạt không phải lúc nào cũng được thực thi bất chấp mọi chi phí kinh tế. Khi lợi ích của chính mình bị ảnh hưởng, Washington vẫn có thể lựa chọn những ngoại lệ. Đây chính là khoảng trống mà Moscow muốn tận dụng để từng bước mở rộng không gian kinh tế. Điều mà Nga muốn nhắm tới còn là tạo tiền lệ cho việc mở rộng hợp tác với Mỹ. Giới chức Nga kỳ vọng những hợp đồng bán dầu diesel có thể mở đường cho các thỏa thuận kinh tế và đầu tư sâu rộng hơn giữa hai nước.
Tất nhiên, việc miễn trừ trừng phạt có thời hạn không đồng nghĩa Mỹ từ bỏ chính sách gây sức ép đối với Nga. Tuy nhiên, một khi hai bên đã có lợi ích thương mại cụ thể, Moscow có thêm cơ sở thúc đẩy đối thoại và vận động Washington tiếp tục nới lỏng các hạn chế trong những lĩnh vực có lợi cho mình. Thỏa thuận cũng tạo ra một thông điệp ngoại giao đáng chú ý là bất chấp những nỗ lực cô lập, Nga vẫn nắm giữ nguồn lực thiết yếu mà các đối thủ khó có thể hoàn toàn gạt bỏ khi thị trường biến động. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông gây sức ép lên nguồn cung năng lượng toàn cầu, khả năng cung cấp dầu diesel của Moscow trở thành một lợi thế.
Từ đó, Nga có thể tận dụng nhu cầu cấp bách của Mỹ để thúc đẩy những lợi ích rộng hơn, đồng thời làm gia tăng khác biệt trong cách tiếp cận của phương Tây. Khi Washington lựa chọn hợp tác vì lợi ích năng lượng, các đồng minh của Mỹ có thể phải đối mặt với câu hỏi về tính nhất quán của chính sách trừng phạt. Đây là lợi ích không dễ đo đếm bằng tiền. Nếu thỏa thuận dầu diesel trở thành tiền lệ cho những lĩnh vực hợp tác khác, Moscow có thể từng bước thu hẹp mức độ cô lập kinh tế, đồng thời nâng cao vị thế trong các cuộc thương lượng với Washington.
Một mục tiêu đáng chú ý, theo giới quan sát, là những tác động tiềm tàng của thỏa thuận đối với Ukraine. Cùng với việc đạt thỏa thuận với Nga, Mỹ đã yêu cầu Kiev ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga vì cho rằng những cuộc tập kích này làm gián đoạn nguồn cung và góp phần đẩy giá nhiên liệu tăng cao. Trong khi đó, đối với Ukraine, các cơ sở lọc dầu Nga là mục tiêu có ý nghĩa quân sự và kinh tế, bởi những cuộc tấn công có thể làm suy giảm năng lực cung ứng nhiên liệu, gây thiệt hại cho hạ tầng công nghiệp và gia tăng chi phí duy trì chiến dịch quân sự của Nga.
Nếu sức ép từ Mỹ khiến Ukraine phải thu hẹp các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga, Moscow sẽ hưởng lợi trên cả hai phương diện, vừa có thêm điều kiện khôi phục xuất khẩu nhiên liệu, vừa giảm nguy cơ tổn thất đối với các cơ sở công nghiệp quan trọng. Đây có thể là lợi ích chiến lược đáng kể mà Nga đạt được thông qua một thỏa thuận thoạt nhìn tưởng chừng chỉ liên quan đến thương mại năng lượng.
Có thể thấy, Nga đã bắn đi một mũi tên nhắm tới nhiều cái đích trong thỏa thuận bán dầu diesel - thứ nhiên liệu chiến lược và thiết yếu với các nền kinh tế trên thế giới - cho Mỹ.
PHẠM DƯƠNG