Mỹ - Iran giữa đề xuất mới và bế tắc cũ

GIẰNG CO THỨ TỰ NHƯỢNG BỘ

Iran ngày 27.9 tiếp tục khẳng định chỉ có ngoại giao mới giải quyết được xung đột, một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai bác bỏ kế hoạch mở lại eo biển Hormuz trong 7 ngày, theo Reuters. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh việc mở lại tuyến hàng hải này phụ thuộc vào các điều kiện của Tehran, đồng thời cho biết vẫn chờ phản hồi chính thức của Mỹ qua trung gian.

Đề xuất được ông Araghchi trình bày ngày 25.9 bên lề kỳ họp Đại hội đồng LHQ yêu cầu Mỹ dỡ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, nới trừng phạt dầu mỏ, giải phóng một phần tài sản bị đóng băng và thực hiện ngừng bắn, bao gồm cả ở Li Băng và Yemen. Theo lộ trình, những bước đầu dự kiến hoàn tất trong 4 - 5 ngày, Iran mở lại Hormuz vào ngày thứ 6 và bắt đầu đàm phán thỏa thuận cuối cùng với Mỹ vào ngày thứ 7 của thỏa thuận.

ẢNH: REUTERS

Chuyên gia Sina Toossi thuộc Trung tâm chính sách quốc tế (Mỹ) nhận định với CNN rằng đề nghị mới về cơ bản vẫn dựa trên khuôn khổ thỏa thuận hồi tháng 6, nhưng đảo lại trình tự - Mỹ phải hành động trước, Iran mới giảm sức ép tại eo biển Hormuz. Sự thay đổi này phản ánh hoài nghi của Tehran sau khi Bản ghi nhớ Islamabad ký hồi tháng 6 đổ vỡ. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 26.9 khẳng định nước này "không còn tin tưởng Mỹ" vì những vòng thương lượng trước đây bị đứt gãy, nối tiếp bởi các cuộc tấn công và lệnh trừng phạt mới.

Ngược lại, Mỹ nhấn mạnh Iran phải nhượng bộ trước. Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 26.9, Tổng thống Trump nói Iran muốn thỏa thuận vì chịu tổn thất quá lớn và tuyên bố đề xuất 7 ngày là "không thể chấp nhận được". Trước đó, một quan chức Mỹ cho biết nước này không vội phản hồi vì đang có lợi thế tại Hormuz.

Tổng thống Iran 'không còn tin tưởng' vào đàm phán với Mỹ

Dù khó được Mỹ chấp nhận, đề xuất vẫn có thể giúp Iran đạt mục tiêu về dư luận. Chuyên gia Ross Harrison thuộc Viện Nghiên cứu Trung Đông (Mỹ) nhận định Iran có thể đã dự liệu phản ứng của Tổng thống Trump. Theo Đài Al Jazeera dẫn lời ông Harrison, việc công khai kế hoạch giúp Tehran thể hiện thiện chí thương lượng với công chúng trong nước và Mỹ. Qua đó, Iran vừa giữ điều kiện đàm phán, vừa đặt Mỹ trước sức ép giải thích hành động bác bỏ lộ trình xuống thang.

CANH BẠC LEO THANG

Cùng với việc bác bỏ kế hoạch 7 ngày, Mỹ đang siết vòng kìm tỏa Iran từ cảng biển, dầu mỏ đến hàng không và ngân hàng, thu hẹp những tuyến vận chuyển và kênh thanh toán mà Tehran vẫn duy trì được qua nhiều năm chịu lệnh trừng phạt.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 26.9 tuyên bố chiến dịch vận động các nước cô lập Iran "đang mang lại kết quả". Bộ Tài chính Mỹ đã tiếp xúc hơn 50 quốc gia nhằm thúc đẩy chiến dịch này, theo AFP.

Trên mặt trận quân sự, tờ The Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Trump đã đề cập khả năng mở chiến dịch không kích mới sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

ẢNH: REUTERS

Phía Iran cũng phát tín hiệu leo thang "theo chiều ngang", mở rộng địa bàn và mục tiêu đáp trả ra ngoài eo biển Hormuz. Phát ngôn viên Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố nước này sẽ thay đổi địa bàn chiến sự, với những mục tiêu có thể khác trước.

Theo Iran International ngày 27.9, ông Yahya Rahim Safavi, cố vấn quân sự của Lãnh tụ tối cao Iran, đề cập khả năng mở rộng mặt trận tới Ấn Độ Dương, đồng thời cho rằng việc kết nối sức ép tại 2 eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb sẽ thay đổi cục diện chiến trường.

Nguy cơ leo thang có thể xuất hiện ngay trước bầu cử Mỹ. Trả lời Al Jazeera, giáo sư Mohamad Elmasry tại Viện Nghiên cứu sau đại học Doha (Qatar) nhận định Iran khó sớm đầu hàng hay nhượng bộ. Theo ông, đề xuất mở lại Hormuz có thể được xem là bước nhượng bộ giúp hạ giá dầu trước bầu cử, khi sức ép kinh tế đè nặng lên cả Iran lẫn chính quyền Mỹ. Giáo sư Elmasry cảnh báo việc Mỹ bác đề xuất 7 ngày có thể khiến Iran chọn leo thang lúc bầu cử đến gần để khiến ông Trump phải trả giá cho quyết định này và chiến dịch siết kinh tế.

Houthi - Ả Rập Xê Út gia tăng đối đầu

Theo Reuters, liên minh do Ả Rập Xê Út dẫn đầu tại Yemen ngày 26.9 thông báo đánh chặn 2 UAV của Houthi nhắm vào Riyadh và 2 tên lửa đạn đạo hướng tới Khamis Mushait. Cùng ngày, người phát ngôn lực lượng chính phủ Yemen Majed al-Nazili cáo buộc Houthi sử dụng vũ khí phòng không do Iran cung cấp, đe dọa an toàn hàng không. Trước đó, ngày 25.9, lãnh đạo Yemen Rashad al-Alimi kêu gọi tổng động viên chống Houthi. Trong khi đó, nhân vật cấp cao của Houthi, ông Hezam al-Assad ngày 26.9 gọi chiến dịch vừa qua là cuộc diễn tập cho leo thang toàn diện.

Ả Rập Xê Út họp khẩn với Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ để bàn cách đối phó Houthi