Một máy bay vận tải quân sự Mỹ tại căn cứ Victory, gần sân bay quốc tế Baghdad (Iraq) ngày 29-9 - Ảnh: REUTERS
Mỹ rút quân khỏi các căn cứ cuối cùng ở Iraq ngày 30-9, khép lại hơn hai thập niên hiện diện quân sự tại quốc gia Trung Đông này.
Theo các chuyên gia an ninh Iraq, việc Mỹ rời đi có thể tạo thêm dư địa cho Iran và các lực lượng đồng minh gia tăng ảnh hưởng tại Iraq, đồng thời làm dấy lên lo ngại tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) có thể tận dụng khoảng trống an ninh để củng cố hoạt động.
Iraq đã sẵn sàng chưa?
Theo Hãng tin Reuters, việc Mỹ rút quân khỏi Iraq được nhiều người dân ủng hộ vì họ muốn đất nước tự đảm trách các vấn đề an ninh. Tuy nhiên, một số người lo Iraq vẫn chưa sẵn sàng để Mỹ hoàn toàn rời đi.
“Chúng tôi cho rằng Iraq vẫn chưa hoàn toàn sẵn sàng tự đảm trách vấn đề an ninh” - ông Abdulrahman al-Zobaie, một thủ lĩnh bộ lạc người Sunni ở TP Fallujah (tỉnh Al-Anbar), nói.
Theo ông, người Iraq đều mong muốn đất nước tự quyết định các vấn đề của mình, nhưng việc lực lượng quốc tế rút đi cũng có thể để lại khoảng trống an ninh.
Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003, lật đổ Tổng thống Saddam Hussein rồi rút quân vào cuối năm 2011. Chưa đầy 3 năm sau, Mỹ trở lại để hỗ trợ Iraq chống IS trong cuộc chiến kéo dài đến năm 2017. Hơn hai thập niên hiện diện tại Iraq khiến khoảng 4.500 quân nhân Mỹ thiệt mạng.
Iraq cũng là nơi Mỹ và Iran duy trì ảnh hưởng song song. Baghdad có quan hệ với cả Washington và Tehran, trong khi căng thẳng giữa hai nước nhiều lần tác động đến tình hình an ninh tại Iraq.
Năm 2020, Mỹ không kích sân bay Baghdad, khiến tướng Qasem Soleimani, một chỉ huy cấp cao của Iran, thiệt mạng. Sau đó, các nhóm vũ trang thân Iran nhiều lần tấn công các căn cứ Mỹ tại Iraq, kéo theo các cuộc đáp trả của Washington.
Trong cuộc xung đột Mỹ - Iran năm nay, 7 trong số 18 quân nhân Mỹ được ghi nhận thiệt mạng tại Iraq. Trường hợp gần nhất là một trung sĩ lục quân tử vong hồi tháng 7 khi tham gia xử lý một thiết bị bay không người lái tại căn cứ gần Erbil.
Chiến thắng cho “trục kháng chiến”
Việc Mỹ rút quân khỏi Iraq được Iran và các lực lượng đồng minh tại nước này hoan nghênh, trong bối cảnh Tehran từ lâu muốn Mỹ giảm hiện diện quân sự tại Trung Đông.
Ngày 28-9, ông Amir Hayat Moqaddam, Phó chủ nhiệm Ủy ban An ninh Quốc gia thuộc Quốc hội Iran, nói Tehran “hoan nghênh việc rút quân của Mỹ khỏi Iraq và chắc chắn sẽ ủng hộ tiến trình này”. Ông cho rằng “an ninh lâu dài sẽ bao trùm Iraq” khi quân Mỹ rời khỏi nước này và toàn bộ khu vực.
Tại Iraq, ông Abu Mojtaba al-Yasiri, một chỉ huy của Lực lượng Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq, liên minh gồm các phe phái vũ trang được Iran hậu thuẫn, gọi việc Mỹ rút quân là “một chiến thắng lịch sử” đối với các nhóm vũ trang và người dân Iraq, đồng thời là “một thất bại nặng nề” đối với Mỹ.
Theo chuyên gia an ninh Iraq Jasim al-Bahadli, Iran có thể hưởng lợi về mặt chiến lược khi một lực lượng quân sự từng góp phần hạn chế ảnh hưởng của Tehran tại Iraq không còn hiện diện như trước.
Ông dự báo các nhóm vũ trang thân Iran có thể tận dụng việc Mỹ rút quân để củng cố vị thế, không chỉ coi đây là một thành quả về mặt biểu tượng mà còn tìm cách gia tăng ảnh hưởng đối với các quyết sách về chính trị và an ninh của Iraq.
Trong khi đó, Washington cáo buộc các nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tại Iraq tham gia xung đột khu vực và thực hiện các cuộc tấn công theo chỉ đạo của Tehran. Vụ việc gần đây nhất mà Washington nêu là cuộc tập kích nhằm vào một đường ống dẫn dầu lớn của Saudi Arabia trong tháng này.
Một binh sĩ Mỹ vẫy tay khi rời căn cứ không quân Al-Asad (Iraq) ngày 1-11-2011 - Ảnh: AFP
IS có thể chớp thời cơ trỗi dậy
Một số quan chức an ninh Iraq cảnh báo việc Mỹ rút quân có thể tạo điều kiện để IS củng cố hoạt động. Dù đã mất phần lớn lãnh thổ từng kiểm soát gần một thập niên trước, IS vẫn duy trì các nhóm hoạt động bí mật tại Iraq.
Ông Sirwan Barzani, một chỉ huy lực lượng người Kurd ở Iraq, cho rằng việc thiếu sự hỗ trợ của Mỹ về tình báo, hậu cần và máy bay không người lái có thể giúp IS có thêm cơ hội tập hợp lực lượng.
“Trong hơn hai tuần qua, chúng tôi đã ghi nhận các nhóm IS vốn trước đó ít hoạt động bắt đầu có dấu hiệu dịch chuyển, sau khi truyền thông đưa tin liên minh quốc tế sẽ hoàn tất việc rút khỏi Iraq vào cuối tháng 9” - ông Barzani nói, cho rằng thông tin Mỹ rút quân đã phần nào khích lệ các tay súng.
Các quan chức an ninh Iraq cũng cho biết một nhóm bị nghi liên quan IS đang lên kế hoạch thực hiện các vụ tấn công liều chết vào thời điểm Mỹ rút quân.
Theo bốn quan chức quân đội và an ninh Iraq, kế hoạch này cho thấy IS vẫn có khả năng tận dụng những khoảng trống an ninh, dù đã chịu nhiều tổn thất trong những năm qua.
“IS muốn phát đi thông điệp rằng tổ chức này vẫn còn khả năng hoạt động và thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn” - Đại tá Khalid al-Bayati, một quan chức an ninh cấp cao tại Kirkuk, nói.
Mỹ âm thầm rút những binh sĩ cuối cùng khỏi Iraq, chấm dứt 20 năm hiện diệnMỹ dự kiến rút những binh sĩ cuối cùng khỏi Iraq ngày 30-9, khép lại hơn 20 năm hiện diện quân sự và khả năng mở ra cục diện an ninh mới.