Mỹ trừng phạt ngành hàng không Iran, siết nguồn máy bay và công nghệ

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa mở rộng sức ép lên ngành hàng không Iran, trong khuôn khổ chiến dịch mang tên “Economic Outcast”. Theo Reuters, Washington cáo buộc nhiều đơn vị hỗ trợ mạng lưới vận chuyển liên quan đến Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran, gọi tắt là IRGC. Mạng lưới này bị cho là hoạt động đặc biệt thông qua Hãng hàng không Mahan Air, tạo điều kiện vận chuyển vũ khí, nhân sự cùng hàng hóa bất hợp pháp. Mahan Air từ lâu đã nằm trong danh sách chịu lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên minh châu Âu, khiến hoạt động của hãng gặp nhiều hạn chế quốc tế. Trong đợt mới, Washington nhắm đến một số công ty đặt trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ và Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất, gọi tắt là UAE. Mỹ cáo buộc những doanh nghiệp này hỗ trợ Mahan Air mua ít nhất ba máy bay Boeing B-777 vào mùa hè năm 2026. Theo nội dung được công bố, các máy bay Boeing B-777 nói trên trước đó đã bị loại biên tại những thị trường khác, nhưng vẫn trở thành mục tiêu trong cuộc điều tra của Washington. Động thái mới cho thấy Mỹ không chỉ tập trung vào các hãng hàng không Iran, mà còn truy tìm những mắt xích thương mại hỗ trợ việc tiếp cận máy bay. Các công ty trung gian tại nước ngoài vì vậy cũng có thể chịu ảnh hưởng nếu bị xác định liên quan hoạt động cung ứng này. Bộ Tài chính Mỹ đồng thời áp dụng biện pháp với nhiều công ty, đơn vị xử lý hàng hóa, trung gian nước ngoài và các tuyến vận chuyển quá cảnh bị cho là phục vụ Iran. Washington cho rằng những kênh này giúp Tehran tiếp cận máy bay cùng các công nghệ nhạy cảm có nguồn gốc từ Mỹ, bất chấp những hạn chế đang tồn tại. Phạm vi trừng phạt vì vậy bao phủ cả hoạt động vận tải, tài chính, logistics và các giao dịch hỗ trợ liên quan. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 8.9 cảnh báo những bên tiếp tục làm ăn với các hãng hàng không Iran có nguy cơ bị loại khỏi hệ thống tài chính toàn cầu. Ông cho biết Washington sẽ áp dụng những hậu quả nghiêm khắc đối với các tổ chức cung cấp nguồn tài chính cho chính quyền Iran. Lời cảnh báo đặt các doanh nghiệp quốc tế trước nguy cơ phải cân nhắc lại quan hệ thương mại, thanh toán và hợp tác vận tải với Tehran. Văn phòng Kiểm soát tài sản nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ, còn gọi là OFAC, cũng đình chỉ ba giấy phép hàng không liên quan Iran. Trước đây, các giấy phép này cho phép hãng hàng không nước ngoài đưa máy bay có nguồn gốc hoặc công nghệ Mỹ vào Iran, đồng thời thực hiện một số chuyến bay quá cảnh qua nước này. Việc đình chỉ khiến những hoạt động từng được chấp thuận theo ngoại lệ phải đối mặt với các yêu cầu hạn chế nghiêm ngặt hơn. Ông Miad Maleki, cựu quan chức cấp cao Bộ Tài chính Mỹ, nhận định quyết định của OFAC có thể ảnh hưởng những chuyến bay qua Dubai, Doha và Istanbul. Đây là các tuyến kết nối quan trọng, giúp Iran duy trì liên hệ hàng không với nhiều điểm đến trong khu vực, theo nội dung bài viết. Ông Maleki cũng cho biết OFAC không còn cho phép một số ngoại lệ liên quan vận chuyển linh kiện an toàn, nhiên liệu và sửa chữa máy bay khẩn cấp. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi ngày 8.9 bày tỏ hoài nghi về hiệu quả của những biện pháp trừng phạt mới, theo Hãng thông tấn Anadolu. Trên mạng xã hội X, ông cho rằng Washington chưa đạt mục tiêu thông qua trừng phạt hoặc xung đột, nên tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế lên Iran. Ông đặt câu hỏi liệu việc bổ sung thêm lệnh trừng phạt có phải là “giải pháp sáng tạo” của Washington hay không, qua đó thể hiện sự phản đối mạnh mẽ từ Tehran.