Nam bộ trời đục ngầu kéo dài, vì sao? - Thanh Niên

Bầu trời Nam bộ đục ngầu những ngày qua có khả năng do ảnh hưởng khói bụi cháy rừng từ Indonesia. Chất lượng không khí giảm thấp ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người. Tuy vậy, những trận mưa lớn sắp đến có khả năng làm giảm nguy cơ ô nhiễm.

Hé lộ nguyên nhân bầu trời Nam bộ như sương mù

Trong những ngày qua, bằng mắt thường cũng có thể nhìn thấy bầu trời TP.HCM bị bao trùm trong một lớp màn đục ngầu gây nên tình trạng mù làm giảm tầm nhìn, kéo dài từ sáng sớm đến chiều tối, thậm chí cả những ngày trời có nắng nhẹ. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận ở nhiều nơi tại Nam bộ như Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, Cà Mau và đặc biệt là một số đảo.

Hiện tượng này thường thấy khi không khí bị ô nhiễm nặng. Hệ thống trực tuyến IQAir tại TP.HCM ghi nhận chất lượng không khí ở mức cảnh báo đỏ. Sáng 16.9, chất lượng không khí trung bình tại TP.HCM ở mức xấu (cảnh báo đỏ), chỉ số AQI là 162; giảm nhẹ so với mức 174 của ngày 15.9. Cũng trong ngày 16.9, chỉ số chất lượng không khí tại TP.Cần Thơ là 172.

Chuyên gia khí tượng Lê Thị Xuân Lan lý giải, sương mù hỗn hợp là tình trạng bụi mịn do ô nhiễm không khí gia tăng khi gặp điều kiện thời tiết thuận lợi như nhiệt độ thấp và độ ẩm không khí cao. Tuy nhiên, quan sát trực quan có thể thấy ô nhiễm tại TP.HCM xuất hiện sớm hơn trung bình nhiều năm và có dấu hiệu nghiêm trọng hơn. Bất ngờ hơn là tình trạng này cũng xuất hiện tại những địa phương khác ở Nam bộ. "Các yếu tố này có thể giúp chúng ta nhận định sự xuất hiện sương mù hỗn hợp trên diện rộng hiện nay ở Nam bộ có yếu tố tác động từ bên ngoài", bà Lan nói. Cập nhật từ các cơ quan khí tượng, môi trường, qua phân tích nguồn phát thải và hướng gió, bà Lan chỉ rõ, khu vực Nam bộ đang chịu tác động bởi khói bụi từ cháy rừng ở Indonesia do đang ở phần rìa phía bắc của các đám khói bụi này. Thực tế, khoảng 10 năm trước, tình trạng cháy rừng ở Indonesia hay sự hoạt động mạnh của núi lửa cũng từng gây nên tình trạng khói bụi ô nhiễm cho TP.HCM và Nam bộ.

Theo Reuters, ngày 15.9, Bộ Lâm nghiệp Indonesia cho biết đã phát hiện thêm 592 điểm nóng/cháy, nâng tổng số điểm lên con số 1.437; tập trung chủ yếu ở Kalimantan và Sumatra. Đây là hai khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ cháy rừng và cháy đất than bùn trong mùa khô. Còn theo Cơ quan biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, trong tuần từ 1 - 7.9, các đám cháy rừng ở Indonesia đã phát thải khoảng 19,7 triệu tấn CO₂, chiếm hơn 1/3 lượng phát thải từ cháy rừng trên toàn cầu trong tuần. Mức phát thải này cao hơn 273% so với trung bình theo mùa. Khu vực phía nam ASEAN đang chịu ảnh hưởng của gió mùa tây nam, với gió tầng thấp chủ yếu từ đông nam hoặc tây nam. Trong điều kiện khô hạn, những luồng gió này có thể vận chuyển khói từ các vùng cháy sang các quốc gia lân cận.

Trung tâm Khí tượng chuyên ngành ASEAN (ASMC) ngày 15.9 cho biết khói mù xuyên biên giới đã được ghi nhận tại Malaysia và Singapore, chỉ số ô nhiễm ở mức không lành mạnh. VN nằm ở xa hơn về phía bắc nhưng cũng chịu ảnh hưởng từ hệ thống khói mù này. ASMC dự báo gió mùa tây nam còn duy trì đến đầu tháng 10. Sau đó, khu vực bước vào giai đoạn chuyển tiếp giữa các mùa gió, khi gió trở nên yếu và biến đổi hơn, đồng thời mưa có xu hướng gia tăng quanh khu vực xích đạo. Những cơn mưa này có thể giúp giảm điểm nóng và khói mù.

"Chưa thể nói chắc chắn vì chúng ta thiếu công cụ đo lường và phân tách từng nguyên nhân, nhưng có thể ước đoán tại TP.HCM, khói bụi từ các đám cháy ở Indonesia có khả năng góp phần làm gia tăng ô nhiễm không khí, có thể chiếm 20 - 30%; còn tại các địa phương ở miền Tây như Cần Thơ hay Cà Mau, mức độ có thể cao hơn do ở gần hơn. Vì thế người dân cần chủ động bảo vệ sức khỏe khi ra đường mỗi khi thấy thời tiết có dấu hiệu bất thường. Các hạt bụi mịn có kích thước rất nhỏ có thể đi vào phổi và ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp. Tuy nhiên, trong những ngày tới Nam bộ đón đợt mưa lớn diện rộng, đợt mưa này có khả năng làm giảm ô nhiễm khói bụi", bà Lan dự báo.

Dải hội tụ hoạt động mạnh gây mưa lớn diện rộng

Chiều 16.9, cập nhật từ Đài Khí tượng thủy văn Nam bộ cho biết, hiện tại rãnh áp thấp xích đạo đã phát triển thành dải hội tụ nhiệt đới. Dải hội tụ này đang hoạt động mạnh dần lên và hạ trục xuống phía nam, đi qua nam Trung bộ và Nam bộ, kết hợp với hội tụ gió trên cao gây ra đợt mưa lớn kéo dài nhiều ngày tới. Cao điểm của đợt mưa lớn bắt đầu từ ngày 18.9 kéo dài đến 24.9 với tổng lượng mưa phổ biến từ 150 - 300 mm, có nơi trên 300 mm. Như vậy, so với dự báo trước đó, cơ quan khí tượng cho biết đợt mưa lớn kéo dài thêm 3 ngày và tổng lượng mưa cũng tăng phổ biến 50 mm. Trên khu vực sẽ xuất hiện mưa vừa, mưa to đến rất to và giông; đề phòng khả năng mưa lớn gây ngập ở các vùng trũng thấp, khu đô thị và khu vực ven sông rạch. Cấp độ rủi ro thiên tai do mưa lớn ở TP.HCM và Nam bộ trong những ngày tới ở cấp 1.

Trong khi đó, dải hội tụ nhiệt đới đang gây mưa lớn cho nhiều tỉnh thành ở Bắc bộ và bắc Trung bộ. Cụ thể, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết những ngày qua, các tỉnh Lào Cai, Phú Thọ, khu vực trung du và đồng bằng Bắc bộ, các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Trị có mưa rất lớn. Dự báo mưa lớn tiếp tục xuất hiện trong ngày 17.9 ở các khu vực trên với lượng mưa phổ biến từ 80 - 150 mm, có nơi trên 250 mm. Cảnh báo nguy cơ mưa có cường độ lớn trong thời gian ngắn.

Mưa lớn kéo dài khiến nhiều khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất trên sườn dốc; người dân và các địa phương chú ý đề phòng tình huống nguy hiểm. Mưa lớn khiến lũ trên một số sông đang lên nhanh; cụ thể lũ trên sông Hoàng Long, hạ lưu sông Bưởi tiếp tục lên và ở mức báo động (BĐ) 3 và trên BĐ3. Lũ trên thượng lưu sông Mã, sông Chu sẽ lên và có khả năng ở mức BĐ1 đến trên BĐ1.

El Nino hiện rất mạnh, Nino 3.4 tăng 2 độ C

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, hiện tại trạng thái El Nino đang ở ngưỡng đạt cường độ rất mạnh với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 ở mức 2 độ C. Dự báo trong thời kỳ từ tháng 10 - 12, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ cực đại mạnh với xác suất rất cao ở mức 98%. Nhiều khả năng hiện tượng El Nino sẽ còn tiếp tục duy trì đến các tháng đầu mùa hè năm 2027.

Từ tháng 10 - 11, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn so với trung bình nhiều năm từ 1 - 2 độ C, có nơi cao hơn. Trong tháng 10, tổng lượng mưa tại khu vực Bắc bộ phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 5 - 20%; các khu vực khác phổ biến thấp hơn từ 5 - 20%, đặc biệt tại khu vực Quảng Trị đến Huế, duyên hải nam Trung Bộ và Tây nguyên thấp hơn từ 20 - 40%. Khu vực Tây nguyên và Nam bộ mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.