Nga nhân đôi mối đe dọa, phòng không Ukraine chật vật hóa giải

Vài tháng trước, mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với các thành phố Ukraine chủ yếu đến từ tên lửa đạn đạo Nga, trong bối cảnh phòng không nước này thiếu tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, cuộc chạy đua công nghệ quân sự nhanh chóng đổi chiều khi Nga đưa vào sử dụng những phương tiện bay mới, khiến bài toán bảo vệ bầu trời Ukraine trở nên phức tạp hơn. Theo Dân Trí, Kiev hiện phải đối mặt đồng thời với tên lửa đạn đạo cùng UAV Shahed trang bị động cơ phản lực, thay vì chỉ tập trung xử lý một dạng nguy hiểm. Trong nhiều tháng, các đơn vị phòng không và ngành công nghiệp công nghệ quân sự Ukraine liên tục cải thiện khả năng đánh chặn UAV Shahed động cơ cánh quạt, còn gọi là Geran-2. Nhờ quá trình này, tỷ lệ bắn hạ những UAV phiên bản cũ được nâng lên khoảng 90-95%, tạo ra lợi thế đáng kể cho các kíp vận hành trên mặt đất. Khi mùa đông đến gần, tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn đạn đạo từng được xem là trở ngại chủ yếu, nhưng diễn biến mới từ phía Nga đã làm thay đổi toàn bộ ưu tiên. Tháng 8/2026, Nga xuất hiện những phiên bản Shahed mới có tốc độ nhanh gấp 2-3 lần, khiến các kíp điều khiển UAV đánh chặn Ukraine vốn quen xử lý mẫu cũ tạm thời mất đi phương án hiệu quả. Những UAV này sử dụng động cơ phản lực tương tự động cơ máy bay, cho phép chúng xuyên qua các khu vực phòng không dày đặc với tốc độ có thể đạt 400-600km/h. Trong khi đó, Shahed động cơ cánh quạt thường chỉ đạt tốc độ tối đa khoảng 200km/h, giúp UAV đánh chặn Ukraine chỉ cần nhanh hơn khoảng 30km/h để truy đuổi và hạ mục tiêu. Bước nhảy về tốc độ buộc Ukraine phải vượt qua năng lực sản xuất hiện tại, hướng tới những UAV đánh chặn có khả năng bay ít nhất 450km/h trong điều kiện tác chiến thực tế. Tốc độ này có thể tạo cơ hội đánh trúng UAV phản lực khi chúng đổi hướng trên đường bay hoặc giảm tốc để tiết kiệm nhiên liệu. Dù vậy, việc thiết kế, thử nghiệm rồi sản xuất hàng loạt một dòng UAV mới đòi hỏi thời gian, nguồn lực và năng lực công nghiệp mà Ukraine đang chịu sức ép lớn. Mối đe dọa tăng gấp đôi không chỉ nằm ở tốc độ cao, bởi ngay cả Shahed phiên bản cũ cũng có thể gây khó khăn cho phòng không Ukraine trong mùa đông khắc nghiệt. Gió mạnh làm UAV đánh chặn khó điều khiển, còn mưa có thể ảnh hưởng đến hệ thống điện tử, radar và đường truyền liên lạc phục vụ quá trình truy đuổi. Đáng chú ý, người điều khiển vẫn phải nhìn thấy mục tiêu qua camera, vì radar chỉ đưa UAV đến khu vực cần thiết chứ chưa thể tự nhận diện và ngắm bắn ở khâu cuối. Mây thấp, sương mù và mưa mùa đông khiến việc quan sát mục tiêu bằng mắt trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong những cuộc đánh chặn diễn ra vào ban đêm hoặc ở độ cao lớn. Các kíp vận hành Ukraine cho rằng lực lượng Nga dường như đã tính đến yếu tố thời tiết khi lựa chọn thời điểm phóng và đường bay cho UAV. Cách triển khai này nhằm đưa mục tiêu vào những khoảng thời gian UAV đánh chặn hoạt động kém hiệu quả nhất, qua đó kéo giãn khả năng phản ứng của phòng không. Các chuyên gia cảnh báo Nga nhiều khả năng sẽ tiếp tục phối hợp nhiều loại vũ khí, đồng thời thay đổi chiến thuật nhằm gây áp lực lớn hơn lên hệ thống phòng thủ Ukraine trong những tháng tới. Nga thường xuyên kiểm tra các đường bay tiềm tàng của UAV để xác định những khu vực phòng không Ukraine có thể tồn tại lỗ hổng. Từ kết quả kiểm tra, lực lượng Nga điều chỉnh đường bay và cách sử dụng UAV, nhằm khai thác tối đa điểm yếu thay vì lặp lại một phương án cố định. Ukraine đã bắt đầu thử nghiệm UAV đánh chặn sử dụng động cơ phản lực, nhưng quy mô hiện vẫn rất hạn chế và chưa đủ tạo ra năng lực phòng thủ rộng khắp. Hiện chưa rõ tốc độ phát triển cùng năng lực sản xuất của Ukraine có đáp ứng kịp thời trước mùa đông sắp tới hay không, trong khi các cuộc tấn công tiếp tục tạo sức ép. Bài toán của Kiev vì thế không chỉ là chế tạo được mẫu UAV nhanh hơn, mà còn phải bảo đảm số lượng, độ tin cậy và khả năng vận hành trong thời tiết xấu. Trong thời gian chờ giải pháp mới, Ukraine phần lớn dựa vào các tiêm kích để phóng tên lửa nhằm vào Shahed động cơ phản lực, dù phương án này tiêu tốn nguồn lực. Tên lửa không đối không có giá thành cao và số lượng hạn chế, khiến phi công đôi khi phải sử dụng cả pháo trên máy bay, áp sát mục tiêu để tìm cách bắn hạ. Cách xử lý đó bảo vệ bầu trời trước mắt, nhưng đồng thời đặt những tiêm kích đắt đỏ của Ukraine vào rủi ro lớn và khó duy trì lâu dài trong một cuộc chiến tiêu hao.