Điều gì xảy ra khi bạn ngủ bù vào cuối tuần?

Sau một tuần ngủ ít, nhiều người thường muốn ngủ nướng vào cuối tuần để bù lại khoảng thời gian đã mất và giảm cảm giác mệt mỏi tích tụ. Thói quen này được gọi là ngủ bù cuối tuần, thường biểu hiện bằng việc thức dậy muộn hơn đáng kể so với giờ thức dậy trong những ngày làm việc. Theo VnExpress, ngủ thêm có thể đem lại một số lợi ích trước mắt, nhưng hiệu quả phục hồi phụ thuộc nhiều vào mức độ thiếu ngủ trước đó. Một hoặc vài đêm ngủ không đủ rồi ngủ thêm vài giờ có thể giúp cơ thể phục hồi phần nào, nhất là khi người ngủ cảm thấy uể oải sau tuần bận rộn. Một số nghiên cứu cho thấy giấc ngủ kéo dài hơn có thể làm giảm mệt mỏi, cải thiện tâm trạng và hỗ trợ khôi phục một phần khả năng nhận thức. Tuy nhiên, vài giờ ngủ thêm cuối tuần không thể tương đương với việc khắc phục tình trạng thiếu ngủ kéo dài liên tục trong nhiều tuần. Khi thiếu ngủ, khả năng tập trung, sự tỉnh táo và trạng thái cảm xúc thường bị ảnh hưởng, khiến các hoạt động hằng ngày trở nên khó khăn hơn. Ngủ thêm vào ngày nghỉ có thể làm giảm áp lực buồn ngủ tích lũy, nhờ đó một số người cảm thấy tỉnh táo, dễ chịu và hoạt động hiệu quả hơn. Dù vậy, lợi ích này chủ yếu mang tính ngắn hạn, không có nghĩa ngủ bù đủ sức đảo ngược hoàn toàn những tác động do thiếu ngủ kéo dài. Nếu chỉ trải qua một tuần đặc biệt bận rộn và phải ngủ ít hơn bình thường, việc ngủ thêm trong ngày nghỉ có thể giúp cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn. Ngược lại, nếu tuần nào cũng phải ngủ rất lâu vào cuối tuần mới cảm thấy tỉnh táo, lịch ngủ trong các ngày thường có thể đang không đáp ứng nhu cầu. Tình trạng ấy cho thấy ngủ bù chỉ xử lý phần ngọn, trong khi nguyên nhân nằm ở thời lượng hoặc chất lượng giấc ngủ duy trì suốt tuần. Người trưởng thành thường cần ít nhất bảy giờ ngủ mỗi đêm, dù nhu cầu cụ thể vẫn có thể khác nhau giữa từng người và từng giai đoạn. Vì vậy, ngủ năm đến sáu giờ trong ngày thường rồi ngủ mười đến mười hai giờ cuối tuần vẫn chưa chắc giúp cơ thể phục hồi như khi được ngủ đủ đều đặn. Giấc ngủ dồn vào hai ngày nghỉ có thể bù một phần thiếu hụt, nhưng không nên được xem là phương án thay thế cho giấc ngủ đầy đủ mỗi đêm. Thời điểm đi ngủ và thức dậy cũng quan trọng không kém tổng số giờ ngủ, bởi cơ thể cần lịch trình tương đối ổn định để duy trì nhịp sinh học. Chẳng hạn, người thường thức dậy lúc 6h30 nhưng cuối tuần ngủ đến 10h hoặc 11h sẽ tạo khoảng cách lớn giữa hai lịch sinh hoạt. Khoảng chênh lệch này được gọi là “social jet lag”, tức sự lệch nhau giữa đồng hồ sinh học của cơ thể và lịch hoạt động xã hội. Ngủ lâu hơn cuối tuần vì thế có hai mặt, vừa giúp giảm áp lực thiếu ngủ, vừa có thể làm nhịp sinh học xáo trộn nếu giờ ngủ thức thay đổi quá lớn. Người bị thiếu ngủ trong tuần vẫn có thể ngủ thêm ngày nghỉ để giảm buồn ngủ và mệt mỏi, nhưng nên tránh biến việc này thành thói quen kéo dài. Mục tiêu lâu dài vẫn là phân bổ thời gian nghỉ ngơi hợp lý, thay vì liên tục dồn nhiều giờ ngủ vào cuối tuần. Cách phù hợp hơn là ưu tiên ngủ đủ trong các ngày làm việc, đồng thời giữ giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định kể cả khi không phải đi làm. Nếu cần ngủ thêm, nên hạn chế thay đổi quá lớn về giờ thức dậy giữa ngày thường và ngày nghỉ để giảm nguy cơ lệch nhịp. Khi thường xuyên phải ngủ rất lâu vào cuối tuần mới tỉnh táo, mỗi người nên xem lại thời lượng, chất lượng và sự đều đặn của giấc ngủ trong cả tuần.