Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm cấp tính do các virus đường ruột thuộc nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Enterovirus 71 (EV71) được đặc biệt quan tâm vì là tác nhân chủ yếu gây các trường hợp nặng, biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp, thậm chí tử vong.
Hiện bệnh có thể phòng ngừa nhờ vaccine, lần đầu được triển khai tại Việt Nam. Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, giải đáp 7 thắc mắc thường gặp về vaccine tay chân miệng như sau:
- Trẻ nào được tiêm vaccine?
- Vaccine tay chân miệng chỉ định cho trẻ từ tròn 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Lịch tiêm được xác định theo tuổi của trẻ khi bắt đầu tiêm.
Nếu trẻ từ 2 tháng đến tròn 2 tuổi: tiêm 3 mũi. Mũi 2 cách mũi 1 là 2 tháng (ít nhất 56 ngày); mũi 3 cách mũi 2 là 10 tháng. Nếu trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi: tiêm 2 mũi, cách nhau 2 tháng, tối thiểu 56 ngày.
Mỗi mũi có liều 0,5 ml, đường tiêm bắp. Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ khám và tư vấn lịch tiêm phù hợp.
Trẻ nhỏ tiêm vaccine tay chân miệng ngay ngày đầu triển khai tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Nhân Lê
- Vaccine phòng type virus nào?
- Vaccine giúp phòng chủng virus có độc lực cao gây bệnh EV71, tác nhân liên quan hầu hết các ca bệnh nặng, nguy cơ cao gây biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp và tử vong. Nghiên cứu lâm sàng cho thấy vaccine có hiệu quả bảo vệ chéo đối với nhiều phân nhóm khác nhau của EV71, trong đó có các phân nhóm đang lưu hành phổ biến tại Việt Nam như B5, C4.
Vaccine không phòng được bệnh tay chân miệng do các chủng virus gây bệnh thường nhẹ hơn như Coxsackievirus A16, A6 hoặc A10. Do đó, trẻ đã tiêm vẫn có thể mắc tay chân miệng do tác nhân khác. Phụ huynh cần hướng dẫn và cho trẻ rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh đồ chơi và môi trường sống, hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh.
- Từng mắc tay chân miệng có nên tiêm?
- Có. Trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn nên tiêm vaccine nếu nằm trong độ tuổi chỉ định và đủ điều kiện tiêm chủng.
EV71 có nhiều phân nhóm khác nhau như B3, B4, B5, C1, C4, C5. Sau khi mắc bệnh, trẻ chủ yếu có miễn dịch với tác nhân đã nhiễm, không được bảo vệ đầy đủ trước các phân nhóm virus còn lại. Do đó, trẻ có thể tái nhiễm nhiều lần với các phân nhóm virus khác nhau. Vaccine được chứng minh bảo vệ tốt trước các phân nhóm khác nhau nên vừa giúp phòng bệnh và nguy cơ tái nhiễm.
Trẻ có thể tiêm sau khi đã khỏi hoàn toàn và kết thúc thời gian cách ly theo hướng dẫn. Trước khi tiêm, bác sĩ sẽ khám sàng lọc và xác định thời điểm phù hợp với tình trạng sức khỏe của trẻ.
- Hiệu quả của vaccine thế nào?
- Vaccine cho thấy hiệu quả bảo vệ cao đối với bệnh tay chân miệng do EV71. Trong nghiên cứu lâm sàng pha 3 với gần 2.500 trẻ em Việt Nam tại Tiền Giang và Đồng Tháp tham gia, hiệu lực bảo vệ đạt từ 96,8% đến 100%. Sau 600 ngày theo dõi, nhóm tiêm vaccine không ghi nhận trường hợp mắc EV71, trong khi nhóm dùng giả dược có 22 trường hợp, gồm 4 trẻ phải nhập viện. Vaccine có hồ sơ an toàn tốt. Phần lớn phản ứng sau tiêm ở mức độ nhẹ đến trung bình, có thể tự khỏi và giảm dần ở các liều tiếp theo. Nghiên cứu không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng liên quan đến vaccine.
Bệnh nhi mắc tay chân miệng điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1, TP HCM. Ảnh: Bình An
- Thời gian bảo vệ của vaccine kéo dài bao lâu?
Các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy miễn dịch sau tiêm vaccine được duy trì ở mức cao trong ít nhất 5 năm. Đến năm thứ 5, kháng thể trung hòa đối với EV71 vẫn được ghi nhận ở mức cao, bao gồm kiểu gene B4 dùng để phát triển vaccine và một số kiểu gene phụ như B5, C4a. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục theo dõi để đánh giá thời gian bảo vệ lâu hơn. Từ 1-6 tuổi là giai đoạn trẻ có nguy cơ diễn tiến nặng do bệnh cao nhất, thời gian bảo vệ có ý nghĩa khi tiêm càng sớm càng tốt.
- Vaccine tay chân miệng có tiêm cùng lúc với các vaccine khác được không?
Vaccine tay chân miệng có thể được tiêm cùng buổi hoặc không cần duy trì khoảng cách với các vaccine thông thường khác trong lịch tiêm chủng của trẻ, bao gồm vaccine bất hoạt và vaccine sống giảm độc lực. Nếu tiêm cùng buổi, mỗi vaccine phải được tiêm tại một vị trí khác nhau. Các nghiên cứu cho thấy việc tiêm đồng thời không ảnh hưởng đến độ an toàn và khả năng tạo miễn dịch của vaccine.
Đối với trẻ có tiền sử co giật do sốt cao, không nên tiêm vaccine đồng thời với các vaccine khác trong cùng một buổi tiêm. Bác sĩ sẽ đánh giá tiền sử và tình trạng sức khỏe của trẻ để tư vấn lịch tiêm phù hợp.
- Các phản ứng thường gặp sau khi tiêm vaccine tay chân miệng là gì?
Phần lớn phản ứng sau tiêm ở mức nhẹ đến trung bình và thường tự khỏi. Trẻ có thể đau, sưng hoặc đỏ tại vị trí tiêm; sốt, quấy khóc, giảm cảm giác thèm ăn, buồn ngủ, tiêu chảy hoặc buồn nôn, nôn. Sau tiêm, trẻ cần được theo dõi tại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút. Khi về nhà, cha mẹ tiếp tục theo dõi trong 24-48 giờ, kể cả ban đêm đối với trẻ nhỏ.
Gia đình không nên mặc định mọi biểu hiện sau tiêm đều do vaccine. Trẻ vẫn có thể tình cờ mắc tay chân miệng nếu đã nhiễm virus trước khi tiêm hoặc khi chưa hoàn thành phác đồ, cơ thể chưa tạo đủ miễn dịch. Nếu trẻ giật mình liên tục, run tay chân, ngủ gà, sốt cao khó hạ, thở bất thường... cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay.
Bình An