Vì sao huyết áp buổi sáng thường cao hơn? Cách phòng huyết áp cao

Huyết áp buổi sáng thường cao hơn những thời điểm khác trong ngày, nhưng hiện tượng này không nhất thiết cho thấy cơ thể đang gặp bất thường nghiêm trọng. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA), huyết áp thường tăng khi vừa thức dậy, giảm dần trong ngày rồi xuống thấp nhất lúc ngủ. Tuy vậy, nếu các chỉ số liên tục tăng cao vào buổi sáng, người bệnh cần theo dõi nghiêm túc và trao đổi với nhân viên y tế để tìm nguyên nhân. Khi chuyển từ trạng thái ngủ sang tỉnh táo, hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt mạnh hơn, giúp cơ thể sẵn sàng vận động và tiếp nhận các hoạt động ban ngày. Nhịp sinh học cũng làm thay đổi nồng độ những hormone như cortisol và adrenaline, khiến tim có thể đập nhanh hơn, mạch máu co lại và huyết áp tăng. Khoảng tăng huyết áp xảy ra trong thời gian thức dậy thường được gọi là “morning surge”, tức hiện tượng tăng huyết áp buổi sáng. Nhịp sinh học không phải yếu tố duy nhất tác động đến chỉ số huyết áp, bởi giấc ngủ kém, căng thẳng, uống rượu bia, hút thuốc, ăn mặn hoặc một số bệnh lý cũng có thể làm huyết áp biến động. Đặc biệt, người bị ngưng thở khi ngủ có thể trải qua những thay đổi huyết áp đáng kể trong đêm, sau đó tiếp tục có chỉ số cao khi thức dậy. Vì vậy, tình trạng huyết áp buổi sáng tăng lặp lại cần được xem xét cùng chất lượng giấc ngủ, thói quen sinh hoạt và bệnh nền. Thuốc điều trị cũng là yếu tố cần lưu ý, vì ở một số người, huyết áp có thể tăng trở lại khi tác dụng của thuốc hạ huyết áp sắp kết thúc. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý đổi giờ uống thuốc, tăng liều hoặc ngừng thuốc chỉ vì nhìn thấy một chỉ số buổi sáng cao. Mọi điều chỉnh liên quan đến thuốc cần được thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, dựa trên quá trình theo dõi đầy đủ và tình trạng sức khỏe cụ thể. Một lần đo huyết áp cao vào buổi sáng chưa đủ để kết luận một người mắc bệnh tăng huyết áp, bởi chỉ số này có thể dao động theo thời điểm và cách đo. Cà phê, thuốc lá hoặc hoạt động thể lực trong vòng 30 phút trước khi đo, cùng với bàng quang đầy và tư thế ngồi không đúng, đều có thể khiến kết quả cao hơn thực tế. Do đó, người đo cần bình tĩnh kiểm tra lại thay vì vội lo lắng hoặc tự mua thêm thuốc sử dụng. AHA khuyến nghị dùng máy đo huyết áp tự động có vòng bít quấn ở bắp tay và đã được kiểm định, vì thiết bị phù hợp giúp kết quả đáng tin cậy hơn. Trước khi đo, hãy ngồi yên ít nhất 5 phút, tựa lưng, đặt hai chân trên sàn, đỡ cánh tay ngang mức tim và không nói chuyện. Mỗi lần nên đo hai lần, cách nhau khoảng một phút, ghi lại kết quả để theo dõi xu hướng thay đổi qua nhiều ngày. Khi cần theo dõi tại nhà, người dân có thể đo huyết áp vào buổi sáng trước khi dùng thuốc và ăn sáng, đồng thời đo thêm vào buổi tối theo hướng dẫn của bác sĩ. Những bản ghi đều đặn sẽ giúp nhân viên y tế đánh giá chính xác hơn tình trạng huyết áp, thay vì chỉ dựa vào một vài con số riêng lẻ. Nếu huyết áp thường xuyên từ 140/90 mmHg trở lên hoặc có nhiều lần đạt từ 130/80 mmHg trở lên, người đo nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được đánh giá đầy đủ. Theo hướng dẫn tăng huyết áp năm 2025 của AHA, thay đổi lối sống là nền tảng quan trọng để phòng ngừa và kiểm soát huyết áp, bên cạnh việc dùng thuốc khi có chỉ định. Hãy giảm muối và thực phẩm giàu natri, nhất là đồ chế biến sẵn, thịt chế biến, thức ăn nhanh và những món nêm quá mặn. Chế độ ăn DASH, gồm nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, hạt và nguồn đạm lành mạnh, được khuyến nghị nhằm hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên hướng tới khoảng 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc lựa chọn hình thức vận động phù hợp. Giữ cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần hạn chế những biến động bất lợi của huyết áp. Không hút thuốc, hạn chế rượu bia tiếp tục là những việc cần làm, vì nicotine có thể làm huyết áp tăng tạm thời, còn uống quá nhiều rượu làm tăng nguy cơ tăng huyết áp.