Các yếu tố làm tăng cholesterol dù cân nặng bình thường

Nhiều người cho rằng chỉ người thừa cân mới dễ tăng cholesterol, nhưng thực tế vóc dáng bình thường không đồng nghĩa với các chỉ số mỡ máu luôn khỏe mạnh. Theo VnExpress tổng hợp thông tin từ Times of India và Very Well Health, nhiều yếu tố khác nhau vẫn có thể khiến cholesterol hoặc triglyceride tăng. Vì vậy, đánh giá sức khỏe tim mạch cần dựa vào xét nghiệm, thói quen sống, tiền sử gia đình và bệnh lý đi kèm, thay vì chỉ nhìn cân nặng. Một nguyên nhân thường gặp là ăn kiêng sai cách, đặc biệt khi cắt giảm mạnh tinh bột nhưng lại tăng thịt mỡ, bơ, phô mai cùng những thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Cách ăn này có thể khiến lượng LDL-cholesterol, thường được gọi là cholesterol xấu, tăng lên dù số cân không thay đổi đáng kể. Ngược lại, chế độ ăn cung cấp quá ít năng lượng trong thời gian dài cũng làm cơ thể thay đổi cách sử dụng và dự trữ chất béo. Ít vận động cũng ảnh hưởng đến mỡ máu, kể cả với người không béo phì và vẫn duy trì cân nặng trong giới hạn bình thường. Khi cơ thể thường xuyên vận động, năng lượng được sử dụng hiệu quả hơn, đồng thời quá trình xử lý chất béo trong máu cũng được hỗ trợ. Nhờ đó, tập luyện phù hợp có thể góp phần giảm triglyceride, tức chất béo trung tính, và giúp kiểm soát cholesterol tốt hơn. Yếu tố di truyền là nguyên nhân quan trọng khác, bởi một số gene có thể ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa và loại bỏ cholesterol khỏi máu. Người mắc tăng cholesterol máu gia đình có thể có LDL-cholesterol rất cao từ khi còn trẻ, ngay cả khi ăn uống lành mạnh và sở hữu vóc dáng cân đối. Nếu gia đình từng có người cholesterol cao hoặc mắc bệnh tim mạch sớm, nên trao đổi với bác sĩ về xét nghiệm mỡ máu và đánh giá nguy cơ. Tuổi tác cũng làm các chỉ số mỡ máu biến động, do khả năng loại bỏ cholesterol khỏi cơ thể có thể thay đổi theo thời gian. Ở phụ nữ, LDL-cholesterol có thể tăng sau mãn kinh khi nồng độ estrogen giảm, dù cân nặng không nhất thiết tăng theo. Điều này cho thấy những thay đổi bên trong cơ thể, đặc biệt liên quan nội tiết, đôi khi quan trọng không kém vóc dáng bên ngoài khi đánh giá cholesterol. Một số bệnh lý cũng có thể làm cholesterol tăng hoặc khiến các chỉ số mỡ máu thay đổi kéo dài, dù lối sống nhìn chung khá ổn định. Suy giáp, đái tháo đường và bệnh thận mạn đều có khả năng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa chất béo trong cơ thể. Ngoài ra, một số thuốc điều trị bệnh tim mạch cũng có thể làm thay đổi cholesterol, vì vậy người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc. Khi xét nghiệm cho thấy cholesterol tăng nhiều lần liên tiếp, người có cân nặng bình thường vẫn nên tìm nguyên nhân cùng bác sĩ thay vì chỉ cố giảm cân. Việc kiểm tra có thể giúp phát hiện sớm bệnh lý tiềm ẩn, đánh giá nguy cơ tim mạch và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Đặc biệt, người có tiền sử gia đình đáng chú ý càng cần chủ động kiểm tra, thay vì chờ xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Để bảo vệ tim mạch, nên duy trì chế độ ăn cân đối, hạn chế thịt mỡ, da, nội tạng, bơ và các món chiên rán nhiều chất béo. Rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các loại hạt nên xuất hiện thường xuyên hơn trong bữa ăn hằng ngày. Bên cạnh đó, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc, duy trì vòng eo hợp lý và kiểm tra mỡ máu định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi âm thầm.