VnExpress • 25/09/2026 08:00

Thiếu nữ viêm thận do bệnh lupus cấp

Sau 6 năm điều trị lupus ổn định, Rathana, 14 tuổi, cảm thấy mệt, rụng tóc nhẹ, xét nghiệm cho thấy bệnh vào đợt cấp gây tổn thương thận.

Rathana điều trị và theo dõi lupus tại Campuchia 6 năm, tình trạng tương đối ổn định, luôn tuân thủ phác đồ và tái khám đều đặn. Từ cuối năm 2025, Rathana mệt hơn, đau khớp và rụng tóc nhưng các biểu hiện không rầm rộ, tổn thương da không đáng kể song kéo dài không bớt, sang Việt Nam khám.

PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, xác định Rathana đang vào đợt cấp có tổn thương thận, viêm thận lupus. Protein niệu khoảng 2g/24 giờ, cho thấy tổn thương tại thận ở mức đáng kể dù không có các biểu hiện mạnh bên ngoài. Nếu viêm thận lupus không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, tổn thương cầu thận có thể tiến triển, làm suy giảm chức năng thận và tăng nguy cơ suy thận mạn tính. Bệnh nhi đã xuất hiện hội chứng Cushing do sử dụng corticoid kéo dài.

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, trong đó hệ miễn dịch tấn công các mô, cơ quan khỏe mạnh. Bệnh có thể ảnh hưởng đến da, khớp, máu, thận và diễn tiến xen kẽ giữa các giai đoạn ổn định, bùng phát. Các phức hợp miễn dịch lắng đọng tại cầu thận, gây viêm, tổn thương bộ lọc và khiến protein rò rỉ vào nước tiểu. Quá trình này có thể âm thầm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt.

Ở trẻ mắc lupus, việc nhận biết bệnh hoạt động càng khó do nhiều biểu hiện như mệt mỏi, đau khớp, rụng tóc có thể nhẹ hoặc không đặc hiệu. Trẻ cũng có thể chưa mô tả chính xác những thay đổi của cơ thể, trong khi phụ huynh dễ cho rằng đây là những biểu hiện thoáng qua.

PGS Lâm xây dựng phác đồ điều trị cho Rathana với mục tiêu nhanh chóng kiểm soát đợt cấp để hạn chế tổn thương thận nhưng phải giảm gánh nặng corticoid về lâu dài. Rathana được chỉ định dùng corticoid kết hợp thuốc ức chế miễn dịch để khống chế đợt cấp, đồng thời sử dụng hydroxychloroquine để duy trì kiểm soát bệnh. Phác đồ được bổ sung các thuốc hỗ trợ bảo vệ thận, kiểm soát lượng đạm mất qua nước tiểu và theo dõi sát chức năng thận.

Việc lựa chọn và điều chỉnh liều thuốc được tính toán kỹ bởi Rathana đã xuất hiện hội chứng Cushing sau thời gian dài sử dụng corticoid. Ức chế miễn dịch quá mức có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ, trong khi điều trị chưa đủ mạnh lại không kiểm soát được hoạt tính lupus, khiến tổn thương cơ quan tiếp tục tiến triển. Khi hoạt tính bệnh và tổn thương thận cải thiện, bác sĩ từng bước giảm liều corticoid, tiếp tục theo dõi sát các chỉ số để kiểm soát bệnh ổn định và hạn chế nguy cơ tái phát.

PGS Lâm tư vấn phương pháp điều trị bệnh nhi và cha. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh — PGS Lâm tư vấn phương pháp điều trị bệnh nhi và cha. Ảnh: *Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh*

Sau khoảng 2 tuần, protein niệu của Rathana giảm từ khoảng 2g/24h xuống dưới 200mg/24h. Sau một tháng điều trị tiếp theo, các chỉ số tiếp tục cải thiện gần như về bình thường, tình trạng viêm cầu thận được kiểm soát, chức năng thận được bảo tồn. Rathana hết đau khớp, giảm mệt mỏi và rụng tóc. Bệnh nhi tiếp tục được theo dõi định kỳ với các xét nghiệm đánh giá hoạt tính bệnh, chức năng thận và các cơ quan liên quan để bác sĩ kịp thời điều chỉnh phác đồ.

"Rathana tuân thủ điều trị nhưng vẫn xuất hiện đợt cấp không có nghĩa điều trị trước đó không hiệu quả", PGS Lâm nói, giải thích thêm lupus có thể lui bệnh rồi tái hoạt động dù dùng thuốc đúng chỉ định. Bệnh nhi đang ở tuổi dậy thì, cần theo dõi sát hoạt tính bệnh và tác dụng phụ của thuốc, nhất là corticoid dùng kéo dài.

Lupus có thể chuyển từ giai đoạn ổn định sang đợt cấp khá nhanh nên trẻ vẫn cần được tái khám và làm xét nghiệm theo lịch ngay cả khi cảm thấy khỏe. Tổn thương thận có thể không biểu hiện rõ qua các triệu chứng thường ngày nhưng lại được phát hiện qua những thay đổi trong xét nghiệm nước tiểu và chức năng thận.

Phụ huynh không nên tự ý giảm hoặc ngừng thuốc khi trẻ hết mệt, hết đau khớp hay các biểu hiện khác giảm. Trẻ cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, phòng ngừa nhiễm trùng và tiêm chủng phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi trẻ mắc lupus nhận thấy những thay đổi như mệt hơn, đau khớp, rụng tóc hoặc thay đổi sức khỏe kéo dài nên chia sẻ với gia đình để đi khám và xét nghiệm giúp phát hiện sớm hoạt tính bệnh cũng như tổn thương cơ quan, đặc biệt ở thận, kịp can thiệp trước khi tổn thương tiến triển nặng hơn.

Minh Hương

*Tên nhân vật đã được thay đổi

Độc giả gửi câu hỏi da liễu - thẩm mỹ da tại đây để bác sĩ giải đáp

Rathana, một thiếu nữ Campuchia, đã điều trị và theo dõi bệnh lupus tại quê nhà suốt sáu năm, với tình trạng tương đối ổn định nhờ tuân thủ phác đồ và tái khám đều đặn. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025, em bắt đầu mệt hơn, đau khớp và rụng tóc kéo dài, dù các dấu hiệu bên ngoài không dữ dội hoặc dễ nhận biết. Gia đình đưa Rathana sang Việt Nam thăm khám, qua đó phát hiện bệnh đã chuyển sang đợt cấp và xuất hiện tổn thương nghiêm trọng tại thận. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, xác định Rathana bị viêm thận lupus, với lượng protein trong nước tiểu khoảng 2g mỗi 24 giờ. Chỉ số này cho thấy bộ lọc của thận đã bị ảnh hưởng đáng kể, dù em không có biểu hiện rầm rộ như phù nhiều, tiểu bất thường hoặc đau rõ vùng lưng. Bệnh nhi đồng thời xuất hiện hội chứng Cushing, một biến chứng liên quan đến quá trình sử dụng corticoid kéo dài để kiểm soát bệnh tự miễn. Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh mạn tính, trong đó hệ miễn dịch nhận diện nhầm các mô khỏe mạnh rồi tấn công nhiều cơ quan, gồm da, khớp, máu và thận. Khi các phức hợp miễn dịch lắng đọng tại cầu thận, chúng gây viêm, làm hỏng bộ lọc tự nhiên và khiến protein rò rỉ vào nước tiểu. Quá trình tổn thương này có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài, trước khi người bệnh nhận thấy những thay đổi rõ rệt trong sinh hoạt hằng ngày. Ở trẻ mắc lupus, việc nhận biết bệnh đang hoạt động thường khó hơn vì mệt mỏi, đau khớp hoặc rụng tóc có thể nhẹ, kéo dài và không đặc hiệu. Trẻ cũng chưa chắc mô tả chính xác được những thay đổi trong cơ thể, còn phụ huynh dễ nghĩ đó chỉ là biểu hiện thoáng qua do học tập, sinh hoạt hoặc tuổi dậy thì. Vì vậy, cảm giác khỏe hơn không thể thay thế cho lịch tái khám và xét nghiệm định kỳ, đặc biệt khi bệnh từng ảnh hưởng đến thận. Theo VnExpress, PGS Lâm xây dựng phác đồ cho Rathana với hai mục tiêu song song, nhanh chóng khống chế đợt cấp và giảm gánh nặng corticoid trong điều trị lâu dài. Em được dùng corticoid phối hợp thuốc ức chế miễn dịch để kiểm soát hoạt tính bệnh, đồng thời sử dụng hydroxychloroquine nhằm duy trì hiệu quả ổn định. Bác sĩ cũng bổ sung thuốc bảo vệ thận, kiểm soát lượng đạm thất thoát qua nước tiểu và theo dõi thường xuyên chức năng của cơ quan này. Việc điều chỉnh thuốc được tính toán thận trọng vì ức chế miễn dịch quá mức có thể làm tăng tác dụng phụ, còn điều trị chưa đủ mạnh khiến lupus tiếp tục gây tổn thương. Khi hoạt tính bệnh và tình trạng viêm thận cải thiện, bác sĩ từng bước giảm liều corticoid, đồng thời kiểm tra sát các chỉ số để hạn chế nguy cơ tái phát. Sau khoảng hai tuần, lượng protein niệu của Rathana giảm từ khoảng 2g mỗi 24 giờ xuống dưới 200mg mỗi 24 giờ. Sau một tháng điều trị tiếp theo, các chỉ số của Rathana tiếp tục cải thiện gần như trở về bình thường, tình trạng viêm cầu thận được kiểm soát và chức năng thận được bảo tồn. Em hết đau khớp, bớt mệt mỏi, tình trạng rụng tóc giảm rõ rệt, song vẫn cần được theo dõi lâu dài bằng xét nghiệm đánh giá hoạt tính lupus và chức năng các cơ quan. PGS Lâm cho biết việc bệnh tái hoạt động dù người bệnh tuân thủ thuốc không đồng nghĩa phác đồ trước đó không hiệu quả, bởi lupus có thể lui rồi bùng phát trở lại. Đang ở tuổi dậy thì, Rathana cần được theo dõi sát cả hoạt tính bệnh lẫn tác dụng phụ của thuốc, nhất là corticoid sử dụng trong thời gian dài. Phụ huynh không nên tự ý giảm hoặc ngừng thuốc khi trẻ hết mệt, hết đau khớp, đồng thời cần hạn chế ánh nắng trực tiếp, phòng nhiễm trùng và tiêm chủng theo hướng dẫn chuyên môn. Khi trẻ thấy mệt hơn, đau khớp, rụng tóc hoặc sức khỏe thay đổi kéo dài, gia đình nên đưa trẻ đi khám và xét nghiệm sớm để phát hiện đợt cấp trước khi tổn thương thận tiến triển.

Xem thêm tại VnExpress