Điều gì xảy ra với tim khi bạn thiếu ngủ?

Nguồn ảnh: VnExpress

Người trưởng thành ngủ không đủ 7 giờ mỗi đêm có nguy cơ gặp vấn đề tim mạch như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đột quỵ, nhồi máu cơ tim.

Ngủ giúp cơ thể nghỉ ngơi và phục hồi. Khi ngủ sâu, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm giảm, nhịp tim và huyết áp hạ xuống, giúp hệ tim mạch có thời gian nghỉ. ThS.BS Nguyễn Thị Nhung, khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chỉ ra ảnh hưởng khi một người thiếu ngủ.

Tăng huyết áp

Ở người khỏe mạnh, huyết áp thường giảm 10-20% trong khi ngủ so với ban ngày (hiện tượng hạ huyết áp về đêm). Khi ngủ không đủ hoặc thường xuyên bị gián đoạn, huyết áp không giảm như bình thường vào ban đêm. Đồng thời, hoạt động của hệ thần kinh giao cảm và các hormone liên quan đến stress tăng lên. Nếu kéo dài, những thay đổi này góp phần làm tăng nguy cơ cao huyết áp.

Khi tiếp nhận người bệnh tăng huyết áp, bác sĩ thường hỏi về giấc ngủ, tình trạng ngáy, thức giấc về đêm, buồn ngủ ban ngày, yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm. Trong trường hợp cần thiết, người bệnh có thể được đánh giá huyết áp trong 24 giờ để ghi nhận biến động ngày lẫn đêm, từ đó điều chỉnh phương án kiểm soát phù hợp.

Bác sĩ Nhung tư vấn cho bệnh nhân chế độ sinh hoạt có lợi cho tim mạch. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh — Bác sĩ Nhung tư vấn cho bệnh nhân chế độ sinh hoạt có lợi cho tim mạch. Ảnh: *Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh*

Bệnh mạch vành và nhồi máu cơ tim

Bệnh mạch vành xảy ra khi các mảng xơ vữa hình thành và phát triển trong thành động mạch vành - hệ thống mạch máu cung cấp máu cho cơ tim. Thiếu ngủ kéo dài có liên quan với tăng hoạt động thần kinh giao cảm, rối loạn chuyển hóa và tình trạng viêm mức độ thấp. Đây là những cơ chế góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa chỉ một vài đêm ngủ ít sẽ trực tiếp gây ra nhồi máu cơ tim. Nguy cơ tim mạch là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động, stress và rối loạn giấc ngủ kéo dài.

Việc đánh giá nguy cơ tim mạch được thực hiện dựa trên tổng thể các yếu tố thay vì chỉ dựa vào thời lượng ngủ. Tùy độ tuổi, triệu chứng và nguy cơ của từng người, bác sĩ có thể chỉ định đo điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu...

Suy tim

Thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ suy tim vì khiến tim phải hoạt động quá sức trong thời gian dài. Khi ngủ không đủ, cơ thể tiết nhiều hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline, làm nhịp tim nhanh, huyết áp tăng và mạch máu co lại. Thiếu ngủ cũng làm tăng tình trạng viêm trong cơ thể, dễ gây béo phì, đái tháo đường - những yếu tố có liên quan đến suy tim.

Bệnh nhân được siêu âm tim nhằm loại trừ nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ do bệnh tim mạch. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh — Bệnh nhân được siêu âm tim nhằm loại trừ nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ do bệnh tim mạch. Ảnh: *Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh*

Đột quỵ

Người thường xuyên thiếu ngủ, đồng thời có tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì hoặc rung nhĩ có nguy cơ tim mạch và đột quỵ. Việc kiểm soát nguy cơ không dừng ở ngủ đủ giờ mà cần quản lý đồng thời các bệnh nền.

Rối loạn nhịp tim

Trong lúc ngủ, nhịp tim thường chậm lại do hoạt động của hệ thần kinh phó giao cảm chiếm ưu thế. Khi thức giấc, nhịp tim và huyết áp sẽ tăng trở lại để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Giấc ngủ thường xuyên bị gián đoạn có thể gây những đợt tăng hoạt động thần kinh giao cảm, làm nhịp tim và huyết áp dao động nhiều. Các rối loạn giấc ngủ như ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ có mối liên quan rõ rệt với một số rối loạn nhịp, đặc biệt là rung nhĩ.

Theo bác sĩ Nhung, phần lớn người trưởng thành cần ngủ khoảng 7-9 giờ ngủ mỗi đêm. Chất lượng giấc ngủ cần yếu tố đủ sâu, có lịch ngủ - thức đều đặn và cơ thể cảm thấy tỉnh táo sau khi thức dậy.

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, mỗi người nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Phòng ngủ nên yên tĩnh, tối, thông thoáng và nhiệt độ dễ chịu. Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính, tivi và các thiết bị phát ánh sáng mạnh một giờ trước khi ngủ. Tránh dùng cà phê, trà, nước tăng lực và một số loại nước ngọt vào chiều tối, đặc biệt ở người nhạy cảm với caffeine. Không nên ăn quá no, uống nhiều rượu bia hoặc uống quá nhiều nước sát giờ đi ngủ. Hạn chế tập luyện cường độ cao trước khi ngủ, tránh ngủ trưa quá lâu.

Người mất ngủ kéo dài, thường xuyên ngáy to hoặc có cơn ngừng thở khi ngủ, thức dậy với cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ nhiều ban ngày, đồng thời xuất hiện đau ngực, khó thở, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc huyết áp khó kiểm soát nên đi khám. Việc tìm nguyên nhân thiếu ngủ, đánh giá sức khỏe tim mạch giúp phát hiện những yếu tố nguy cơ cần can thiệp.

Thu Hà

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh tim mạch tại đây để bác sĩ giải đáp

Giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể nghỉ ngơi mà còn tạo khoảng lặng cần thiết để tim mạch phục hồi sau một ngày hoạt động liên tục. Khi bước vào giấc ngủ sâu, hệ thần kinh giao cảm giảm hoạt động, nhịp tim chậm lại và huyết áp thường hạ xuống đáng kể. Theo VnExpress, ThS.BS Nguyễn Thị Nhung, khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cảnh báo thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng nhiều mặt đến tim. Ở người khỏe mạnh, huyết áp ban đêm thường giảm khoảng 10-20% so với ban ngày, tạo nên hiện tượng hạ huyết áp về đêm. Nếu giấc ngủ thiếu hụt hoặc liên tục bị gián đoạn, huyết áp có thể không giảm đúng mức, trong khi hệ thần kinh giao cảm vẫn hoạt động mạnh. Cơ thể đồng thời giải phóng nhiều hormone liên quan đến stress hơn, khiến những thay đổi bất lợi này kéo dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ cao huyết áp. Khi thăm khám người bệnh tăng huyết áp, bác sĩ thường quan tâm thêm đến thời lượng ngủ, tình trạng ngáy, những lần thức giấc ban đêm và cảm giác buồn ngủ ban ngày. Nếu cần thiết, người bệnh có thể được đo huyết áp liên tục trong 24 giờ để ghi nhận biến động cả ngày lẫn đêm. Kết quả này giúp bác sĩ đánh giá sát hơn tình trạng huyết áp, từ đó lựa chọn phương án kiểm soát phù hợp với từng người. Thiếu ngủ kéo dài cũng liên quan đến bệnh mạch vành, tình trạng các mảng xơ vữa hình thành rồi phát triển trong thành động mạch cung cấp máu cho cơ tim. Hoạt động thần kinh giao cảm tăng, rối loạn chuyển hóa và viêm mức độ thấp có thể cùng thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, chỉ vài đêm ngủ ít không đồng nghĩa một người sẽ trực tiếp bị nhồi máu cơ tim, bởi nguy cơ thực tế phụ thuộc nhiều yếu tố phối hợp. Những yếu tố đó gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động, stress và rối loạn giấc ngủ kéo dài. Vì vậy, bác sĩ đánh giá nguy cơ tim mạch dựa trên toàn bộ sức khỏe, thay vì chỉ nhìn vào số giờ ngủ mỗi đêm. Tùy tuổi, triệu chứng và nguy cơ cụ thể, người bệnh có thể được chỉ định điện tâm đồ, siêu âm tim, xét nghiệm đường huyết hoặc kiểm tra mỡ máu. Thiếu ngủ lâu ngày còn khiến tim phải làm việc quá sức, qua đó có thể làm tăng nguy cơ suy tim ở một số người. Khi ngủ không đủ, cortisol và adrenaline tăng lên, làm nhịp tim nhanh hơn, huyết áp cao hơn và mạch máu co lại rõ rệt. Tình trạng viêm gia tăng cùng nguy cơ béo phì, đái tháo đường cũng tạo thêm gánh nặng, bởi đây đều là những yếu tố liên quan đến suy tim. Người thường xuyên thiếu ngủ, đặc biệt khi đồng thời mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì hoặc rung nhĩ, có nguy cơ tim mạch và đột quỵ cao hơn. Việc phòng ngừa vì thế không dừng ở ngủ đủ giờ mà còn đòi hỏi kiểm soát đều đặn các bệnh nền và yếu tố nguy cơ đi kèm. Giấc ngủ bị gián đoạn cũng làm hệ thần kinh giao cảm hoạt động từng đợt, khiến nhịp tim và huyết áp dao động nhiều hơn. Trong giấc ngủ bình thường, hệ thần kinh phó giao cảm chiếm ưu thế giúp nhịp tim chậm lại, rồi nhịp tim và huyết áp tăng khi cơ thể thức dậy. Các rối loạn giấc ngủ, đặc biệt ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, có liên quan rõ rệt với một số rối loạn nhịp, nhất là rung nhĩ. Phần lớn người trưởng thành nên ngủ khoảng 7-9 giờ mỗi đêm, duy trì giờ ngủ thức đều đặn, hạn chế màn hình trước khi ngủ, tránh caffeine chiều tối, ăn uống vừa phải, giữ phòng yên tĩnh thông thoáng và không ngủ trưa quá lâu.