VnExpress • 26/09/2026 11:00

Người Việt quen 'ăn mặn, uống ngọt' nặng gánh bệnh tật

Người Việt ăn mặn, uống ngọt, thiếu rau quả nên tăng nguy cơ bệnh tim mạch, đái tháo đường, béo phì và nhiều bệnh không lây nhiễm khác.

Chia sẻ thông tin này hôm 26/9 nhân Ngày Tim mạch Thế giới, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Việt Nam khuyến cáo người dân giảm muối, hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến, đồng thời tăng rau quả và duy trì vận động để giảm các yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch.

Khuyến cáo được WHO đưa ra trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm là nguyên nhân khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam. Trong đó, chế độ ăn không lành mạnh là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng, bên cạnh ít vận động, hút thuốc lá, uống rượu bia có hại và ô nhiễm không khí.

"Thói quen đầu tiên đẩy người Việt vào nguy cơ bệnh tật là ăn mặn", ThS.BSNT Ngô Quỳnh Trang, Khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, nói. Muối là gia vị quen thuộc trong bữa ăn của người Việt và rất dễ được sử dụng quá mức. WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, tuy nhiên trung bình mỗi người Việt tiêu thụ khoảng 8,1 g, cao hơn 60% mức khuyến nghị.

Khi cơ thể dung nạp quá nhiều natri, cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích tuần hoàn máu và tăng huyết áp. Tình trạng này kéo dài tạo gánh nặng cho tim và mạch máu, góp phần tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy tim.

Lượng muối trong khẩu phần hàng ngày đến từ món ăn, nước mắm, nước tương, bột canh, mì ăn liền, thịt chế biến, thức ăn nhanh và nhiều thực phẩm đóng gói. Do đó, giảm muối không chỉ bớt muối khi nấu thức ăn mà còn cần hạn chế các gia vị mặn, giảm thực phẩm chế biến sẵn và chú ý thông tin dinh dưỡng trên bao bì.

Bên cạnh đó, nhiều người Việt thích dùng đồ uống ngọt trong khi đường là một yếu tố nguy cơ cho sức khỏe. Số liệu của Cục Thống kê cho thấy tổng sản lượng tiêu thụ nhóm đồ uống có đường tại Việt Nam tăng hơn bốn lần trong 14 năm, từ 1,59 tỷ lít năm 2009 lên 6,67 tỷ lít năm 2023. Bình quân mỗi người Việt tiêu thụ gần 70 lít đồ uống có đường mỗi năm.

Một lon nước ngọt 330 ml có thể chứa khoảng 40 g đường, tương đương 10 thìa cà phê. WHO cho rằng mỗi người giảm lượng đường tự do, một ngày chỉ dùng dưới 25 g là có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe. Đồ uống có đường được định nghĩa bao gồm nước ngọt có ga, trà pha đường, cà phê pha sẵn, nước tăng lực và nhiều loại đồ uống đóng chai. Ăn uống ngọt thường xuyên có thể làm tăng năng lượng nạp vào, góp phần tăng cân và béo phì.

Người Việt thường dùng nước chấm trong bữa ăn. Ảnh: Bùi Thủy — Người Việt thường dùng nước chấm trong bữa ăn. Ảnh: *Bùi Thủy*

Cùng với đó, thực phẩm siêu chế biến ngày càng xuất hiện nhiều trong khẩu phần. PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Dinh dưỡng Quốc gia, cho hay mức chi tiêu bình quân cho nhóm thực phẩm này tại Việt Nam tăng từ khoảng 2,4 triệu đồng mỗi người năm 2017 lên gần 3,1 triệu đồng năm 2024. Mì ăn liền, xúc xích, thịt chế biến, bánh snack, thức ăn nhanh và nhiều sản phẩm đóng gói ưu điểm là tiện lợi nhưng có thể chứa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa hoặc năng lượng song ít chất xơ.

Không phải mọi thực phẩm đóng gói đều không tốt cho sức khỏe. Theo WHO, nguy cơ phụ thuộc vào thành phần, khẩu phần và tần suất sử dụng. Thường xuyên dùng thực phẩm nhiều muối, đường, chất béo thay cho thực phẩm tươi và bữa ăn cân đối, thì tổng lượng mặn ngọt đưa vào cơ thể có thể tăng.

Trong khi đó, rau quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt là nguồn cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất quan trọng. Song, ước tính cứ 10 người Việt thì 4 người không ăn đủ lượng xơ.

"Khẩu phần ăn của người Việt đang có nhiều thay đổi theo hướng bất lợi", PGS Mai nói, thêm rằng một bữa ăn nhiều muối hay một lon nước ngọt không khiến một người lập tức mắc bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường. Vấn đề là thói quen ăn uống này được lặp lại trong nhiều tháng năm dẫn đến lượng tích tụ ngày càng lớn ảnh hưởng sức khỏe.

Vì vậy, thay đổi hành vi cá nhân không phải giải pháp duy nhất. Khi thực phẩm nhiều muối, đường và chất béo không lành mạnh ngày càng phổ biến, người tiêu dùng cần được hỗ trợ bằng một môi trường thực phẩm thuận lợi hơn. Mới đây, WHO Việt Nam đề xuất bắt buộc ghi nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đối với thực phẩm bao gói sẵn. Cơ quan y tế của Liên Hợp Quốc lập luận cách ghi nhãn này giúp người tiêu dùng nhận biết nhanh hơn những sản phẩm có hàm lượng cao muối, đường hoặc chất béo không lành mạnh. WHO đồng thời đề xuất tăng cường các biện pháp hạn chế quảng cáo thực phẩm không lành mạnh hướng tới trẻ em.

Các chuyên gia dinh dưỡng cũng khuyến nghị người tiêu dùng nên đọc bảng thành phần để lựa chọn sản phẩm lành mạnh, tốt cho sức khỏe.

Lê Nga

Nhân Ngày Tim mạch Thế giới 26/9, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam khuyến cáo người dân giảm muối, hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm siêu chế biến. WHO đồng thời đề nghị mọi người tăng rau quả, duy trì vận động, từ đó giảm những yếu tố nguy cơ đang âm thầm thúc đẩy bệnh tim mạch. Khuyến cáo được đưa ra trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm hiện là nguyên nhân của khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam, theo thông tin được VnExpress đăng tải. Trong nhóm nguy cơ quan trọng, chế độ ăn không lành mạnh đứng cạnh tình trạng ít vận động, hút thuốc lá, uống rượu bia có hại và ô nhiễm không khí. Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Ngô Quỳnh Trang, Khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, nhận định thói quen đầu tiên đẩy người Việt vào nguy cơ bệnh tật là ăn mặn. Muối hiện diện dày đặc trong bữa cơm, từ món ăn hằng ngày đến nước mắm, nước tương, bột canh, mì ăn liền và nhiều loại thực phẩm đóng gói. WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày, nhưng mức trung bình tại Việt Nam lên tới khoảng 8,1 g, cao hơn 60% ngưỡng này. Khi cơ thể tiếp nhận quá nhiều natri, nước bị giữ lại, thể tích tuần hoàn tăng, huyết áp tăng, khiến tim và mạch máu phải chịu áp lực kéo dài. Nếu tình trạng ấy lặp lại trong thời gian dài, nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy tim cũng tăng theo, dù tác hại thường không biểu hiện tức thì. Vì vậy, giảm muối không chỉ là bớt muối khi nấu nướng mà còn phải giảm nước chấm, gia vị mặn, thức ăn nhanh và thịt chế biến. Người tiêu dùng cũng cần hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời đọc kỹ thông tin dinh dưỡng trên bao bì trước khi đưa sản phẩm vào khẩu phần thường xuyên. Cách làm này đặc biệt cần thiết bởi lượng muối trong ngày không chỉ đến từ lọ muối, mà còn ẩn trong nhiều món ăn quen thuộc. Bên cạnh vị mặn, vị ngọt cũng đang trở thành một thói quen đáng lo, khi người Việt ngày càng sử dụng nhiều nước ngọt, trà pha đường và đồ uống đóng chai. Số liệu Cục Thống kê cho thấy tổng sản lượng đồ uống có đường tăng hơn bốn lần, từ 1,59 tỷ lít năm 2009 lên 6,67 tỷ lít năm 2023. Tính bình quân, mỗi người Việt tiêu thụ gần 70 lít đồ uống có đường mỗi năm, trong đó một lon nước ngọt 330 ml có thể chứa khoảng 40 g đường. Lượng đường trong một lon nước ngọt như vậy tương đương khoảng 10 thìa cà phê, vượt xa mức WHO cho rằng có thể đem lại thêm lợi ích sức khỏe. Theo khuyến nghị này, mỗi người nên giảm đường tự do xuống dưới 25 g mỗi ngày, thay vì xem đồ uống ngọt như lựa chọn giải khát vô hại. Nước ngọt có ga, trà pha đường, cà phê pha sẵn, nước tăng lực và nhiều sản phẩm đóng chai đều thuộc nhóm đồ uống có đường cần được lưu ý. Uống ngọt thường xuyên làm tăng năng lượng nạp vào, từ đó góp phần tăng cân và béo phì, nhất là khi những thức uống này thay thế nước lọc hoặc bữa ăn cân đối. Cùng lúc, thực phẩm siêu chế biến xuất hiện ngày càng nhiều trong khẩu phần, với mức chi tiêu bình quân tăng từ khoảng 2,4 triệu đồng mỗi người năm 2017 lên gần 3,1 triệu đồng năm 2024. Mì ăn liền, xúc xích, thịt chế biến, bánh snack, thức ăn nhanh và sản phẩm đóng gói hấp dẫn nhờ tiện lợi, nhưng có thể nhiều muối, đường, chất béo bão hòa hoặc năng lượng. Không phải mọi thực phẩm đóng gói đều mặc nhiên có hại, bởi nguy cơ còn phụ thuộc thành phần, khẩu phần và tần suất sử dụng trong tổng thể chế độ ăn. Tuy nhiên, nếu thường xuyên dùng sản phẩm nhiều muối, đường và chất béo thay cho thực phẩm tươi, lượng chất bất lợi tích lũy trong cơ thể sẽ tăng dần. Rau quả, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt vẫn là nguồn chất xơ, vitamin, khoáng chất quan trọng, nhưng ước tính cứ 10 người Việt lại có 4 người ăn thiếu chất xơ. PGS, TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Dinh dưỡng Quốc gia, cho rằng khẩu phần của người Việt đang thay đổi theo hướng bất lợi. Một bữa ăn mặn hoặc một lon nước ngọt không khiến một người lập tức mắc bệnh tim mạch hay đái tháo đường, nhưng thói quen lặp lại qua nhiều tháng năm có thể tạo gánh nặng sức khỏe. Điều đáng ngại nằm ở sự tích tụ âm thầm của lượng muối, đường, chất béo và năng lượng dư thừa, thay vì một lần ăn uống riêng lẻ.

Xem thêm tại VnExpress