Ăn chay thế nào không ảnh hưởng sinh lý nam?

Nhiều nam giới ăn chay lâu ngày thường lo lắng testosterone suy giảm, sinh lý yếu đi hoặc chất lượng tinh trùng bị ảnh hưởng theo thời gian. Tuy nhiên, TS.BS.CK2 Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health, cho biết chưa có bằng chứng đủ chắc chắn về tác động trực tiếp này. Điều cần quan tâm hơn không phải ăn chay hay ăn mặn, mà là khẩu phần hằng ngày có đầy đủ, đa dạng và cân bằng dinh dưỡng hay không. Trong chế độ ăn chay, kẽm là dưỡng chất nam giới cần đặc biệt lưu ý vì liên quan đến chức năng tinh hoàn và nhiều quá trình sinh sản. Kẽm có trong đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt, nhưng thường đi kèm phytate, hợp chất có thể làm giảm khả năng hấp thu. Ngâm, lên men hoặc chế biến thực phẩm phù hợp giúp cơ thể tận dụng nguồn kẽm từ thực vật hiệu quả hơn. Vitamin B12 lại chủ yếu hiện diện trong thực phẩm có nguồn gốc động vật, khiến người ăn thuần chay dễ đối mặt nguy cơ thiếu hụt nếu không chủ động bổ sung. Nhóm này nên sử dụng thực phẩm tăng cường B12 hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp, thay vì chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Thiếu B12 kéo dài có thể gây mệt mỏi, thiếu máu và các biểu hiện thần kinh, trong khi liên hệ với testosterone hoặc tinh dịch vẫn chưa được nghiên cứu thống nhất. B12 không nên bị xem như một loại thuốc bổ tinh trùng dành cho mọi nam giới ăn chay, bởi bổ sung chỉ thật sự cần thiết khi có nguy cơ hoặc xét nghiệm cho thấy thiếu hụt. Protein cũng phải được bảo đảm đầy đủ, thay vì chỉ ăn cơm, mì, rau xanh hoặc các món chay chế biến sẵn trong thời gian dài. Khẩu phần quá đơn điệu có thể thiếu cả protein lẫn năng lượng, khiến cơ thể suy giảm khối cơ và ảnh hưởng hoạt động sinh sản. Theo bác sĩ Duy, thiếu năng lượng kéo dài có thể làm testosterone giảm, đồng thời tác động đến hệ thống điều hòa chức năng sinh sản ở nam giới. Khi gặp người ăn chay lâu năm bị mệt mỏi, giảm ham muốn hoặc chậm có con, bác sĩ không nhất thiết yêu cầu họ từ bỏ lựa chọn này. Thay vào đó, quá trình đánh giá cần xem xét khẩu phần, cân nặng, khối cơ, nguồn protein, tình trạng B12, kẽm, tinh dịch và testosterone. Giấc ngủ, căng thẳng, rượu bia, hút thuốc và các bệnh lý tại tinh hoàn cũng có thể ảnh hưởng sức khỏe sinh sản, nên không thể quy mọi bất thường cho chế độ ăn chay. Một hiểu lầm phổ biến khác cho rằng nam giới ăn nhiều đậu phụ hoặc uống sữa đậu nành sẽ giảm testosterone vì estrogen thực vật. Theo phân tích tổng hợp các nghiên cứu lâm sàng được bác sĩ Duy dẫn lại, đậu nành và isoflavone không làm thay đổi đáng kể testosterone toàn phần, testosterone tự do hoặc các hormone sinh sản quan trọng. Vì vậy, nam giới không cần loại bỏ đậu nành chỉ vì lo ngại thực phẩm này làm mất bản lĩnh đàn ông hoặc suy giảm sinh lý. Đậu, đậu phụ, tempeh, sữa đậu nành, các loại hạt và ngũ cốc có thể cung cấp protein, miễn được dùng đa dạng với lượng phù hợp. Người ăn thuần chay cũng cần quan tâm sắt, vitamin D, omega-3 và tổng năng lượng, bởi thiếu hụt kéo dài có thể ảnh hưởng sức khỏe toàn thân. Nếu xuất hiện giảm ham muốn, mệt mỏi kéo dài, giảm khối cơ hoặc đang mong con nhưng tinh dịch bất thường, nam giới nên đánh giá lại khẩu phần và kiểm tra các thiếu hụt dinh dưỡng có nguy cơ. Cách tiếp cận này phù hợp hơn việc tự mua nhiều loại thực phẩm bổ sung, hoặc vội vàng quay lại ăn thịt mà chưa xác định nguyên nhân. Thông điệp từ chuyên gia, theo VnExpress, là ăn chay vẫn có thể phù hợp với sức khỏe sinh lý nam nếu được xây dựng đủ chất, theo dõi hợp lý và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường.