* Tiếp tục cập nhật
Vào lúc 11h30 giờ địa phương (16h30 giờ Hà Nội), Thomas Perlmann, Thư ký Ủy ban Nobel về Sinh lý học hoặc Y học, Viện Karolinska, công bố các nhà khoa học giành giải Nobel năm nay. Giải thưởng vinh danh Karl Deisseroth thuộc Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford (Mỹ); Peter Hegemann, Đại học Humboldt Berlin (Đức), cùng Georg Nagel, Đại học Würzburg (Đức), vì những khám phá của họ liên quan đến các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và quang di truyền học (optogenetics).
"Phương pháp này hiện được các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới sử dụng để khám phá những bí ẩn của não bộ", Ủy ban Nobel thông báo trên tài khoản X. Theo đó, các nghiên cứu của họ đã đặt nền móng cho quang di truyền học, một lĩnh vực cho phép "bật hoặc tắt" hoạt động của từng tế bào thần kinh trong một bộ não sống.
Trong công trình này, Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện channelrhodopsin, một loại protein đặc biệt ở tảo đơn bào. Sau đó, Karl Deisseroth tiên phong trong việc phát triển ứng dụng protein này như một công cụ hiệu quả để kiểm soát hoạt động của tế bào thần kinh bằng ánh sáng.
Giáo sư Karl Deisseroth, sinh năm 1971, là một trong những nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực quang di truyền học. Ông hoàn thành bằng Tiến sĩ vào năm 1998 và bằng Bác sĩ Y khoa vào năm 2000, đều tại Đại học Stanford (Mỹ). Hiện ông là Giáo sư chuyên ngành Kỹ thuật Sinh học, Tâm thần học và Khoa học Hành vi tại Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford (Mỹ).
Giáo sư Peter Hegemann, sinh năm 1954, nhận bằng Tiến sĩ năm 1984 tại Viện Hóa sinh Max Planck ở Martinsried (Đức). Hiện ông là Giáo sư cao cấp Hertie về Khoa học Thần kinh tại Đại học Humboldt Berlin (Đức). Những khám phá đã mang lại giải thưởng Nobel cho ông được thực hiện trong thời gian ông công tác tại Viện Hóa sinh Max Planck.
Cùng chia sẻ vinh quang này là Giáo sư Georg Nagel, sinh năm 1953. Ông nhận bằng Tiến sĩ năm 1988 tại Đại học Frankfurt (Đức) và hiện là Giáo sư Sinh lý học Thực vật Phân tử tại Bộ môn Sinh lý học Thực vật Phân tử và Lý sinh - Thực vật học I, thuộc Đại học Würzburg (Đức). Công trình nghiên cứu giúp ông đoạt giải Nobel đã được thực hiện tại Viện Lý sinh Max Planck ở Frankfurt.
Ba nhà khoa học giành Nobel Y sinh 2026. Ảnh: Nobel Prize
Năm 2025, ba nhà khoa học đến từ Mỹ và Nhật Bản cùng được trao giải Nobel Y Sinh cho những khám phá nền tảng về cơ chế kiểm soát của hệ miễn dịch. Giải thưởng vinh danh công trình về "dung nạp miễn dịch ngoại vi" của Mary E. Brunkow từ Viện Sinh học Hệ thống ở Seattle, Mỹ; Fred Ramsdell, từ công ty công nghệ sinh học Sonoma Biotherapeutics, Mỹ; và Shimon Sakaguchi, thuộc Đại học Osaka, Nhật Bản.
Hội đồng Nobel cho hay công trình của các nhà khoa học đã xác định được các "tế bào T điều hòa" - những tế bào đóng vai trò bảo vệ hệ miễn dịch. Khám phá này đặt nền móng cho một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới trong y học. Ngoài ra, chúng cũng được chuyển hóa thành các phương pháp điều trị tiềm năng, đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng.
Các liệu pháp này mang lại hy vọng về việc điều trị hoặc chữa khỏi các bệnh tự miễn, phát triển các phương pháp chữa ung thư hiệu quả hơn, ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng sau khi cấy ghép tế bào gốc.
Ba nhà khoa học giành giải Nobel Y sinh 2026, từ trái qua gồm Karl Deisseroth, Peter Hegemann và Georg Nagel. Ảnh: Stanford Health Care/AIChE
Năm 2024, giải Nobel Y sinh được trao cho hai nhà khoa học người Mỹ là Victor Ambros và Gary Ruvkun với nghiên cứu về microRNA và vai trò của nó trong điều hòa gene. Phát hiện này được coi là một bước đột phá trong lĩnh vực sinh học phân tử, mở ra những hướng nghiên cứu mới về vai trò của microRNA.
Các nghiên cứu di truyền cho thấy tế bào và mô sẽ không phát triển bình thường nếu thiếu microRNA. Việc điều hòa bất thường microRNA - có khả năng góp phần vào sự phát triển ung thư và các đột biến ở gene mã hóa RNA siêu nhỏ - đã được phát hiện ở người, dẫn đến các vấn đề như mất thính lực bẩm sinh, rối loạn mắt và xương.
Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển. Đến nay, Hội đồng Nobel trao tổng cộng 116 giải Y sinh. Người trẻ nhất từng đoạt giải là nhà khoa học Frederick G. Banting, được vinh danh khi mới 31 tuổi, vì đã khám phá ra insulin. Người cao tuổi nhất là Peyton Rous cho công trình phát hiện virus gây khối u. Ông được xướng tên năm 1966, ở tuổi 87.
Chủ nhân giải Nobel Y sinh năm 2026 sẽ nhận huy chương, bằng chứng nhận cùng khoản tiền thưởng 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,27 triệu USD) cho mỗi hạng mục, tăng 1 triệu kronor so với mùa giải ngoái. Các nhà khoa học thường phải đợi nhiều thập kỷ để công trình của họ được Hội đồng Giám khảo Nobel công nhận.
Huy chương giải Nobel năm 2020. Ảnh: AP
Bình Minh (Theo Nobel Prize)